مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار

ابوعبد الله (ابوجعفر) رشید الدین محمد بن علی بن شهر آشوب مازندرانی (488ق ـ 588ق) یکی از مشهور ترین محدثان، مورخان، مفسران و متکلمان شیعه در قرن ششم هجری به شمار می رود، او در مازندران رشد یافت و در همانجا به جایگاه و درجات والای علمی و اجتماعی رسید به طوری که والی آن دیار با تصوّر اینکه شاید علیه او لشکر و نیرو جمع کرده و قیام کند، او را از منطقه مازندران تبعید کرد. او نیز به سمت بغداد روانه شد و در آنجا به تدریس و تبلیغ معالم و معارف تشیع پرداخت، به دلیل سخنرانیهای دلنشین و عمیق، وی به سرعت در میان اهل بغداد به ویژه نزد خلیفه وقت جایگاه والایی یافت. او به شهرهای مختلف ایران، عراق و شام مسافرت کرد و در نهایت در حلب (سوریه) ساکن گشت و در همان دیار از دنیا رفت. البته برخی از محققان وفات او را در شهر بارفروش از توابع مازندران ذکر کرده اند.
ابن شهر آشوب در مدت اقامتش در بغداد، جایگاه والایی نزد شیعه و سنی یافت و ابن ابی طی بنا به نقل ذهبی او را در جذابیت گفتار و کثرت تألیفات با خطیب بغدادی و در شناخت رجال با یحیی بن معین سنی هم ردیف دانسته است. ابن ابی طیّ از پدرش نقل می کند که: دانشمندان پیش از ورود ابن شهر آشوب به حلب، میان بسیاری از راویان شیعه و سنی فرقی نمی گذاشتند و او این تمایز ها را روشن ساخت؛ زیرا در تمییز رجال، تحقیق أسناد و روشن کردن مشکلات سندی و متنی حدیث تبحر و مهارت بی نظیری داشت، و با هر یک از علوم اهل سنت به وسیلۀ علوم شیعی مقابله می کرد. جایگاه او چنان والا است که حتی مورخان و علمای رجال اهل سنت مثل ذهبی، ابن حجر عسقلانی و سیوطی نیز او را فراوان ستوده اند.
او از حضور اساتید بزرگ شیعه و سنی در زمان خود بهره برد که برخی از آنان عبارتند از:
1ـ جارالله زمخشری صاحب کتاب کشّاف(م538ق) که همۀ تألیفات مهم او را درحضورش قرائت کرده و از او اجازه گرفته است؛ 2ـ سید نجم الدین ابوالفضل منتهی بن ابی زید حسینی کیایکی جرجانی (م بعد از 510ق) که از او اجازه روایت دارد؛ 3ـ ابوجعفر محمدبن حسین بن جعفر شعرهانی مشهدی؛ 4ـ ابوالفتح ناصح الدین عبد الواحد بن محمدبن عبد الواحد تمیمی آمدی نویسنده کتاب غرر الحکم و درر الکلم؛ 5ـ ابوعبدالله محمد بن احمد نطنزی نویسنده کتاب الخصائص العلویة؛ 6ـ ابومنصور احمدبن علی بن ابی طالب طبرسی صاحب کتاب الاحتجاج؛ 7ـ ابو علی فضل بن حسن بن فضل طبرسی صاحب کتاب مجمع البیان؛ 8ـ شیخ جمال الدین ابوالفتوح حسین بن علی رازی صاحب تفسیر روض الجنان و روح الجنان؛ 9ـ ابو علی محمدبن حسین فتّال نیشابوری نویسنده کتاب روضة الواعظین؛ 10ـ عمادالدین طبری صاحب کتاب بشارة المصطفی؛ 11ـ پدرش علی بن شهر آشوب؛ 12ـ ابو سعید عبد الجلیل رازی صاحب کتاب النقض (نقض تصفّح الادلة ابوالحسین بصری معتزلی)؛ 13ـ ابو الفضل داعی بن علی بن حسن حسینی؛ 14ـ سید ضیاءالدین ابو الرضا فضل الله بن علی حسنی راوندی که استاد ابوسعید سمعانی نیز بوده است؛ 15ـ ابوالحسین سعید بن هبة الله راوندی معروف به قطب الدین راوندی؛ 16ـ ابوالحسن علی بن ابی القاسم بیهقی معروف به فرید نیشابور؛ 17ـ احمد غزالی برادر ابوحامد محمد غزالی؛ 18ـ ابو الوفاء عبدالجبار بن علی بن علی مقری رازی و بسیار دیگر از مشاهیر و بزرگان قرن ششم هجری که در اطراف و اکناف جهان اسلام در ایران، عراق، خراسان و شام دارای کرسی درس بودند. او سلسله مشایخ خود ـ از طریق هر یک از اساتیدش تا برزگان فقه و حدیث شیعه ـ را در کتاب مناقب ذکر کرده است.
