|
اجمالاً پاسخ اينست كه ابن ملجم ملعون، علّت عالي و اولي در بحث شهادت مولي الموحدين علي( نبوده، بلكه واسطه اي بيش در تحقق اين امر به حساب نميآيد، و خواست و مشيّت عاليتري در بين بوده، چنانكه در فرازهايي از سخنان دُر بار آن امام همام در محراب شهادت بدان تصريح مي شود و خود شما نيز در سؤالتان به آن بي توجه نبوده ايد؛ "فزت و رب الكعبه" (به خداي كعبه رستگار شدم.)
موضوع اصلي رستگاري حضرت در خروج جان پاكشان از قفس تنگ جسم بدست پروردگار عالميان است و ابن ملجم نيز از اسباب اين فوز عظيم براي آن حضرت مي شود. اما غافل از آن است و چنين نيّتي در او نيست، چرا كه ميدانيم نيّت روح عمل است و عمل ابن ملجم از آنجهت كه منتسب به اوست، سراسر شيطاني و پليد است، چون نيّتش شيطاني است و از آنجهت كه به مشيت الهي برمي گردد، ماية فوز عظيم است و اين تفكيك بايد صورت پذيرد. او ميآيد كه قلّه تقوا و عفّت و عدالت را نابود كند و بيخبر است از اينكه در حكومت قاهرة الهي، جايي براي نواختن آهنگي مخالف مشيّت پروردگار نيست و اينكه حالا "عدو سبب خير" شده، بر خيريّت آن "عدو" دلالت ندارد، بلكه خير محصول جرياني است كه خداي تعالي آن را طراحي كرده است؛ يكي با اختيار و انتخاب و آگاهانه به قعر دركات مي رود و ديگري نيز آگاهانه به اعلي درجه قرب و لقاء وجه الله نائل مي شود و اين اعجاز، نظام توحيدي نام دارد.
جلوة ديگري از نظام توحيدي در عالم را ما در مسأله شيطان نيز شاهد هستيم؛ پيش قراول طريق سقوط با تمام جنايتهايي كه به اختيار خود مرتكب مي شود و خويش را مقابل صراط مستقيم هدايت قرار مي دهد، به فرمايش امام صادق( كلب (سگ)آستان قدس الهي مي شود و مانع ورود نااهلان و نامحرمان مي گردد، يعني با القائات و وسوسههايي كه نزد نفوس بندگان خدا مي كند، سست قدمان را به زمين مي زند و ايشان را مستحقّ توبه و تلاشي بيشتر از قبل مي كند. و البته اين توصيفي كه در فرمايش امام صادق( است، ناشي از نگاه توحيدي است و اشاره بدان وجهي است كه به مشيّت الهي برميگردد اما در نگاه جزئي نگر و وجهي كه به عملكرد شيطان برمي گردد، او باعث قتلها، جنايتها و تجاوزها و ... مي شود. از اين رو، سرنوشت خويش را جهنمي رقم ميزند. اما در نظام توحيدي، با همة اين حرفها، مانع جريان فيض رساني نيست و هيچ حركتي بر خلاف جهت جريان خيررساني نيست. و حقيقتاً با ديد كلّي به نظام هستي، چنين توجيهي درست درمي آيد و اِلّا در نگاه جزئي نگر و ناقص بين، جاي بسي سؤالات است.
بنابراين تصديق مي نماييد كه اين مسأله بر خيريّت شيطان دلالت ندارد، بلكه خير جرياني است كه از طراحي نظام احسن الهي در مي آيد. در اين نظام، اسم مُضِلّ پروردگارـ كه تفاوتش با اسم هادي در ظهور و خفا است ـ كار مي كند و تا بنده اي درمحضر اين اسم امتحان پس ندهد و قبول نشود، بالا نمي آيد. حال پليدي چون شيطان، غافل از اينكه هر حركتي كه در نظام توحيدي صورت مي پذيرد، در راستاي خواست و مشيّت الهي است و خويش را سدّ سلوك بندگان مي پندارد و از اين رو مستحقّ جهنم مي شود، اما در عين حال، عمل او در مظهريّت اسم مُضِلّ الهي، ماية امتحان بندگان است.
با اين مقدمه و توضحيات كه آمد، گفتن اين سخن كه تمام بندگان و مخلوقات، از صالح و ناصالح، كارگزار و مأمور الهيند، درست و صحيح است؛ يكي آگاهانه و دانسته، مثل انبياء و ائمه طاهرين و ديگر اولياي الهي، كه مظهر ارادة حقند و از حيث ظاهر هم در راستاي امر الهيند، و يكي ناآگاهانه و غافل، مثل شيطان و ابن ملجم ها، كه مظهر طريق سقوط و اراده باطلند و به حسب ظاهر، مقابل ارادة خداوند حركت مي كنند.
برادر خوبم، توحيد نام اين طراحي است و در ذره ذرة عالم وجود،ساري و جاري است. و وصف زيباي آن، در فرازي از دعاي شريف كميل آمده است، كه مي فرمايد : "و لا يمكن الفرار من حكومتك" (و امكان فرار از حكومت تو وجود ندارد.) تمام مخلوقات و اجزاء هستي، تحت حكومت و نظام حاكمي هستند، كه از طرف خداوند تكوين يافته و در حكومت قاهرة پروردگار، نمي توان قدمي خارج از احكام آن برداشت و هر حركتي از خير و شر، احكام و بازتاب خودش را دارد و نتيجه و ثمري كه در پي اين حركت تحقق مي يابد، خارج از خواست و مشيّت الهي و هدف نظام عالم آفرينش، كه فيض رساني و خيريّت محض است، نيست.
مطلبي را در خاتمة عرايضم تذكر مي دهم، چرا كه ممكن است براي شما برادر خوبم، اين توضيحات منشأ پرسش ديگري شده باشد.
در اين نظام، با تمام جوانب و اسرارش، كه در اين مقاله تنها اشاره اي بدان رفت، ارادة انسان نفي نمي شود و ناديده گرفته نمي شود. و نبايد شبهه جبر پيش بيايد. انسانها با ارادة خويش، سرنوشت خويش را رقم زده، با احكام اعمال خويش، مواجه ميشوند و هم مشيّت الهي در هدايت دنيا، كار خود را مي كند و اين دو با هم قابل جمع است و البته اين خود مبحثي مفصّل است كه براي آن به كتابهاي خودش بايد مراجعه نمود.
و در خاتمه نيز عرض مي كنم كه علم به اسرار عالم آفرينش، ازجمله موضوع مورد بحث، بدست نمي آيد، جز در ساية ترسيم صحيحي از نظام توحيدي، در پيش چشمان انسان و اين ديد توحيدي نيز در سايه سار علم و عمل و معرفت و ايمان پديد مي آيد.
|