منشور اخلاقي امام در مديريت

با نگاهي دقيق و عميق به نحوه رفتار مديريتي امام خميني (ره) مي توان گفت كه انديشه و عمل مديريتي امام منطبق بر نظريات دانشمندان علم مديريت و نحوه رفتار آن حضرت براساس اخلاق و احساس تعهد دقيق و عميق ديني بود.
بر اين اساس، عنايت به نحوه مديريت رهبر فقيد انقلاب اسلامي در جايگاه مديريت قابل تامل و تعمق است.
نويسنده مطلب كوشيده است نگاهي اجمالي به منشور اخلاقي امام خميني در مديريت داشته باشد. اينك مطلب را كه از مجله دين و سياست شماره 11 و 12 گرفته شده با هم از نظر مي گذرانيم: انواع مديريت سياسي امام خميني (ره)
در حيات سياسي امام خميني (ره)، سه نوع مديريت ويژه قابل تبيين است كه بنا به شرايط و مقتضيات از سوي ايشان اعمال مي شد:

1- مديريت مبارزه

اين نوع مديريت معطوف به انقلابي گري است كه حول سه محور ايمان، اتحاد و ايدئولوژي، با رهبري و مديريت امام در يك پروسه زماني از آغاز حيات سياسي او شروع شد. مديريت بر نفس، اولين مرحله اي بود كه امام آن را به عنوان اولين اصل مديريت انتخاب كرده بودند. در مرحله دوم امام، رهبري و هدايت نيروهاي انقلابي را عهده دار شدند. (از 15 خرداد 42 تا 13 آبان 43) وقتي رژيم پهلوي پي به وجود رهبري اثربخش و بي بديل امام برد تصميم به تبعيد ايشان گرفت با اين وجود امام مديريت و هدايت مردم مبارز را از طرق مختلف ادامه دادند كه مهمترين آن، تبيين ايدئولوژي حكومت اسلامي و ولايت فقيه در قالب درسهاي حكومت اسلامي به عنوان الگوي جانشين بعد از فروپاشي رژيم طاغوت بود. (از 13 آبان 43 تا يك آبان 56) با اعلام فضاي باز سياسي جهاني و تحولات اجتماعي در ايران كه منجر به تشديد مبارزات انقلابيون گرديد اما مبارزات را رهبري مي كردند. (تا سال 57)

2- مديريت بحران

با پيروزي انقلاب اسلامي در بهمن 57، دشمنان داخلي و خارجي از يك سو در جهت خاموش كردن و كاستن شتاب پيشرفت انقلاب، با بهره گيري از امكانات نرم افزاري و سخت افزاري، با ايجاد ناامني، آشوب، كودتا، تفرقه افكني در صف انقلابيون اعم از حاكمان، مردم و گروه هاي مبارز، تحريم اقتصادي، حمله نظامي، عمليات رواني و ... بحران آفريني نموده و از سويي ديگر اختلاف سلايق و گرايشات جريانهاي انقلابي منجر بروز شرايط دفعي فقدان تصميم گيري گرديده و به شكل گيري بحرانهاي تهديدآميزي را در پي داشته است؛ امام با هوشمندي و اعتماد به نفس و با استعانت از قدرت بي منتهاي الهي و با پشتيباني مردم متدين موفق به اداره اين بحرانها گرديدند.

3- مديريت راهبردي

امام براساس جهان بيني اسلامي به انقلاب مي نگريستند و آن را محدود و محصور در مرزهاي ايران نمي دانستند و در جهت احياي امت اسلامي (جامعه سازي) و ساختن حكومت الگو و ام القري (دولت سازي) براي جهان اسلام و ساير كشورهاي آزاديخواه و مستضعف از هيچ اقدامي فروگذار نكردند. تاسيس نهادهاي انقلابي جهت تقويت انتظام، وفاق، امنيت، اقتدار ملي و معنوي، رفاه اقتصادي، رشد علمي و صنعتي و ... از يكسو و اصلاح نهادهايي مثل صدا و سيما، دانشگاه، رسانه هاي گروهي، مطبوعات، ارتش، نيروي انتظامي و ... جهت ساماندهي اجتماعي فرهنگي و ... از سوي ديگر از جمله چنين اقداماتي است.
مديريت مبارزه دوران قبل از انقلاب را شامل مي شود و دوگونه ديگر به دوران حكومتداري امام بعد از انقلاب اسلامي برمي گردد.