او شاگردانی نیز در زمینه های مختلف علمی تربیت کرده بود که برخی از آنها عبارتند از:
1ـ ابو حامد نجم الدین سید محمدبن ابی القاسم ابن زهره حلبی؛ 2ـ جمال الدین ابو الحسن علی بن جعفر بن شعره حلی؛ 3ـ محمدبن ادریس حلی؛ 4ـ کمال الدین حیدربن محمد بن زیدبن محمدبن عبد الله حسینی؛ 5ـ ابو عبدالله محمدبن جعفر معروف به ابن مشهدی صاحب کتاب المزار الکبیر؛ 6ـ شیخ تاج الدین حسن بن علی دربی؛ 7ـ نجیب الدین علی بن فرج.
ابن شهر آشوب در زندگی پر برکت خود که نزدیک به یک قرن بوده و در این مدت به نشر معارف و علوم اهل بیت پیامبر (علیهم السلام) در مناطق مختلف جهان اسلام پرداخته، کتابهای فراوانی نیز تألیف کرده است که هر یک دارای جایگاه ویژه ای نزد علمای شیعه و سنی بوده و منبع مهمی برای محقّقان متأخر به شمار می رود برخی از آثار وی عبارتند از:
1ـ مناقب آل ابی طالب که از مشهور ترین کتابهای جهان اسلام می باشد؛ 2ـ معالم العلماء که از مهمترین منابع رجال شیعه پس از رجال و فهرست شیخ طوسی و هم ردیف با الفهرست منتجب الدین رازی است؛ 3ـ مثالب النواصب که نام اصلی آن «مطالب القواصب (یا القواضب) فی مثالب النواصب» است؛ 4ـ المخزون و المکنون فی عیون الفنون که در آن، خطبۀ بدون الف و بدون نقطۀ علی بن ابی طالب (علیه السلام) را نقل کرده است؛ چنان که در کتاب مناقب نیز نقل کرده است؛ 5ـ تأویل متشابهات القرآن؛ 6ـ أسباب نزول القرآن؛ 7ـ متشابه القرآن و ما اختلف العلماء فیه من الآیات که آن را به صورت موضوعی در باب مسائل اعتقادی از توحید و صفات الهی تا معاد را به بحث گذاشته و آیاتی را که فرقه های متفاوت برای اثبات مدعای خود ذکر کرده اند ذکر کرده و مبنای شیعه را بیان نموده است؛ 8ـ اعلام الطرائق فی الحدود و الحقایق که خودش آن را با نام خلاصة الحدود تلخیص کرده است؛ 9ـ بیان التنزیل که یکی از منابع مهم بحار الأنوار بوده است؛ 10ـ الأربعون حدیثاً فی مناقب سیدة النساء فاطمة الزهراء سلام الله علیها که معاصر او مولی باقر واعظ کجوری در کتاب الخصائص الفاطمیة آن را به او نسبت داده و دربارۀ آن سخن گفته است.
کتاب های فراوان دیگری نیز به او نسبت داده شده است که به بیش از بیست عنوان می رسد و البته بسیاری از نوشته های او همچون سایر میراث والا و پر ارج شیعه در فتنه های کتاب سوزی حشویه، اشاعره و بویژه سلفیه در بغداد، مراغه، خراسان و ری از میان رفته است و امروزه فقط تعداد محدودی از کتابهای وی در دست است که همان آثار نیز از مهمترین منابع دانشمندان شیعه و حتی اهل سنت بوده است.
