|
1. طبيعت
در سراسر قرآن آيات زيادي است كه طبيعت، يعني زمين، آسمان، ستارگان، خورشيد، ماه، ابر، باران، جريان باد، حركت كشتيها در درياها، گياهان، حيوانات و بالأخره هر امر محسوسي را كه بشر در اطراف خود ميبيند به عنوان موضوعاتي كه دربارة آن دقيقاً بايد انديشيد و تفكّر و نتيجهگيري كرد ياد كرده است. براي نمونه يك آيه ذكر ميكنيم: «قُلْ اُنْظُروا ماذا فيِ السَّمواتِ وَ الْاَرْضِ؛ يونس/101 بگو به مردم: دقّت و مطالعه كنيد، ببينيد در آسمانها و زمين چه چيزهايي هست».
2. تاريخ
در قرآن آيات بسياري است كه به مطالعة اقوام گذشته دعوت ميكند و آن را مانند يك منبع براي كسب علم معرّفي ميكند. از نظر قرآن، تاريخِ بشر و تحوّلات آن بر طبق يك سلسله سنن و نواميس صورت ميگيرد، عزّتها و ذلّتها، و موفّقيّيتها و شكستها، و خوشبختيها و بدبختيهاي تاريخي حسابهايي دقيق و منظّم دارد و با شناختن آن حسابها و قانونها ميتوان تاريخ حاضر را تحت فرمان درآورد و به سود سعادت خود و مردم حاضر از آن بهرهگيري كرد. اينك يك آيه به عنوان نمونه:
«قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسيروا فِي الْاَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبينَ؛ آل عمران/137 پيش از شما سنّتها و قانونهايي عملاً به وقوع پيوسته است. پس در زمين و آثار تاريخي گذشتگان گردش و كاوش كنيد و ببينيد پايان كار كساني كه حقايقي را كه از طريق وحي به آنها عرضه داشتيم دروغ پنداشتند به كجا انجاميد».
3. ضمير انسان
قرآن ضمير انساني را به عنوان يك منبع معرفت ويژه نام ميبرد. از نظر قرآن، سراسر خلقت، آيات الهي و علائم و نشانههايي براي كشف حقيقت است. قرآن، از جهان خارج انسان به «آفاق» و از جهان درون انسان، به «انفس» تعبير ميكند(فصلت / 53).
مجموعه آثار شهيد مطهري ج2 – انسان و ايمان، شهيد مطهري
|