منشور اخلاقي امام در مديريت

در بين معتقدين به جايگاه مثبت اخلاق در عالم سياست برخي اخلاق را بازتاب شعور ديني و التزام به هنجارهاي ارزشي كه از سوي دين تجويز شده دانسته اند. برخي اخلاق را بازتاب شعور اجتماعي دانسته و درك و تعريف آن را به صورت اصولي و معياربندي شده در اجتماع ميسر مي دانند. اخلاق فردي نزد ايشان جايگاهي ندارد چرا كه انسان در اثر تعامل با ديگران است كه به مصداق يابي در ارزش گذاري معيارهاي اخلاقي مي پردازد. گروهي ديگر، اخلاق را امري فردي و بر مبناي وجدان، توجيه و تعريف مي كنند (كاظمي، 1376، 37، 34) گروه اول را الهيون، دومين گروه را اجتماعيون و گروه آخر را وجدانيون مي ناميم.
برخي امام را در گروه اول قرار مي دهند و نظريه اخلاقي سياست امام را از آن منظر بررسي و توجيه مي كنند كه البته تلقي درستي بوده و قابل انكار نيست ليكن نبايد ابعاد ديگري كه امام علاوه بر ديگر ديدگاه هاي الهيون مورد توجه قرار دادند مغفول واقع شود لذا نگارنده معتقد است جايگاه اخلاق درنظر و عمل سياسي امام فقط محدود به تعهد ديني نمي شود بلكه تعهد به جامعه و مردم و تعهد به نفس و وجدان را نيز بايد به آن اضافه نمود.
البته اين تعهد ناشي از اعتماد ايشان به خدا، به نفس و به مردم و بيانگر قاعده حسن ظن به عنوان يك اصل اخلاقي موكد در اسلام است.

تبلور تعهد در نگرش امام (ره)

تعهد امام به حوزه هاي سه گانه دين، جامعه و نفس، منجر به شكل گيري يك مثلث اساسي در نگرش امام مي شود. ثمره تعهد به دين، تكليف گرايي است و تعهد به جامعه، نظريه مصلحت را شكل مي دهد و تعهد به نفس منجر به آرامش روحي و رواني امام مي گردد.

تكليف گرايي

حضرت امام (ره) با الهام از آموزه هاي قرآني كه هدف بعثت انبياء را برقراري عدالت مي دانند، سياست را وسيله اي براي رسيدن به عدل به حساب مي آورد. «عهده دار شدن حكومت في حد ذاته، شان و مقامي نيست بلكه وسيله انجام وظيفه اجراي احكام و برقراري نظام اسلام است».
(خميني (ره)1379، 44)
در جايي ديگر در يك موضع گيري تاريخي مي فرمايند «ما مامور به انجام وظيفه و تكليفيم نه حصول نتيجه». (كلمات قصار، 1374، 50)
امام (ره) با تاثير ازنهضت سيدالشهداء (ع) تاكيد داشتند:«سيدالشهداء(ع) و اصحاب او آموختند تكليف را؛ فداكاري در ميدان و تبليغ در خارج ميدان». (صحيفه، 17، 59)
او استراتژي مديريتي خويش را با الهام از تكليف گرايي قرآن و سيدالشهداء(ع) اتخاذ كرده و توجيه قواعد عرفي «نادرستي مبارزه اقليت در برابر اكثريت» را به شدت رد مي كردند. سياست مداري از نظر امام يك شغل نبوده بلكه يك وظيفه است. (سادات نقوي، سايت امام خميني(ره))

آرامش روحي

حضرت امام(ره) با نيروي الهي اعتماد به نفسي كه داشتند در موضع گيري هاي خويش در برابر بحراني ترين حوادث و شرايط، خونسردي و آرامش خود را چنان حفظ مي كردند كه در پاره اي مواقع اسباب شگفتي مي شد.
وقتي خبر شهادت حاج آقا مصطفي (ره) (فرزند ارشد امام كه خيلي محبوب امام بودند) به ايشان رسيد، امام در پيامي به ملت ايران فرمودند:«اين طور قضايا مهم نيست. خيلي پيش مي آيد. براي همه مردم پيش مي آيد... يك الطاف خفيه اي خداي تبارك و تعالي دارد كه ماها علم به آن نداريم...». (صحيفه، 1، 255) ايشان حتي در مراسم تشييع و خاك سپاري هم شركت نكردند و شب هنگام پس از زيارت حرم مطهر حضرت علي (ع) بر سر مزار فرزندش رفته و با چهره اي باز و آرام نخست براي يكايك عالمان مدفون در آن مقبره، اعلام قرائت فاتحه كردند و در پايان از حاضران خواستند براي مصطفايش طلب مغفرت كنند و در حالي كه همه چشمها گريان بود، در پايان بدون كوچكترين آزردگي و گرفتگي از حاضران تشكر و از آنجا بيرون رفتند. (روزها و رويدادها، 3، 1377، 4-123)
امام در شب كودتاي نوژه مورخه 19/4/1359، علي رغم اطلاع از آن و اينكه ممكن است محل سكونتش بمباران شود، منزل خود را ترك نكرد و اين خبر نه تنها هيچ تاثيري در زندگي روزمره اش نمي گذاشت بلكه او را در تصميم بر ادامه راه جدي تر و مستحكم تر مي كرد (گونه شناسي بحرانها، 1381، 105)
او پس از قريب يك قرن عمر پربركت خويش در وصيت نامه الهي سياسي خويش تصريح مي كند:«با دلي آرام و قلبي مطمئن و روحي شاد و ضميري اميدوار به فضل خدا از خدمت شما خواهران و برادران مرخص و به سوي جايگاه ابدي سفر مي كنم.»

