|
منظور از شياطين در آيه 102 بقره ممكن است انسانهاى طغيانگر و يا جن و يا اعم از هر دو باشد. مرحوم علامه در تفسير الميزان ترجيح داده است كه مراد از شياطين، شياطين جنى باشند به قرائن آياتى كه از مسخر بودن جنيان براى حضرت سليمان خبر مىدهد. (انبياء، 14 و 82) به گونهاى كه گويا حضرت سليمان با تسخير آنان و به كار گرفتنشان جلوى فتنه و فساد آنان را مىگرفت. (نمونه، 371- الميزان، 1 235) آنچه بر دو ملك «هاروت و ماروت» نازل شده بود مطالبى بود كه مىشد در جهت بطلان سحر استفاده شود و مىشد از آن سوءاستفاده كرد و در جهت سحر و فتنه و فساد به كار برد. اين دو ملك در زمانى به ميان مردم آمدند كه بازار سحر داغ بود و مردم گرفتار چنگال ساحران بودند آنها مردم را بر طرز ابطال سحر ساحران آشنا ساختند ولى از آنجا كه خنثى كردن يك مطلب فرع بر اين است كه انسان نخست از خود آن مطلب آگاه باشد و بعد طرز خنثى كردن آن را ياد بگيرد ناچار بودند فوت و فن سحر را قبلاً شرح دهند. به همين جهت در همين آيات آمده است كه آن دو ملك به هيچ كس چيزى ياد نمىدادند مگر اينكه قبلاً به او مىگفتند ما وسيله آزمايش شما هستيم كافر نشويد. (و از اين تعليمات سوء استفاده نكنيد).
|