هشت درس و پيام از امام رضا

هشت درس و پيام از امام رضا(علیه السلام)

اصولا رسول اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمه(عليهم السلام) طبق رواياتى كه داريم قبل از اين عالم انوارى بوده اند در ظل عرش و در انعقاد نطفه و طينت از بقيه مردم امتياز داشته اند.»
حضرت امام خمينى ضمن بيان مطلب فوق افزوده اند:
«ومقاماتى دارند الى ماشاء الله چنانكه در روايات معراج جبرئيل عرض مى كند:
... هرگاه كمى نزديكتر مى شدم، سوخته بودم.
با اين فرمايش كه ... ما با خداحالاتى داريم كه نه فرشته مقرب آن را مى تواند داشته باشد و نه پيامبر مرسل.اين جزء اصول مذهب ماست كه ائمه(عليهم السلام) چنين مقاماتى دارند.
چنانكه به حسب روايات اين مقامات معنوى براى حضرت زهرا(ع) هم هست.»
پيشوايان شيعه تمام عمر خويش را صرف بسط احكام و اخلاق و عقايد نمودند و تنهاهدف و مقصدشان نشر احكام خدا و اصلاح و تهذيب بشر بوده، نورشان از بسيط خاك تاآن سوى افلاك و از عالم ملك تا آن سوى ملكوت اعلى پرتوافشانى كرده و مى كند.
در اين مختصر با استفاده از رهنمودهاى معصومين(عليهم السلام) و علماى بزرگواردر محضر درخشان ترين سيماى نورانى از تبار امام كاظم(ع) و آفتاب خطه خراسان مى نشينيم و از اخلاق امام هشتم، هشت درس فرا مى گيريم.
دستت نمى رسد كه بچينى گلى ز شاخ بارى بپاى گلبن ايشان گياه باش

1- عبادت و نيايش

امام خمينى(رحمت الله علیه) مى نويسند:
فرموده ائمه(عليهم السلام) كه:
«عبادت ما عبادت احرار است كه فقط براى حب خداست، نه طمع به بهشت يا ترس از جهنم است »از مقامات معمولى و اول درجه ولايت است. از براى آنها در عبادات حالاتى است كه به فهم ما و شما نمى گنجد.
و در جاى ديگر مى فرمايد: شما خيال مى كنيد گريه هاى ائمه طاهرين(عليهم السلام) و ... براى تعليم بوده و مى خواسته اند به ديگران بياموزند؟
آنان با تمام آن معنويات و مقام شامخى كه داشتند از خوف خدامى گريستند و مى دانستند راهى كه در پيش دارند پيمودنش چه قدر مشكل و خطرناك است.
از مشكلات، سختيها ناهمواريهاى عبور از صراط كه يك طرف آن دنيا و طرف ديگرش آخرت مى باشد و از ميان جهنم مى گذرد خبر داشتند.
از عوالم قبر، برزخ،قيامت و عقبات هولناك آن آگاه بودند از اين روى هيچگاه آرام نداشته و همواره از عقوبات شديد آخرت به خدا پناه مى بردند.
شيخ صدوق (متوفا به سال 381) ازابراهيم بن عباس نقل مى كند كه: حضرت رضا(ع) در شب كم مى خوابيد و بيشتر بيدارمى ماند، اكثر شبهايش را از اول شب تا صبح احيا مى داشت (و به عبادت و نيايش مى پرداخت).
و حتى اهل منزل خود را به نماز شب وادار مى ساخت.
شيخ صدوق در جاى ديگر از رجاء بن ابى ضحاك نقل مى كند كه وى گفت:
مامون به من ماموريت داد تا حضرت رضا(ع) را (به اجبار) از مدينه به مروبياورم (تا تحت نظر باشد) و دستور داشتم از راه مخصوصى امام را بياورم و وى رااز قم عبور ندهم (چون مركز شيعيان بود و احتمال شورش مى رفت) و شب و روزمى بايست به نگهبانى از آن حضرت مشغول باشم. از مدينه تا مرو با حضرت بودم، به خدا سوگند كسى را مانند او در تقوا و كثرت ذكر خدا و خوف از او در تمام اوقات نديدم. و سپس به تفصيل، كيفيت اداى نمازها و ذكرها و راز و نيازهاى حضرت راشرح مى دهد.
آن حضرت درباره وحشت و هراس شيطان از نماز و نمازگزارمى فرمايد:
شيطان همواره از مومنى كه مراقب وقت نمازهاى پنجگانه اش باشد در هراس است و در صورتى كه وى نمازهاى خود را ضايع كند بر او جرات پيدا مى كند و كم كم او را در گناهان بزرگ مى اندازد.
برخيز و شست و شو كن با اشك خود وضو كن تحصيل آبرو كن در پيشگاه يزدان دور افكن اين ريا را وين كبر و اين هوى رايكدم بخوان خدا را چون عاشقى پريشان

2- انس به قرآن و تامل در آن

اصولا پيوند ميان قرآن و عترت پيوندى عميق،جاودانه و پايدار است كه حديث شريف ثقلين بدان شهادت داده است.
شيخ صدوق از يكى از معاصران حضرت چنين نقل كرده است: همه كلام حضرت و جوابها ومثالهايش برگرفته از قرآن بود، هر سه روز يك بار قرآن را ختم مى كرد و مى فرمود:
اگر بخواهم در كمتر از سه روز هم مى توانم آن را ختم نمايم اما هرگز به آيه اى نمى رسم مگر اينكه در معناى آن و اينكه درباره چه چيزى و در چه وقتى نازل گشته،مى انديشم.
آن حضرت در مورد پيروى از قرآن مى فرمايد: قرآن كلام و سخن خداست ازآن نگذريد و هدايت را در غير آن نجوييد كه گمراه مى شويد. (12)

3- اطاعت از ولى امر

اساسا تمامى ائمه اطهار(عليهم السلام) تا قبل از رسيدن به مقام امامت مطيع ترين فرد نسبت به ولى امر خويش بوده اند.
امام كاظم(ع) فرموده اند:
«على، پسرم، بزرگترين فرزندم است و سخنانم راشنواتر و دستوراتم را مطيع تر است ».
و اينك ما كه در زمان غيبت حضرت صاحب العصر(ع) بسر مى بريم نيز بايستى با تمام توان خويش از ولايت فقيه كه منصب نمايندگى از جانب حضرت حجت(ع) است، حمايت و پاسدارى نماييم. و چه بسيار دور ازحقيقت اند آنان كه با طرح شبهات كودكانه مى خواهند اصل ولايت فقيه را زير سؤال برند، در صورتى كه اطاعت از ولى فقيه در زمان غيبت، مورد تصريح حضرات معصومين(عليهم السلام) قرار گرفته است و حضرت امام خمينى نيز به تفصيل در كتاب ولايت فقيه به شرح آن پرداخته اند.
در قسمتى از كتاب فوق مى خوانيم:
الفقهاء امناء الرسل .. همانطور كه پيغمبر اكرم مامور اجراى احكام و برقرارى نظامات اسلام بود و خداوند او را رئيس و حاكم مسلمين قرار داده و اطاعتش راواجب شمرده است فقهاى عادل هم بايستى رئيس و حاكم باشند و اجراى احكام كنند ونظام اجتماعى اسلام را مستقر گردانند.