جايگاه مصلحت انديشي

يكي از ابتكارات حضرت امام(ره) طرح مقوله مصلحت است كه بر مبناي فقه پوياي جواهري ارائه و منجر به ارائه الگوي حكومتي جمهوري اسلامي شد (افتخاري، 1384، 941) و اين امر بر اساس اخلاق و تعهد به مردم، منجر به انجام برخي از رفتارهاي سياسي امام با توجه به مصلحت بود.
امام در خصوص اهميت مصلحت فرمودند: «مصلحت نظام و مردم از امور مهمه اي است كه مقاومت در مقابل آن ممكن است اسلام پابرهنگان زمين را در زمانهاي دور و نزديك زير سوال ببرد». جايگاه مصلحت به قدري مهم است كه حاكم اسلامي مي تواند قراردادهاي شرعي كه خود با مردم بسته است را در موقعي كه آن قرارداد مخالف مصالح كشور و اسلام باشد، يك جانبه لغو كند. تصريح كلام امام(ره) و اقدام عملي ايشان در ارتباط با مساله حج حكايت از آن دارد كه اولويت مصلحت از معنا و محتواي نظريه ولايت فقيه، امري پذيرفته شده مي باشد. (افتخاري، 1383، 16) تاسيس مجمع تشخيص مصلحت نظام در اواخر بهمن 1366 با فرمان ايشان و تاكيد بر اينكه غفلت از مصلحت گاهي موجب شكست اسلام عزيز مي گردد صورت گرفت. (صحيفه، ج 20، 176)

استراتژي مديريت مبارزاتي امام

امام (ره) در رهبري انقلاب تا 22 بهمن 57، چهار دوره را پشت سر گذاشتند:
1-فردسازي (از ابتدا تا 16مهر 1341)
2-رهبري سياسي مذهبي (از 16مهر 41 تا 13 آبان 43)
3-رهبري در تبعيد (از 13 آبان 43 تا 1 آبان 56)
4-فرماندهي مبارزات (از 1آبان 56 تا پيروزي انقلاب 57)
طي اين چهار دوره، امام با اتخاذ دو استراتژي تعليم و تبليغ و مبارزه منفي، هدايت گروه هاي انقلابي را به دست گرفتند و ضمن مخالفت با استراتژي پارلماني كه توسط برخي گروه ها تجويز مي شد، به مبارزه مسلحانه نيز اعتقادي نداشتند.
استراتژي پارلماني كه استراتژي اصلي نهضت آزادي عليه رژيم شاه بود در ديدگاه امام جايي نداشت چراكه مبارزه را در آن دوران مشكل مي نمود. قبول اين گونه مبارزه مستلزم به رسميت شناختن رژيم و قانون اساسي بود كه برابر بود با زيرپا گذاشتن تعهد نسبت به دين و جامعه ديندار وحتي نفس مهذب، وقتي حكومت هيچ تعهدي نسبت به دين و مردم ندارد چطور امام آن حكومت را به رسميت بشناسد «هل جزاء سيئه سيئه مثلها» (شوري، 30)
حضرت امام(ره) شجاعانه، در برابر اين استراتژي ايستاد و در نامه اي به اتحاديه دانشجويان در تاريخ 24/11/56 تصريح كردند: «... و جدا از خواست هايي كه لازمه اش تأييد رژيم پهلوي است اجتناب كنيد.». (صحيفه نور، 1، 46)
غيراخلاقي بودن و ناكارآمدي اين استراتژي دليل مخالفت امام با آن بود:
1-تقلب گسترده انتخاباتي كه بيانگر ناديده گرفتن حقوق و آزادي مردم و برگزاري انتخابات فرمايشي بود.
2-فقدان تشكيلات سياسي مردمي و آزاد: تنها احزابي كه قدرت داشتند، احزاب دست پرورده رژيم مثل حزب مليون و حزب مردم بودند و در سال 1353 با انحلال احزاب، حزب واحد رستاخيز روي كار آمد.
3-بي توجهي به آراء و حقوق مردم: طبق اصل 48قانون اساسي، شاه مي توانست هريك از مجلسين شوراي ملي و سنا يا هر دو را در آن واحد، منحل كند.(خسروي، 1379، 230)
درخصوص استراتژي مسلحانه، امام مخالفت علني و جدي نكردند چون نمي خواستند گروه هايي مثل سازمان مجاهدين خلق و چريك هاي فدايي خلق را از همان ابتدا طرد كنند و مهلت دادند تا با اصلاح انحرافات خويش در صف انقلابيون باقي بمانند چراكه مديريت امام(ره) مبتني بر استفاده از هرگونه ظرفيت براي وحدت و همبستگي مردم بوده و تعهد امام به مردم مانع از هرگونه تدبير مغاير آن بود. ازطرفي باتوجه به اقتضاي شرايط داخلي و خارجي، احتمال تلفات گسترده و اعتقاد به سياست پيروزي خون بر شمشير، اعتقادي به مبارزه مسلحانه نداشتند. (همان، 282) و با هوشمندي مي دانستند رويارويي ملت مسلح، منجر به تقويت دشمني بين ارتش و ملت شده و ديگر نمي شود در قلوب ارتشيان نفوذ كرد و امام با برادر خواندن ارتش براي ملت، از آنان خواست تا در كنار ملت قرار گيرند. (همان، 71) تز مردمي بودن ارتش در زمان انقلاب يكي از بهترين تدابير امام بود كه با تاكتيك اهداء گل در برابر گلوله به ثمر نشست. (صدر، سايت امام خميني(ره))
مهمترين استراتژي امام تعليم و تبليغ بود: «تبليغات و تعليمات دو فعاليت مهم و اساسي ماست. وظيفه فقها، است كه عقايد و احكام و نظامات اسلام را تبليغ كنند و به مردم تعليم دهند تا زمينه براي اجراي احكام و برقراري نظامات اسلام در جامعه فراهم شود». (خميني، 1379،120) ايشان تمامي اجتماعات مسلمين را درخدمت تبليغات وتعليمات به منظور تقويت عواطف برادري و همكاري، راه حل پيدا نمودن براي مشكلات جاري، جهاد و كوشش دسته جمعي مي خواستند. (همان ، 2-131)

