مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار

شمس الدین ابو جعفر محمد بن زین الدین علی بن حسام الدین ابراهیم بن حسین بن ابراهیم بن ابی الجمهور شیبانی احسائی معروف به ابن ابی الجمهور احسائی (840ق- بعد از 901 ق) یکی از بزرگترین دانشمندان شیعه در قرن نهم هجری است که تقریباً در همۀ زمینه های علمی مرسوم در آن زمان از طبیعیات و ریاضیات گرفته تا تاریخ و حدیث و فقه متبحر و صاحب نظر بود. از این رو به او «جامع المنقول و المعقول» می گفتند.
او در یکی از روستاهای شهر احسای عربستان به دنیا آمده و در همانجا رشد کرد و برای تکمیل مراتب تحصیل و تحقیق به عراق سفر کرد. وی سپس به شهرهای مختلف عراق، عربستان، ایران و شام مسافرت کرده و از حضور علمای آن دیار بهره برد و به ترویج معالم و معارف اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) پرداخت.
اساتید مهم او که در رشد و تحصیل وی مؤثر و مفید بوده اند عبارتند از:
1ـ پدرش زین الدین علی بن ابراهیم بن ابی الجمهور که نقش ویژه ای در شکل گیری شخصیت علمی و معنوی وی داشت؛ 2ـ سید شمس الدین محمد بن شهاب الدین احمد موسوی حسینی؛ 3ـ شیخ عبد الله بن فتح الله بن رضی الدین واعظ قمی؛ 4ـ حسن بن عبد الکریم فتّال؛ 5ـ شیخ علی بن هلال جزایری؛ 6ـ شیخ حرز الدین اوائلی بحرانی؛
ابن ابی الجمهور در طی مسافرتهای خود به شهرهای مختلف جهان اسلام و بهره گیری از حضور اساتید برجسته به جذب و تربیت شاگردان مستعد در آن شهرها نیز می پرداخت؛ برخی از شاگردان او عبارتنداز :
1ـ سید محسن بن محمد رضوی قمی؛ 2ـ ربیعة بن جمعه عبری عبادی جزائری؛ 3ـ سید شرف الدین محمود بن سید عطاء الدین طالقانی؛ 4ـ شیخ محمد بن صالح غروی حلّی؛ 5ـ بهرام بن بهرام بن علی استر آبادی.
وی از جمله دانشمندانی است که به علت گستردگی اطلاعات و دانش از طرفی و ذوق سرشار و ذهن فعال خود از سوی دیگر، علاوه بر تدوین کتاب در حال سکونت، درحال سفر نیز به تألیف و تدوین کتاب می پرداخت؛ از این رو کتابهای منسوب به وی بسیار زیاد است و تقریبا در همۀ زمینه های علمی کتاب نگاشته است که برخی از کتابهای مهم وی عبارتند از:
1ـ الأقطاب الفقهیة و الوظایف الدینیة علی مذهب الإمامیة که با تحقیق محمد حسون در قم به چاپ رسیده است؛ 2ـ الرسالة البرمکیة فی فقه الصلاة؛ 3ـ الأنوار المشهدیة فی شرح الرسالة البرمکیة؛ 4ـ التحفة الحسینیة فی شرح الألفیة للشهید الاوّل؛ 5ـ المسالک الجامعة فی شرح الرسالة الالفیة للشهید الاوّل؛ 6ـ بدایة النهایة فی الحکمة الإشراقیة؛ 7ـ عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة که از جمله مهمترین کتابهای حدیثی است و بسیاری از احادیث معرفتی و اخلاقی را در بردارد؛ 8ـ معین الفکر فی شرح الباب الحادی عشر؛ 9ـ معین المعین فی شرح معین الفکر؛ 10ـ مسالک الأفهام فی علم الکلام؛ 11ـ المجلی لمرآة المنجی فی شرح مسالک الأفهام ؛ 12ـ مناظرات مع الغافلین کالهروی و غیره که مجموعه ای از مناظرات و گفتگوهای او با مخالفان شیعه و اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) است؛ 13ـ مجموعة الأخبار؛ 14ـ مدخل الطالبین فی اصول الدین؛ 15ـ اجداد الائمة (علیهم السلام) ؛ 16ـ مجموعة المواعظ و النصایح؛ 17ـ الرسالة الجمهوریة؛ 18ـ الطوالع المحسنیة؛ 19ـ زاد المسافرین فی اصول الدین؛ 20ـ کشف البراهین فی شرح زاد المسافرین؛ 21ـ الدرر اللئالی العمادیة فی الحدیث؛ 22ـ الأحادیث الفقهیة ؛23ـ مفتاح الفکر فی شرح باب الحادی عشر؛ 24 ـ موضح الدرایة لشرح باب البدایة فی الحکمة؛ 25ـ کاشف الحال عن احوال الاستدلال فی اصول الفقه؛ 26ـ النور المنجی من الظلام.
