|
حِقد (كينه) پنهان كردن دشمنى در دل است و آن از ثمره غضب است زيرا غضب وقتى [به سبب عجز از انتقام] تشفّى پيدا نكرد و ناچار فرو خورده شد به باطن مىرود و در آن جا به صورت حقد و كينه درمىآيد. كينه از مُهلكات بزرگ است.
رسول خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود: اَلمؤمِنُ لَيسَ بِحَقُودٍ مؤمن كينهتوز نيست. غالباً كينه ملازم با آفاتى است از قبيل: حسد، دورى و بريدن از شخص مورد كينه، ايذاى او و دست زدن به محرماتى از قبيل: دروغ، غيبت، بهتان، فاش كردن راز، پردهدرى، اظهار عيب، شماتت نسبت به بلايى كه به وى رسيده و خوشحالى از آن، شادى از ظهور لغزشها و خطاهاى او، استهزا و مسخره كردن وى، اعراض از او در جهت خوار شمردنش، ادا نكردن حقوق او (مانند دين يا صله رحم) و. همه اينها حرام است و به تباهى دين و دنيا مىانجامد و ضعيفترين مرتبه كينه اين است كه از آفات ياد شده احتراز كند و براى كينه مرتكب گناه نشود لكن [برفرض كه هيچ يك از اينها پديد نيايد] خود كينه از امراضى است كه بر باطن آدمى سنگينى مىكند و روح از آن متألّم و در آزار مىباشد.
همچنين كينه، انسان را از بساط قرب الهى و از وصول به ملكوت اعلى و همدمى ساكنان عالم قدس باز مىدارد و صاحب خود را از آنچه شيوه اهل ايمان است و از بشاشت، شكفتگى، رفق، مهربانى، فروتنى و تلاش براى حوايج مردم و همنشينى با آنان و رغبت به يارى و غمخوارى آنها منع مىكند و همه اينها درجات او را در دين كاهش مىدهد و بين او و رفاقت با مقربان حائل مىشود.
از آن جا كه كينه عبارت از دشمنى باطنىاست بنابراين همه اخبارى كه درباره ذم و نكوهش دشمنى و عداوت رسيده، دلالت بر مذمت و ناپسندى آن نيز دارد. پيغمبر اكرم (صلی الله علیه وآله) فرموده است: «هيچ وقت جبرئيل نزد من نيامد مگر اين كه گفت: اى محمد از دشمنى و عداوت مردم احتراز كن» و نيز آن حضرت (صلی الله علیه وآله) مىفرمايد: «جبرئيل هرگز در هيچ امرى اين قدر سفارش نكرد كه در خصوص دشمنى مردم».
حضرت صادق (علیه السلام) هم فرموده است: مَن زَرَعَ العَداوَةَ حَصَدَ ما بَذَرَ هر كه تخم عداوت بكارد همان را كه كِشته است مىدرود و راه علاج اين خوى بد اين است كه: آدمى متذكر باشد كه اين عداوت باطنى در دنيا ثمرى ندارد زيرا بيچاره كينهتوز لحظهاى از درد و رنج آسوده نيست و در آخرت گرفتار عذاب خواهد بود و با وجود اين به محقود (آن كه او را دشمن دارد) هيچ زيانى نمىرسد و عاقل حاضر نيست در حالتى باقى بماند كه براى او زيانآور و براى دشمنش سودمند باشد. بعد از اين تذكر بايد سعى كند كه با شخصى كه عداوت دارد همانند دوستان رفتار نمايد، با شكفتگى و مهربانى با او ملاقات كند و براى برآوردن حوايج وى بكوشد بلكه بيش از ديگران به او نيكى و احسان كند تا نفس را گوشمال داده و بينى شيطان را برخاك بمالد و پيوسته اين روش را ادامه دهد تا آثار اين خوى زشت به كلى از ميان برود.
كينهتوزى عداوت باطنى است و در حقيقت بدخواهى پنهانى و نخواستن خير براى دشمن است و ضد آن «نصيحت» است كه به معناى خيرخواهى و نخواستن شر است. بنابراين از معالجات كينه اين است كه متذكر خوبى و فوائد نصيحت باشد تا اين امر او را در از بين بردن آن يارى كند.
|