رویکرد ابن شهر آشوب در تألیفاتش دفاع از حریم تاریخ، فقه، حدیث، ادبیات، و عقاید اهل بیت پیغمبر (علیهم السلام) و شیعیان آن بزگواران بوده است.

منابع:
1ـ خیرالدین زرکلى، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چ 8، 1989م، ج6، ص279.
2ـ رشیدالدین محمدبن على ابن شهرآشوب مازندرانى، معالم العلماء فى فهرست کتب الشیعة و أسماء المصنفین، بی جا، بى تا، ص119.
3ـ شیخ حرّ عاملى، أمل الآمل، بغداد، مکتبة الأندلس، 1385ق، ج2، ص217 و ص285.
4ـ شمس الدین ذهبى، تاریخ الإسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمرى، بیروت، دارالکتاب العربى، چ2، 1413ق، ج41، ص309 به بعد.
5ـ ابن حجر عسقلانى، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمى للمطبوعات، چ2، 1390ق، ج8، ص310.
6ـ سید محسن امین، مستدرکات اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1408ق، ج6، ص291 و 326.
7ـ شیخ آقا بزرگ تهرانى، الذریعة الى تصانیف الشیعة، قم، اسماعیلیان، 1408ق، ج1، ص297؛ ج2، ص239؛ ج3، ص306؛ ج7، ص224؛ ج19، ص62و 76؛ ج20، ص231؛ ج21، ص201؛ ج22، ص318؛ ج23، ص154؛ ج24، ص89.
8ـ آیة الله شیخ جعفر سبحانى، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسۀ امام صادق (علیه السلام)، 1418ق، ج6، ص255، ص259، ص285 و بعد، و ص336.
9ـ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب، تصحیح و شرح و مقابلة لجنة من أساتذة النجف الأشرف، نجف أشرف، المکتبة الحیدریة، 1376ق (3مجلد).
10ـ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب، قم، مؤسسه انتشارات علامه، 1379ق.
11ـ محمدبن یعقوب فیروزآبادی، البلغة فی تراجم أئمة النحو و اللغة، تحقیق محمد المصری، کویت، جمعیة إحیاء التراث الإسلامی، 1407ق.
12ـ عمرکحالة، معجم المؤلفین، بیروت، دار إحیاءالتراث العربى، ج11، ص16 و بعد.
13ـ سید محمد حسین حسینى جلالى، فهرس التراث، قم، دلیل ما، 1422ق، ج1، ص601.
14ـ الیان سرکیس، معجم المطبوعات العربیة، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1410ق، ج2، ص1607 و بعد.
15ـ حاجى خلیفه، کشف الظنون، تحقیق محمد شرف الدین یالتقاطا و رفعت بیلکه الکلیسى، بیروت، دارإحیاء التراث العربى،ج1، ص5 و بعد.
16ـ سیدمحسن امین، أعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406 ق، ج2، ص217 و 267؛ ج8، ص408؛ ج10، ص286 و بعد.
17ـ اسماعیل باشا بغدادی، ایضاح المکنون فی الذیل على کشف الظنون عن اسامى الکتب والفنون، محمد شرف الدین یالتقایا و رفعت بیلکه الکلیسى، بیروت، دارإحیاء التراث العربی، بی­تا، ج1، ص103.
18ـ اسماعیل باشا بغدادی، هدیة العارفین، بیروت، دارإحیاء التراث العربی (افست از: استانبول، المعارف الجلیلة، 1951م)، ج2، ص102.
19ـ میرزا عبدالله افندى تبریزى، تعلیقة أمل الآمل، قم، کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى، 1410ق، ص284.
20ـ محمدبن یعقوب فیروزآبادی، البلغة فی تراجم أئمة النحو و اللغة، تحقیق محمد المصری، کویت، جمعیة إحیاء التراث الإسلامی، 1407ق، ج1، ص69 و 208.