|
در قرآن مجموعاً به چهار عامل مؤثّر در اعتلاها و انحطاطها برمىخوريم.
الف. عدالت و بىعدالتى: قرآن اين مطلب را در آيات بسيارى منعكس كرده است، از آن جمله است چهارمين آيه از سورة قصص.
در اين آية كريمه پس از آنكه از برترىجويى فرعون كه ادّعاى ربوبيّت اعلى داشت و ديگران را به منزلة بندگان خود مىدانست، و از تفرقه افكنى ميان مردم كه به عناوين گوناگون ميان آنها تبعيض قائل مىشد و آنها را در برابر يكديگر قرار مىداد، و از ذليل ساختن گروه خاصى از مردم كشور خود و كشتن پسران آنها و نگه داشتن زنانشان (به منظور خدمت فرعون و فرعونيان) ياد مىكند، او را به عنوان يكى از تباهگران نام مىبرد. بديهى است كه جملة «إنَّه كان من المفسدين» اشاره است به اينكه اين گونه مظالم اجتماعى، جامعه را از بيخ و بن برمىكند.
ب. اتّحاد و تفرّق: در سورة آل عمران آية 103 دستور صريح مىدهد كه بر مبناى ايمان و گرايش به ريسمان الهى متّحد و متّفق باشيد و از تفرّق و تشتّت بپرهيزيد.
در سورة انفال آيه 46 مىفرمايد:
[با يكديگر نزاع نكنيد كه نزاع داخلى سستى مىآورد و سستى، شما را زايل مىكند.]
ج. اجرا يا ترك امر به معروف و نهى از منكر: آيه 79 از سورة مائده، يكى از علل دور افتادن كافران بنىاسرائيل از رحمت خدا را، بازنداشتن يكديگر از منكرات، يعنى ترك نهى از منكر ذكر كرده است.
د. فسق و فجور و فساد اخلاق: هر فسق و فجور و هر خروج از مسير درست انسانيّت، ظلم است. ظلم در قرآن در حقيقت مفهوم اعمّى دارد كه هم شامل ظلم به غير مىگردد و هم شامل فسق و فجور و كارهاى ضدّ اخلاقى. غالباً مورد استعمال اين كلمه مصداق دوم است. آياتى از قرآن كه ظلم به معنى اعمّ را علت هلاك يك قوم شمرده بسيار زياد است.
مجموعه آثار شهيد مطهرى ج 2 ج جامعه و تاريخ
|