تعهد به دين

امام(ره) با شناخت كامل و جامعي كه از دين داشتند به صورت تئوري و عملياتي به مخالفت جدي با تز جدايي دين از سياست پرداختند. درس هاي امام درخصوص حكومت اسلامي در نجف (1/11/48 تا 20/11/48هـ.ش) وتلاش عملي ايشان در مبارزه با رژيم طاغوت كه ضددين بود مؤيد اين ادعا است. ايشان با اعتقاد به قاعده تدريج در عمل، مبارزه را با نوشتن كتاب كشف الاسرار آغاز كردند و در آنجا تصريح كردند كه «جز سلطنت خدايي، همه سلطنت ها خلاف مصلحت مردم است. جز قانون خدايي، همه قوانين باطل و بيهوده است». (كشف الاسرار، بي تا، 186) سپس با موعظه و نصيحت، فرستادن نماينده به دربار، تهديد و درنهايت مخالفت جدي با سلطنت، اصل تبليغي مبارزه را كه قاعده تدريج باشد را حفظ كرد و بر انجام اداي تكليف تأكيد داشتند.

تعهد به جامعه

حضرت امام(ره) به نيروي مردم، اعتماد عجيبي داشتند؛ شهيد مطهري(ره) در اين باره فرموده اند: «من با رهبران بزرگ دنيا اعم از مذهبي، غيرمذهبي و ضدمذهبي آشنا هستم، هيچ كدام به اندازه امام به مردم معتقد نبودند». (صدر، پيشين) امام به پاكي و خلوص مردم ايران وجهان اعتقاد داشتند و آنان را داراي فطرت پاك انساني مي دانستند و خلاف شاه كه لبخند به خارج و اخم به مردم داشت، ايشان لبخند به مردم و اخم به خارج (قلدر و مستكبر) داشتند. امام، مردم را جانشين خدا در زمين و آنان را خانواده باريتعالي مي دانستند. ايشان اعتقاد داشتند مردم پاك و فداكار بوده براي انجام هر كار مثبتي آمادگي دارند. مردم ايران را با ياران نزديك پيامبر و ائمه اطهار(ع) مقايسه نموده و بر مردم زمان صدر اسلام ترجيح مي دادند و مي فرمودند: «اينها آقاي ما هستند، اينها به ما منت دارند» (صحيفه، ج18، 159) و (من دست اينها را مي بوسم». (صحيفه، ج10، 219)
مقام معظم رهبري در اين خصوص فرمودند: (امام) در سخت ترين مراحل به مردم اطمينان فراوان داشتند. در يكي از پيام هاي خود به مردم فرمودند: «من شما را خوب مي شناسم، شما هم من را خوب مي شناسيد». (خسروي، 137) اما در جواب طرفداران سياست گام به گام كه مبارزه با استبداد را توأمان ناممكن مي دانستند، مي نويسند: «من با شاه با يك قلم و چند صفحه كاغذ مبارزه مي كنم و اگر يك وقت محتاج به كمكي باشم ملت من به من كمك خواهد كرد.» (سلطاني، 1362،97) اين اعتقاد و اعتماد به مردم پشتوانه تعهد امام به مردم بود.
حضرت امام(ره) براثر تهذيب نفس و خودباوري واعتماد به نفس، به مراتب بالاي آرامش رسيده بودند. تصميم گيري هاي امام ناشي ا زنگرش اعتقاد به وجود رابطه مستحكم بين بينش ها و گرايش ها است كه براساس آن ريشه تمام معضلات بشر فقط در مسائل اجتماعي نيست بلكه عامل اساسي، عدم تهذيب و تزكيه و فقدان گرايشات معنوي است. (عيوضي، سايت امام خميني) لذا با اساس خواندن روح و نفس