4- علم و دانش

شيخ طبرسى (از علما و دانشمندان قرن ششم) نقل مى كند كه:
امام كاظم(ع) همواره به فرزندان خويش مى فرمود: اين برادر شما، على بن موسى،عالم آل محمد است، پس از وى در مورد اديان خود بپرسيد و آنچه به شما تعليم مى دهند را حفظ كنيد، چرا كه از پدرم (امام صادق(ع » چندين بار شنيدم كه مى فرمود:
عالم آل محمد در صلب توست و اى كاش او را درك مى كردم. يك بار خودآن حضرت فرمودند:
من در روضه (مسجد النبى ص) مى نشستم، در مدينه دانشمندان زيادى بودند، هرگاه يكى از آنها در پاسخ دادن به مطلبى عاجز مى گشت، همگى به من اشاره مى كردند ومسائلى را پيش من مى فرستادند و من به آنها پاسخ مى دادم.
آرى! از سربلندى نديده قافش صداى سيمرغ.
شيخ طبرسى از هروى نقل كرده است كه: هيچ كس را دانشمندتر از على بن موسى الرضا(ع) نديدم و هيچ دانشمندى نيز وى را نديد مگر اينكه همانند من به فضل ودانش او شهادت داد.
شيخ صدوق مى نويسد: مامون افرادى را از فرقه ها و گروههاى مختلف و گمراه دعوت مى كرد و قصد آن داشت تا بر امام در بحث و مناظره پيروزشوند و اين به جهت حقد و حسدى بود كه نسبت به آن حضرت در دل داشت، اما امام باكسى به بحث ننشست جز آنكه در پايان به فضيلت آن حضرت اعتراف كرد و در برابراستدلال امام سر فرود آورد.
آرى «چراغى را كه ايزد برفروزد» هيچكس را توان خاموشى آن نخواهد بود.
خود حضرت امام رضا(ع) مى فرمايد:
... آنگاه كه من بر اهل تورات با توراتشان و بر اهل انجيل با انجيلشان و براهل زبور با زبورشان و بر صائبين با زبان عبرى خودشان و بر هربذان با زبان فارسى شان و بر روميان با زبان خودشان و بر اصحاب مقالات با لغت خودشان استدلال كنم. و آنگاه كه هر دسته اى را محكوم كردم و دليلشان را باطل ساختم و دست ازعقيده و گفتار خود كشيدند و به گفتار من گراييدند مامون در مى يابد مسندى كه بر آن تكيه كرده است حق او نيست و در اين هنگام پشيمان مى گردد. سپس فرمود:
«ولا حول ولا قوه الا بالله العلى العظيم ».