چنان که از نام کتابهای وی روشن است او در دانشهای متعددی کتاب نوشته است و در سنگر دفاع از حریم عقاید، تاریخ و فقه تشیع تلاش و مبارزۀ فراوانی به انجام رسانده است اما او بیشتر به دلیل تألیف کتاب حدیث عوالی اللئالی شهرت دارد که از منابع و مآخذ مهم دانشمندان متأخر به شمار می رود. البته نظرات وی در کلام شیعه، اصول فقه و فقه نیز مورد توجه و عنایت متأخران بوده و هست به طوری که او را شایسته اطلاق نام فقیه، حکیم، متکلم، محدث، مورخ، عالم به انساب، و اصولی متبحر گردانده است. ابن ابی الجمهور نوآوری هایی نیز از لحاظ ارائه ساختار جدید برای عرضه احادیث و فقه و حتی از جهت ارائه قواعد و مبانی در دانشهایی مثل اصول فقه و کلام داشته است که در کتابهایش موجود است مانند اینکه او مبتکر قاعدۀ جمع در تعارض ادله است (قائدۀ: الجمع مهما امکن اولی من الطرح ).




منابع:
1ـ خیرالدین زرکلى، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ 8، 1989م، ج 6، ص 288.
2ـ محمد ابن أبی جمهور الأحسائی، عوالی اللئالی العزیزیة، تحقیق مجتبى عراقی، قم، سید الشهداء، 1403ق.
3ـ محمد بن علی ابن ابى جمهور احسائى، الأقطاب الفقهیة على مذهب الإمامیة، تحقیق شیخ محمد حسون، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1410ق.
4ـ شیخ آقا بزرگ تهرانى، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان، 1408ق، ج 1، ص 241، ص 273، ص 278؛ ج 2، ص 273، ص 403، ص 441؛ ج 3، ص 59، ص 88؛ ج 4، ص 139؛ ج 5، ص 138؛ ج 7، ص 110؛ ج 11، ص 165؛ ج 13، ص 114؛ ج 20، ص 62، ص 108، ص 248؛ ج 21، ص 339؛ ج 23، ص 266؛ ج 24، ص 54.
5ـ محمد باقر مجلسى، بحارالأنوار الجامعة لدُرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق (110 مجلد)، ج 1، ص 31؛ ج 105، ص 3، ص 7، ص 13.
6ـ میرزا عبدالله افندى تبریزى، تعلیقة أمل الآمل، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1410ق، ص 256.
7ـ شیخ حرّ عاملى، أمل الآمل، بغداد، مکتبة الأندلس، 1385ق، ج 2، ص 14، ص 253، ص 254.
8ـ سیدمحسن امین، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406 ق، ج 5، ص 201و بعد؛ ج 6، ص 452؛ ج 9، ص 52، ص 434.
9ـ آیة الله شیخ جعفر سبحانى، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق علیه السلام، 1418ق، ج 9، ص 311؛ ج 10، ص 192، ص 236.
10ـ سیدمحسن امین، مستدرکات أعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1408ق ، ج 2، ص 282.
11ـ سیدمحمد حسین حسینى جلالى، فهرس التراث، قم، دلیل ما، 1422ق، ج 2، ص 27 به بعد.