انسان، خاستگاه تصميم گيري ها و رفتارهاي انسان به آن برمي گردد. پس بايد به نفس و روح توجه كرد و آن را پرورش داد و تقويت نمود و با طي سير مراتب عرفاني نفس به نفس مطمئنه رسيد كه قادر به خالقيت و تحول آفريني و امور «كن فيكون» است. لذا امام نظريه انقلاب دروني را مطرح مي كردند كه انسان داراي روحي است و جسمي، كه انسان به روح انسان است نه جسم؛ لب انسان، روح انسان است. (صحيفه، ج5، 114)
شجاعت، صراحت، صلابت، عدم ذلت پذيري وعزت نفس بالا از ثمرات اعتماد به نفس امام بود كه تاريخ مبارزات امت مسلمان قبل از انقلاب و بعد از انقلاب، در هر لحظه و هر صحنه آنها را به تصوير مي كشد.
وقتي دكتر اميني، نخست وزير وقت، قرار بود خدمت امام(ره) د رقم برسد، امام با اكراه پذيرفتند اما با رسيدن اميني سريع اتاق را ترك كرده و به اندروني رفتند اميني و اطرافيانش آمدند و منتظر ماندند، امام كه آمدند همه به احترام امام بلند شدند و پس از نشستن، امام شروع به نصيحت و انتقاد از اميني كردند امام در اين برخورد، دو درس دادند: 1-ازطرفي نمي توانستند حضور داشته باشند و به مهمان احترام نگذارند كه حمل بر بي ادبي و عدم رعايت شؤون معاشرتي شود. 2-ازطرفي نمي توانستند احترام بگذارند كه تأييد نظام ظالمانه شاهنشاهي باشد، لذا غايب شدند و ضمن نشان دادن عزت يك مسلمان واسلام، اعتراض خود را با نصيحت و نقادي به رژيم ظلم و ستم اعلام نمودند. (فرامرز قراملكي، 83)
امام هرگز تن به سازش و ذلت در برابر اجانبي كه متكبرانه و قلدرانه درپي ربودن منابع معنوي و مادي ملت ايران بودند نمي داد و مي فرمودند: «ما بايد سال هاي طولاني زحمت و مشقت بكشيم يا از فطرت ثاني خود متحول شويم و خود را بيابيم و روي پاي خويش بايستيم و مستقل گرديم. اگر اين مهم را انجام داديم مطمئن باشيد كه هيچ قدرتي نمي تواند به ما ضرر بزند» (صحيفه، 15، 192) درجاي تأكيد كردند:«اطمينان داشته باشيد اگر بخواهيد مي شود، اگر بيدار شويد مي خواهيد، شما بيدار شويد وبفهميد ...غربيها از ما بالاتر نيستند.» (صحيفه، 13، 286)
امام(ره) اعتماد به نفس خويش را با كلام نافذ خويش به مردم تلقين مي كردند و آنان را صبور و با شهامت مي نمودند. نشريه تايمز لندن مي نويسد:«خميني مردي بود كه توده ها را با كلام خويش مسحور مي كرد. وي به زبان مردم عادي سخن مي گفت و به طرفداران فقير و محروم، اعتماد به نفس مي بخشيد. اين احساس آنها را قادر مي ساخت تا هر كسي را كه سر راهشان بايستد، با مشت از بين ببرند. وي به مردم نشان داد كه حتي مي توان در برابر قدرتهايي مثل آمريكا ايستاد و نهراسيد». (خسروي،314) امام با القاي اميد و نويد پيروزي به ملت براي تقويت روحيه فرمودند:«من به شما و آقايان محترم و به ملت ايران، اطمينان مي دهم كه دستگاه با شكست مواجه خواهد شد.(همان311)

مديريت امام (ره) بعد از انقلاب

با پيروزي انقلاب اسلامي، و استقرار نظام جمهوري اسلامي، امام با دو نوع مديريت بحران و مديريت راهبردي به حل و فصل مشكلات و چالشها و اداره جامعه اسلامي پرداختند ايشان ريشه مشكلات جوامع را فقدان تهذيب و تزكيه مي دانستند و تصريح كردند كه اكثر مشكلات جامعه از آخوندهاي نامهذب دانشمندان سازنده سلاح مخرب و دانشمنداني است كه توسط بيگانگان تطميع مي شوند. دانش و علم دين اخلاق را مضر به حال بشريت مي دانستند و تأكيد مي كردند كه اگر علم درخدمت قدرت و اميال (شهرت، شهوت، طمع ورزي و...) قرارگيرد. سقوط وتباهي جامعه را به همراه خواهد داشت. اگر سياست مداري بر طريق اخلاق نباشد. او چاقوكش ازكار درمي آيد. (صحيفه ج 18، 175).
تصميمات امام، ترجمان آيات و روايات و سنت پـيامبر ائمه بوده كه پس از نزديك يك قرن تعليم و تعلم و تزكيه و تهذيب و فراگيري و تدريس شاخه هاي مختلف اعم ازفلسفه، عرفان، فقه اصول، اخلاق و... تحقق يافته بود. (عيوضي پيشين) و همه حوزه ها براي كسب معرفت ديني نزديك به هم درتحقق شخصيت جامع امام، موثر و شكل دهنده بودند و سير مراحل شكل گيري عمل امام مبتني بر آن بوده است.
ديدگاه هاي امام درحوزه هاي مختلف تاثير داشتند. مثلا تاثير عرفان در مديريت امام به اين نحو بود كه ايشان درقدم اول، بهبود وضعيت مسلمين را يقظه و بيداري مي دانستند (صحيفه، 18، 175).
امام از همان بدو ورود و تشكيل دولت موقت، اسلام را خط قرمز قرارداده و تصميم گيري هاي خويش را برمبناي آن قرارداده بودند. ايشان پس از اينكه ماهيت ليبراليستي نهضت آزادي نزد مردم روشن شد. تصريح كردند كه عدم آشنايي و اطلاع نهضت آزادي به اسلام و فقه اسلامي موجب گمراهي مي شود. از اين رو، برخورد با آنان را لازم دانسته و برعدم رسميت آن تأكيد كردند. (گونه شناسي بحرانها، 43).
شيوه امام دربرخورد با دولت موقت تا افشا شدن ماهيت آن روشي براساس حمايت، تعقيب و مراقبت ضمن نظارت بر آن بود كه تذكرات لازم را مي داند ولي مهمترين مسأله حركت در راه اسلام اصيل بود كه با احدي بر سرآن معامله نمي كردند (همان، 38).
او دربرابر موج ترورهاي شخصيت هاي برجسته نظام از جمله در ديدار با خانواده شهيد مفتح فرمودند:
اين شهادت ها دنباله آن شهادت هايي است كه در اسلام از اول تا حالا واقع شده است. مذهب تشيع مذهب شهادت است از اول با شهادت تحقق پيدا كرده است و با شهادت ادامه پيدا كرده. (صحيفه، ج 11،388).
خطاب به آقاي سيدرضي شيرازي نيز تصريح كردند: جوانان ما از شهادت در راه هدف كه همان اسلام است استقبال مي كنند. (صحيفه ج9، 86)
ايشان بر خدامحوري به عنوان روح كارها تاكيد داشتند. ايشان به فرزندشان فريده مصطفوي- توصيه كردند:
حسابتان را با خدا صاف كنيد و به مردم كاري نداشته باشيد بعضي از مردم به آدم بد مي گويند، از خدا بترسيد و به بنده هاي او كار نداشته باشيد». (رجايي 1378، 293)
ايشان با تاكيد بر اصالت هدف و نيت، در جلسه شوراي عالي دفاع در منزل حاج احمد و هنگام پخش موسيقي از صداوسيما در جواب آقاي موسوي اردبيلي كه سؤال كردند چرا علي رغم حرمت موسيقي در تحريرالوسيله، الان حلال است؟ امام فرمودند:
موسيقي از ساير رسانه هاي كشورهاي غيرمسلمان به دليل نيت و هدف آنها فساد است و حرام ولي از صداوسيماي ايران چون مي خواهد فكرها را از خمودگي نجات دهد حلال است.(همان، 299)
حضرت امام(ره) در جنگ تحميلي، براي مقابله با متجاوزان بعثي، مردم را براي دفاع از سرزمين و كيان اسلامي به عنوان يك تكليف شرعي بسيج نموده و بيشترين موفقيتهاي جنگ 8 ساله به وسيله مردمي به دست آمد كه با اعتقاد به اسلام، به عنوان يك تكليف شرعي و ديني در پاسخ به صدور جهاد توسط نائب امام زمان(عج) به جبهه هاي نبرد حق عليه باطل آمده بودند و حتي ارگانهاي دولتي را نيز در پيام 7 ماده اي خود، موظف شرعي كردند كه از مخالفت بپرهيزند تا دشمنان بهره برداري نكنند.(صحيفه 13، 228)
امام با عنايت به اينكه اين جنگ را جنگ بين دو كشور ندانستند و يك جنگ عقيدتي خواندندپيامي خطاب به ملت و ارتش عراق نيز صادر كرده و با آنان اتمام حجت كردند. (كمتر از يك ماه، هفت مرتبه ملت و ارتش عراق را به طور مستقيم مورد خطاب قرار دادند) (دروديان، 1380، 58) ايشان برجسته ترين هدف اساسي جنگ را دفع تجاوز و اثبات صلابت اسلام ذكر كردند. (صحيفه، ج21، 96) دين محوري و اسلام گرايي امام نه تنها در مرزهاي ايران محدود نشده بود بلكه تمام بشريت و ابرقدرتها را نيز به اسلام دعوت كردند. ايشان در نامه تاريخي خود به گورباچف تصريح كردند:
از شما مي خواهم درباره اسلام به صورت جدي تحقيق و تفحص كنيد و اين نه به خاطر نياز اسلام و مسلمين به شما، كه به جهت ارزشهاي والاو جهان شمول اسلام است كه مي تواند وسيله راحتي و نجات همه ملتها باشد. (روزها و رويدادها، 337)
امام از همان بدو ورود به ايران وقتي فهميدند كه كميته استقبال تشكيل شده و مي خواهند فرودگاه را فرش كنندو ايشان را با چرخبال به بهشت زهرا ببرند، فرمودند: «مگر مي خواهند كوروش را وارد ايران كنند؛ من مي خواهم در ميان امتم باشم و همراه آنان بروم ولو پايمال شوم.»(رجايي، 110)
ايشان بر واقع گويي به مردم تاكيد داشتندو بارها به مسئولين، وزرا و... لزوم گزارش دهي و گفتن واقعيات به مردم را جهت رفع ابهامات ضروري مي دانستند. (همان، 125) امام از انجام كارهايي كه به ظاهر كوچك بود كه مردم عادي و عوام انجام مي دادند دريغ نمي كردند و هيچ وقت ادعا نمي كردند كه اين كار در شأن من نيست. از من كارهاي بزرگتر از اين برمي آيد. ايشان حتي از بسته بندي آجيل براي رزمندگان دريغ نمي كردند.(همان)
امام در موضع گيري مهم در برابر غائله اي كه حزب خلق مسلمان آذربايجان به راه انداخته بود در 18 آذرماه 1358، اعلام كردند: «... ما نمي خواهيم كه برادركشي شود... ما اگر يك روز به مردم بگوييم، خود مردم آذربايجان كار را اصلاح مي كنند».(صحيفه، 10، 266)
آن حضرت در پاسخ به موج ترورهاي اوايل انقلاب فرمودند: «بكشيد ما را،ملت ما بيدارتر مي شود. ما از مرگ نمي ترسيم». (صحيفه7، 182) در 9 آذرماه 1358 در مصاحبه با خبرنگار مجله تايم در خصوص تسخير لانه جاسوسي فرمودند:«عدم شناخت صحيح شما از مردم ايران موجب اشتباهات بسياري است. ملت ايران به مناسبت ظلمهايي كه از آمريكا ديده است نسبت به آمريكا كينه عجيبي دارد». (صحيفه، ج11، 161-155) در مقابل محاصره اقتصادي كارتر و دولتش، ايشان فرمودند: «ما ملتي هستيم كه به اين گرسنگي خوردنها عادت كرديم». (همان، 9-38) و «اين محاصره اقتصادي كه خيلي از آن مي ترسند، من يك هديه اي مي دانم براي كشور خودمان». (صحيفه، 14، 116-114)
امام(ره) هميشه با مردم مدارا مي كردند. اگر مرتكب اشتباهاتي مي شدند آنان را تذكر مي دادند و درصدد جذب بودند: برخورد با بني صدر، جبهه ملي، نهضت آزادي و... مؤيد اين مدعاست. ايشان حتي به بني صدر پس از عزل از مقام رياست جمهوري گفتند: شما توبه كن و يك قدم طرف خدا برو و پشت به هواي نفساني كن، خداوند مي پذيرد تو را، آبروي تو را اعاده مي كند. (همان، 3-492) ايشان پس از قطع رابطه آمريكا با ايران، آن را طليعه پيروزي خواندند و به نفع ملت مظلوم در برابر ظالمان آمريكايي خواندند (صحيفه، 12، 4-233) و از آن براي ايجاد يأس و نااميدي ملت ايران جلوگيري و به نفع وحدت و انسجام ملي بهره بردند. (گونه شناسي بحرانها، 97)
آن حضرت در مرحله اول جنگ، با تشكيل ارتش بيست ميليوني (مردمي)، اعتماد خويش به مردم را علني كردند و مهمترين موضع راهبردي امام در جنگ مقاومت مردمي و همه جانبه بود و هنگام تشديد جنگ، خواستار حضور گسترده مردم شدند و در برابر جنگ شهرها، به دليل تعهد به مردم مظلوم عراق، مقاومت كرده و از مقابله به مثل پرهيز كردند.(همان، 70)
امام(ره) در عرصه سياست خارجي، نگاهي جهاني داشتند و اعتقاد به ارزشهاي اسلامي را مبين نوعي احساس مسئوليت نسبت به جامعه جهاني تلقي مي كردند. تاكيد بر نفي ظلم و ظلم پذيري، نفي سلطه و سلطه گري و نفي سكوت و برخورد انفعالي از مباني فكري امام بوده و كرارا مي فرمودند كه: «انقلابمان را به تمام دنيا صادر مي كنيم» بر خلاف نظر ليبرالهاي دولت موقت كه با صراحت اعلام كردند ما قصد صادر كردن انقلابمان را نداريم. (باقري، 1379-18-17)
از لحاظ ساده زيستي و دوري از تشريفات، هم خود مرد عمل بودند و هم كارگزاران را به شدت از اخلاق كاخ نشيني برحذر و زيستن همانند مردم عادي و متوسط را توصيه مي كردند: «اگر بخواهيد ملت شما جاويد بماند و اسلام را به آن طوري كه خداوند تبارك و تعالي مي خواهد در جامعه ما محقق كند مردم را از آن خوي كاخ نشيني به پايين بكشيد».(صحيفه، ج17، 375) و اخلاق كريمه براي مسئولان را از جاهاي ديگر بيشتر لازم مي دانستند.
امام به شايسته سالاري در مناصب حكومتي تأكيد داشتند. فرمان 8 ماده اي خطاب به ستاد پيگيري تخلفات قضايي در 15 ديماه 1361، و انحلال هيئتهاي گزينش كشور اعلام كردند كه هيئتهاي جايگزين متشكل از افراد صالح، متعهد، عاقل، صاحب اخلاق كريمه، فاضل، متوجه به مسائل امور، بدور از تنگ نظري، تندخويي، مسامحه كاري، بدون ملاحظه روابط، به گزينش براي نيروهاي مسلح وزارتخانه ها، ادارات، مؤسسات آموزشي و غيرآموزشي اقدام شود.(همان، 20-219)
قاطعيت حضرت امام(ره) چه در عرصه داخلي خطاب به مسئولان و كارگزاران (صحيفه، ج9، 285) براي حل مشكلات و چه به ابرقدرتها از جمله اسراييل، آمريكا (صحيفه، 5، 251 و 297) و به دولتها (صحيفه، 12، 33) و به كشورهاي تحت ستم (همان، 147) ناشي از اعتماد به نفس امام و ضرورت انقلاب دروني انسانها و كشاندن آن به عرصه مقابله با استعمارگران بود.
امام در پيامي به مناسبت شهادت سيدمحمد علي قاضي طباطبايي(ره) فرمودند: «ما بايد از كنار اين وقايع، با تصميم و عزم و خونسردي نگذريم و به راه خود كه راه جهاد في سبيل الله است ادامه دهيم.»(صحيفه، 18، 230)
او به تمامي مسئولان براي دوري از حب نفس، به عنوان ريشه تمامي مشكلات، سخنان ايشان در مراسم تنفيذ حكم رياست جمهوري بني صدر (صحيفه، ج12، 2و141) و حتي پيام پس از عزل وي (صحيفه، ج14، 482) نيز بر ضرورت دوري از هواي نفس تأكيد كرده اند.
پس از محاصره اقتصادي، حضرت امام(ره) با گرمي از آن استقبال كرده و تصريح مي كنند: «اداره كنندگان كاخ سفيد بايد بدانند كه دنيا عوض شده است... گمان نكنند اداره كل جهان به دست آنهاست».(صحيفه، 18، 330)

kayhannews.ir
ابوالحسن حسين زاده

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار