|
على (ع) در وصيتى كه در نهج البلاغه به امام حسن (ع) مى كند جمله بزرگى دارد كه به انسان ايمان بيشترى مى بخشد. على (ع) كه از نسل اول اسلام است به امام حسن (ع) دستور مى دهد: پسرم احوال امم و ملل و تواريخ را به دقت مطالعه كن و از آنها درس بياموز بعد چنين تعبيرى دارد: «اىْ بُنَىَّ انّى وَانْ لَمْ اكُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ كانَ قَبْلى فَقَدْ نَظَرْتُ فى اعْمالِهِمْ وَفَكَّرْتُ فى اخْبارِهِمْ وَسِرْتُ فى آثارِ هِمْ حَتّى عُدْتُ كَاحَدِهِمْ، بَلْ كَانْى بَمِا انْتَهى الَىَّ مِنْ امورِ هِمْ قَدِ عُمِّرْتُ مَعَ اوَّلِهِمْ الى اخِرِهِمْ(1) پسركم اگر چه عمر محدودى دارم و با امتهاى گذشته نبوده ام كه از نزديك وضع و حال آنها را مطالعه كرده باشم، اما در آثارشان سير كردم و در اخبارشان فكر كردم تا آنجا كه مانند يكى از خود آنها شدم، آنچنان شده ام كه گويى با همه آن جوامع از نزديك زندگى كرده ام». بعد مى گويد نه، بالاتر از اين چون اگر كسى در جامعه اى با مردمى زندگى كند فقط از احوال همان مردم آگاه مى شود ولى من مثل آدمى هستم كه از اول دنيا تا آخر دنيا با همه جامعه ها بوده و با همه آنها زندگى كرده است پس تاريخ را مطالعه كن، در اخبار ملتها و در تحولاتى كه براى جامعه ها پيش آمده فكر كن تا مانند چشمى باشى كه از اول دنيا تا آخر دنيا را مطالعه و مشاهده كرده است. اين است كه از نظر قرآن [و روايات] خود تاريخ منبعى براى شناخت است.
پىنوشت
(1)) نهجالبلاه، نامة 13)
مجموعه آثار شهيد مطهرى ج 13 مسئله شناخت
|