5-امر به معروف و نهى از منكر

طبق تصريح آيات قرآن و روايات اهل بيت(عليهم السلام) امر به معروف و نهى از منكر از اهميت ويژه اى برخورداراست و اصولا ساير واجبات به واسطه آن دو برپا مى گردند.
اميرالمؤمنين(ع) فرموده است:
امر به معروف و نهى از منكر را ترك مكنيد كه در غير اين صورت ستمگران برشما مسلط مى گردند و آنگاه هر قدر هم كه دعا كنيد اجابت نمى شود.
در جاى ديگر نيز فرموده اند:
قوام دين در سه چيز خلاصه مى شود:
امر به معروف، نهى از منكر و اقامه حدود.
با توجه به فرمايش حضرت رسول اكرم(ص) كه بالاترين جهاد سخن عدلى است كه نزد فرمانرواى ظالمى ايراد گردد حضرت رضا(ع) در مقاطع مختلف زندگى خويش با جلوه هاى گوناگون توانست با بالاترين جهاد سياستهاى باطل زمامداران ستمگر زمان خويش را نقش بر آب نمايد و چهره حق و حقيقت رابنماياند.
نقش امر به معروف و نهى از منكر به حدى در زندگى آن حضرت بارز بود كه يكى ازمهمترين علل شهادت حضرت رضا(ع) محسوب مى گردد.
مرحوم شيخ صدوق در كتاب عيون اخبار الرضا(ع) در باب اسباب شهادت آن حضرت، سه خبر نقل كرده است كه مويد ادعاى مزبور مى باشد.
و جالب اينجاست كه در ضمن خبراول حضرت به پرونده ثروتهاى بادآورده مامون و غيرقانونى بودن آنها نيز اشارت كرده است.
مرحوم شيخ كلينى (متوفا به سال 329) درباره عذاب تاركان امر به معروف و نهى از منكر حديثى از امام رضا(ع) نقل كرده كه آن حضرت از قول رسول خدا(ص) فرموده:
زمانى كه امت من نسبت به امر به معروف و نهى از منكر سهل انگارى كنند ومسووليت را به گردن يكديگر اندازند (و هر كس منتظر اين باشد كه ديگرى آن راانجام دهد) در اين صورت بايستى منتظر عذاب الهى باشند و اين كار آنها به منزله اعلان جنگ با خداست.
يكى از كنيزان مامون چنين گفته است:
«هنگامى كه در منزل مامون بوديم در بهشتى از خوردنى هاى و نوشيدنى ها و بوى خوش و پول فراوان بسرمى برديم اما همين كه مامون مرا به امام رضا(ع) بخشيد ديگر از آن همه ناز ونعمت خبرى نبود، زنى كه سرپرست ما بود، شب ما را بيدار مى كرد و به نماز وادارمى ساخت كه بر ما سخت و گران مى آمد و آرزو مى كردم از آنجا رهايى يابم ..»
كه البته به زودى توسط حضرت به ديگرى بخشيده شد زيرا لياقت خدمت در منزل امام رانداشت.
همانطور كه ملاحظه مى شود، امام نسبت به نماز شب خواندن اهل منزل عنايت داشتند و لذا به سرپرست زنان دستور داده بودند كه آنها را در آن موقع بيدارنمايند.
در اينجا يادآورى اين نكته بجاست كه ميان «تحميل عقيده » و «تحميل عمل در برخى امور» تفاوت وجود دارد. در قرآن كريم مى خوانيم:
«لا اكراه فى الدين »[در دين تحميل عقيده راه ندارد.] در صورتى كه تحميل عمل در برخى ازموارد كه مصلحت بالاترى وجود دارد نه تنها جايز بلكه ضرورى مى باشد. به عنوان مثال وقتى معلمى دلسوز، دانش آموز خود را به انجام پاره اى از تكاليف وادارمى سازد، هيچگاه نمى خواهد تحميل عقيده نمايد بلكه به خاطر در نظر گرفتن صلاح ومصلحت دانش آموزش به وى نوعى عمل را اجبار مى كند و چه بسا همان دانش آموز پس ازرسيدن به مدارج عالى علمى از كار معلم بسيار خشنود و دلشاد گردد.
تذكرات دلسوزانه خمينى كبير را مرورى دوباره كنيم: بايد همه بدانيم كه آزادى به شكل غربى آن كه موجب تباهى جوانان و دختران و پسران مى شود از نظر اسلام وعقل محكوم است و تبليغات و مقالات و سخنرانى ها و كتب و مجلات بر خلاف اسلام و عفت عمومى و مصالح كشور حرام است و بر همه ما و همه مسلمانان جلوگيرى از آنها واجب است و از آزادى هاى مخرب بايد جلوگيرى شود و از آنچه در نظر شرع حرام و آنچه برخلاف مسير ملت و كشور اسلامى و مخالف با حيثيت جمهورى اسلامى است بطورقاطع اگرجلوگيرى نشود همه مسوول مى باشند و مردم و جوانان حزب اللهى اگر برخورد به يكى از امور مذكور نمودند به دستگاههاى مربوطه رجوع كنند و اگر آنان كوتاهى نمودندخودشان مكلف به جلوگيرى هستند خداوند تعالى مددكار همه باشد.

6- هشيارى سياسى و سازش ناپذيرى

ائمه(عليهم السلام) نه فقط خود با دستگاههاى ظالم و دولتهاى جائر و دربارهاى فاسد مبارزه كرده اند بلكه مسلمانان را به جهادبر ضد آنها دعوت نموده اند، بيش از پنجاه روايت در وسائل الشيعه و مستدرك و ديگر كتب هست كه «از سلاطين و دستگاه ظلمه كناره گيرى كنيد و به دهان مداح آنها خاك بريزيد، هر كس يك مداد به آنها بدهد يا آب در دواتشان بريزد چنين وچنان مى شود ..» خلاصه دستور داده اند كه با آنها به هيچ وجه همكارى نشود وقطع رابطه بشود.
امام خمينى در جاى ديگر اينطور مى فرمايند:
ائمه ما(عليهم السلام) همه شان كشته شدند براى اينكه همه اينها مخالف با دستگاه ظلم بودند اگر چنانچه امامهاى ما تو خانه هايشان مى نشستند .. محترم بودند،روى سرشان مى گذاشتند ائمه ما را، لكن مى ديدند هر يك از اينها حالا كه نمى تواند لشركشى كند از باب اينكه مقتضياتش فراهم نيست، دارد زيرزمينى اينهارا از بين مى برد، اينها را مى گرفتند حبس مى كردند ..
مرحوم شيخ كلينى از قول يكى از ياران امام رضا(ع) مى نويسد:
پس از آنكه حضرت رضا(ع) به امامت رسيد سخنانى ايراد فرمود كه بر جان وى ترسيديم و لذا به آن حضرت عرض شد: مطلبى آشكار كردى كه بيم داريم اين طاغوت(هارون) بر عليه شما اقدامى كند، و حضرت در جواب فرمود:
هر كارى مى تواند انجام دهد ..
يكى ديگر از ياران حضرت مى گويد:
به امام عرض كردم: شما خود را به اين امر (يعنى امامت) شهره ساخته و جاى پدرنشسته ايد، در حالى كه از شمشير هارون خون مى چكد (و دوران اختناق عجيبى حكمفرماست، شما با چه جراتى چنين مى كنيد؟!) كه آن حضرت با پاسخ خود به وى فهماند كه اين مسائل و ماموريتهاى ائمه(عليهم السلام) قبلا از جانب الهى تعيين شده و هارون قدرت مقابله با حضرت را ندارد.
امام هشتم با هشيارى سياسى خويش توانست پس از مرگ هارون (كه در سال دهم از امامت حضرت اتفاق افتاد) در دوران نزاع و كشمكش هاى ميان دو برادر (يعنى امين و مامون) به ارشاد و تعليم و تربيت شيعه ادامه دهد.
و بالاخره پس از به قدرت رسيدن مامون، با حركتها و موضعگيريهاى دقيق وحكيمانه نقش عظيم خويش را به خوبى ايفا نمود.
همانطور كه معروف است مامون در ميان خلفاى بنى عباس از همه داناتر و زيرك تربود، از علوم مختلف آگاهى داشت و تمام اينها را وسيله اى براى پيشبرد قدرت شيطانى خويش قرار داده بود و از همه مهمتر جنبه عوام فريبى وى بود. وى با طرح يك نقشه حساب شده، ولايت عهدى حضرت را پيشنهاد كرد كه اهداف مختلفى را دنبال مى نمود از جمله: در هم شكستن قداست و مظلوميت امامان شيعه و پيروانشان،مشروعيت بخشيدن به حكومت خويش و خلفاى جور قبلى و كسب وجهه و حيثيت براى خويش،تخطئه شيعيان مبنى بر عدم اعتنا به دنيا و رياست، كنترل مركز و كانون مبارزات، دور كردن امام از مردم و تبديل امام به يك عنصر دربارى و توجيه گر دستگاه.
مقام معظم رهبرى حضرت آيه الله خامنه اى (مدظله العالى) ضمن برشمردن و توضيح اهداف فوق فرموده اند:
در اين حادثه، امام هشتم على بن موسى الرضا(ع) در برابر يك تجربه تاريخى عظيم قرار گرفت و در معرض يك نبرد پنهان سياسى كه پيروزى يا ناكامى آن مى توانست سرنوشت تشيع را رقم بزند، واقع شد. در اين نبرد رقيب كه ابتكار عمل را بدست داشت و با همه امكانات به ميدان آمده بود مامون بود.
مامون با هوشى سرشار و تدبيرى قوى و فهم و درايتى بى سابقه قدم در ميدانى نهاد كه اگر پيروز مى شد و اگر مى توانست آنچنانكه برنامه ريزى كرده بود كار رابه انجام برساند يقينا به هدفى دست مى يافت كه از سال چهل هجرى يعنى از شهادت على بن ابيطالب(ع) هيچيك از خلفاى اموى و عباسى با وجود تلاش خود نتوانسته بودند به آن دست يابند يعنى مى توانست درخت تشيع را ريشه كن كند و جريان معارضى را كه همواره همچون خارى در چشم سردمداران خلافتهاى طاغوتى فرو رفته بود بكلى نابود سازد. اما امام هشتم با تدبيرى الهى بر مامون فائق آمد و او را درميدان نبرد سياسى كه خود به وجود آورده بود بطور كامل شكست داد و نه فقط تشيع ضعيف يا ريشه كن نشد بلكه حتى سال دويست و يك هجرى يعنى سال ولايتعهدى آن حضرت يكى از پر بركت ترين سالهاى تاريخ تشيع شد و نفس تازه اى در مبارزات علويان دميده شد و اين همه به بركت تدبير الهى امام هشتم و شيوه حكيمانه اى بود كه آن امام معصوم در اين آزمايش بزرگ از خويشتن نشان داد.
آرى نمونه هاى هشيارى وتيزبينى آن حضرت در قضاياى متعددى جلوه گر است مانند ماجراى نماز عيد كه هر چندبا پيشنهاد مامون بود اما حركت و شيوه حضرت به گونه اى بود كه مامون دستورجلوگيرى از اقامه نماز را صادر كرد و به قول رهبر عزيزمان «مامون را درميدان نبردى كه خود به وجود آورده بود بطور كامل شكست داد.»

7- تواضع و فروتنى

مرحوم شيخ صدوق به نقل از يكى از معاصران حضرت رضا(ع)مى نويسد: چون سفره انداخته مى شد، غلامانش حتى دربان و نگهبان نيز با اوسر يك سفره مى نشستند.
مرحوم ابن شهر آشوب (متوفا به سال 588) نيز مى نويسد:
روزى امام وارد حمام شد، مردى (كه حضرت را نمى شناخت) از وى درخواست كرد تا اورا كيسه كشد، امام نيز پذيرفت و مشغول شد. حاضران به آن مرد، حضرت را معرفى كردند و او با كمال شرمندگى و سرافكندگى از حضرت پوزش خواست اما حضرت رضا(ع)او را آرام نمود و به كار خود همچنان ادامه داد.
مرحوم كلينى طبق حديثى فرموده:
شبى امام مهمان داشت، در ميان صحبت، چراغ دچار نقص گشت، مهمان خواست آن را اصلاح نمايد ولى حضرت اجازه نداد و خود به اصلاح آن پرداخت.
مرحوم علامه مجلسى (متوفا به سال 1111) چنين نقل كرده است:
مردى از اهالى بلخ گويد:
در سفر خراسان با حضرت همراه بودم، به دستور وى سفره انداخته شد و خدمتكاران و غلامان، چه سياهان و چه غير ايشان، همگى را بر سر يك سفره نشاند، به امام عرض كردم:
فدايت شوم خوب بود براى اينها سفره جداگانه اى مى انداختيد. حضرت فرمود:
ساكت باش.
پروردگار همه يكى است، پدر و مادر همه يكى است و پاداش و جزا (فقط) به عمل بستگى دارد (نه بر حسب و نسب و جاه و مقام).

8- احترام و محبت به ديگران

مرحوم اربلى (از دانشمندان قرن هفتم) در خبرى كه نقل نموده است از قول يكى از معاصران امام رضا(ع) مى نويسد:
هرگز نديدم كه امام در سخن خويش نسبت به كسى بى احترامى كند و هرگز نديدم كه كلام ديگرى را قطع كند، و مى گذاشت تا سخنانش به پايان رسد .. هيچگاه در برابر كسى كه مقابلش نشسته بود پاهايش را دراز نمى كرد و تكيه نمى زد. هرگز نديدم به هيچيك از خدمتكاران و غلامانش ناسزا گويد ..
آن حضرت فرموده است:
محبت به ديگران نيمى از عقلانيت و خرد ورزى است.
و از آنجا كه درصد قابل توجهى از كينه ها ودلخورى ها به سبب سخنان بى مورد و بعضا نيش دارى است كه نسبت به يكديگر اظهارمى گردد و شايد در اكثر موارد نيز بى قصد و غرض باشد آن حضرت فرموده اند:
سكوت موجب جلب محبت مى گردد.

سيد على رضا جعفرى - منبع: ماهنامه كوثر، شماره 15

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار