آزادی از دیدگاه امام خمینی

آزادی از دیدگاه امام خمینی(رحمت الله علیه)

آزادی، از حقوق فطری و طبیعی انسان است که خداوند متعال در وجود آدمی سرشته و آن را یکی از رسالت¬های انبیا(علیهم السّلام) قرار داده تا بشر را از اسارت برهانند و قانون بردگی را از بین ببرند. امیرمؤمنان علی(علیه السّلام) این سرشتگی آزادی با انسان را به (( جعل)) تعبیر کرده است: (( لاتَکُن عبدَ غَیرِک و قَد جَعَلَکَ اللهُ حُرّاً؛1 بنده¬ی دیگران مباش که خداوند تو را آزاد آفریده است.))
با وجود آزادی است که (( انتخابِ)) عقیده، میسّر می-گردد و در تضارب با عقاید و اندیشه¬های دیگر، ((برتریِ)) آن نموده می¬شود.
انسان در طول تاریخ تلاش¬های فراوانی برای به دست آوردن آزادی؛ یعنی استیفای این حق طبیعی خویش به عمل آورده است. این تلاش آدمی محنت¬های زیادی برای او به همراه داشته است. رنج¬ها و اسارت¬های زیاد، از دست دادن جوان¬ها و ریخته شدن خون¬های فراوان، از کف رفتن مال و ثروت، بهای سنگینی بوده است که بشر برای آزادی پرداخت کرده است.

تعریف آزادی

حال باید پرسید که (( آزادی)) چیست که آدمی برای آن، این همه فداکاری کرده است؟ دانشمندان ، تعریف¬های مختلفی از این واژه کرده¬اند که همه¬ی این تعریف¬ها مبتنی بر جهان بینی و نوع نگرش آنان به هستی و انسان بوده است؛ یعنی عقیده¬ی آنان همگی در این تعریف¬ها بازتاب روشن و آشکاری داشته است. نقل کلیه¬ی تعاریف موجب تطویل کلام است، اما همه¬ی آن ها در دو تعریف خلاصه می-شود: یکی تعریف(( الحادی یا سکولاریستی)) از آزادی ودیگری تعریف ((الهی)).
براساس تعریف الحادی، آزادی حقِ انسان است، و آدمی در نوع پوشاک، خوراک، مسکن، عقیده، رفتار و همه¬ی جنبه¬های زندگی آزاد است و به دیگر بیان، آزادی خواهش¬های انسان است و انسان براساس مجموعه¬ای از این خواست¬ها و تمایلات نفسانی و قانون مند شده و بدون توجه به امر و نهی الهی زندگی می¬کند؛ اما بر اساس تعریف الهی و صحیح ، آزادی، حقی است که خداوند برای انسان جعل و مقرّر کرده است و حدّ آن، مرزهایی است که در قوانین الهی مشخص شده است؛ به عبارت دیگر آزادی¬ای که اسلام آن را نعمت بزرگ خداوند بیان می¬کند، میدان وسیعی است که تفکر و اندیشه و اساساً تمامی استعدادهای آدمی را به رشد و فلاح می¬رساند.هیچ یک از فیلسوف¬های شرق و غربی(سقراط، جان استوارت میل، طاماس کارلایل، فیخته، هگل، جان لاک و هرلوسکی)، آزادی را مطلق ذکر نکردند؛ بلکه هر کدام با کلمه¬ای از قبیل: اخلاق ، قانون مند شده طبیعت- مادامی که به دیگران ضرر نرساند- چارچوب دستورات و قوانین مملکتی، آن را بیان کرده¬اند. بنابراین هیچ کس تاکنون آزادی را به معنای این که انسان آزاد هست هرکار بخواهد بکند و هر شکلی بخواهد زندگی کند و هر چه بخواهد بگوید و هر کجایی بخواهد مسکن بسازد و ... تعریف نکرده است، چون این نوع آزادی با عقل و خرد انسانی ناسازگار است.

اهمیت آزادی

از آن جایی که آزادی با ابعاد مختلفش در رشد و تکامل انسان و جامعه نقش مؤثری دارد، از اهمیت ویژه¬ای برخوردار است و از موهبت¬های الهی به شمار می¬رود. قرآن به آزادی عقیده و اندیشه اشاره می¬کند و هم چنین یکی از رسالت¬های پیامبران از آدم تا خاتم الانبیاء( علیهم السّلام) آزادی انسان از خمود و جمود و بردگی است. ائمه (علیهم السّلام) هم آزادی انسان را مورد توجه قرار داده¬اند. بنابراین قرآن وسنت، آزادی را جزء فطرت انسان می¬داند و یکی از علل انحطاط مسلمین در بعضی از اعصار را خمود و جمود فکری آنان و ناشی از نبودن آزادی ذکر می¬کند.

انواع آزادی

آزادی انواعی دارد: آزادی بیان، قلم، اندیشه، انتخاب همسر، شغل، مسکن و ... . تنوع آزادی¬ها به تنوع نیازهای انسان بستگی دارد، چرا که انسان یک بعدی نیست، بلکه از ابعاد گوناگون روحی و جسمی برخوردار است. تکامل انسان به آن است که در هر یک از این عرصه¬ها از آزادی به نحو صحیح و الهی استفاده کند و هویت انسانی خویش را رشد دهد. در کلام امام خمینی(قدس سرّه) انواع آزادی¬ها شرح و توضیح روشنی یافته¬اند که اینک به برخی از آن ها اشاره می¬کنیم:

آزادی عقیده و بیان

دراسلام به آزادی عقیده تأکید شده است، زیرا از یک سو انتخاب عقیده در فضای آزاد و به دور از اجبار و اکراه، امکان پذیر است- آیه¬ی شریفه¬ی (( لااکراه فی الدین))2 گویای همین معنا است- و از سوی دیگر، نمایاندن اندیشه¬ی منطقی و عرضه¬ی برهان قوی، در فضای آزاد و در هنگام وجودِ آزادی بیان میسّر است. اما اساساَ هر عقیده¬ای ناشی از اندیشه و تفکر صحیح نیست؛ ممکن است منشأ بسیاری از عقاید، عادت¬ها و تعصّب¬ها، تقلید از گذشتگان باشد. این نوع عقیده¬ها نوعی جمود و خمود است که در این صورت قوه¬ی تفکر و اندیشه در درون انسان اسیر می¬شود، چنین آزادی ای عقیده¬ای زیان بار و سم مهلکی است برای جامعه.
آیا می¬توان گفت کسی که بت می¬پرستد، در این عقیده آزاد است و باید به عقیده¬ی او احترام گذاشت؟ ما باید اندیشه و فکر او را آزاد کنیم و از اسارت درآوریم. قرآن کریم بعد از بیان شکستن بت¬ها و قرار دادن تبر بر گردن بت بزرگ به دست حضرت ابراهیم(علیه السّلام)، می-فرماید: ((فرجعوا الی انفسهم؛3 آن ها به خود بازگشتند))؛ یعنی به عقل و اندیشه و منطق صحیح برگشتند. حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) نیز در فتح مکه تمام بت¬ها را شکست، زیرا آن ها را عامل اسارت مردم می¬دانست و بدین طریق آنان را آزاد ساخت.
امام راحل (قدس سرّه) در خصوص آزادی عقیده چنین فرمود: (( اسلام بیش از هر دینی و بیش از هر مسلکی به اقلیت مذهبی، آزادی داده است. آنان نیز باید از حقوق طبیعی خودشان که خداوند برای همه¬ی انسان¬ها قرار داده است بهره¬مند شوند.))4
در جای دیگر می¬فرماید: (( در جامعه¬ای که ما به فکر استقرار آن هستیم، مارکسیست¬ها در بیان مطلب خود آزاد خواهند بود، زیرا ما اطمینان داریم که اسلام دربردارنده¬ی پاسخ به نیازهای مردم است.ایمان و اعتقاد ما قادر است که با ایدئولوژی آن ها مقابله کند. در فلسفه اسلامی از همان ابتدا مسئله¬ی کسانی مطرح شده است که وجود خدا را انکار می¬کرده¬اند. ما هیچ گاه آزادی آن ها را سلب نکرده و بدان لطمه وارد نیاورده-ایم. هر کس آزاد است اظهار عقیده کند،ولی برای توطئه کردن آزاد نیست.))5
اما روشن است که در فضای آزاد، امکان سوء استفاده نیز هست. از این رو ایشان در خصوص سوء استفاده از آزادی عقیده و بیان و امکان توطئه و ضرورت جلوگیری از آن اظهار می¬دارد: (( ما از اول که انقلابمان واقع شد، تمام آزادی¬ها درایران بود و مجالی به تمام دستجات ما دادیم و هیچ ابداَ جلوگیری از هیچی نشد، لکن توطئه¬ها شروع شد.
وقتی که دیدند آزادند، توطئه¬ها شروع شد. توطئه قلمی، که می¬خواستند مسیر ملت ما را منحرف کنند. و این ها همان اشخاصی بودند که جیره خوار شاه سابق یا جیره خوار امریکا و امثال امریکا بودند و می¬خواستند که نهضت ما را به تباهی بکشند و ما بعد از پنج ماه که به همه فرصت دادیم، توطئه¬گرها را پیدا کردیم. قلم¬هایی که توطئه¬گر بودند و می¬خواستند باز سلطه اجانب را بر مملکت ما مسلط کنند، آن ها را گفتیم که نباید این کار را بکنند و باید محکمه ببیند که آیا این¬ها چکاره هستند و دیدیم که بعد از این که بررسی شد، این ها از اسرائیل خیلی شان ارتزاق می¬کردند و بلندگوی اسراییل بودند، بلندگوی امریکا بودند، منتها با صورت¬های دیگر. و یک ملتی حق دارد که کسی که بخواهد ملتش را به تباهی بکشد و توطئه کند و باز همان مسائل سابق را برای او پیش بیاورد، از آن جلوگیری بکند والاّ ملت ما طرف¬دار آزادی است، طرف¬دار همه جور آزادی است و لیکن طرف¬دار توطئه نیست، طرف¬دار تباهی نیست.))6

آزادی قلم

اندیشه¬ی انسان از طریق قلم و نوشتن به دیگران منتقل می¬شود. اگر تفکر و اندیشه آزاد است، قلم نیز باید در چهارچوب شرع و منافع ملی، آزاد باشد. اسلام نه تنها محدود کننده¬ی چنین آزادی ای نیست، بلکه تشویق کننده¬ی آن است. قرآن کریم، قلم را مقدس می¬شمارد و بدان سوگند می¬خورد.احادیث ما قلم دانشمندان را برتر از خون شهیدان می¬دانند؛ اما و صد اما که باید حرمت قلم را پاس داشت و از مرزهای مصلحت دینی و ملی فراتر نرفت و عفت و حکمت را مرزبانی کرد. قلم¬هایی که به دنبال ((آزادی مطلق )) هستند، هیچ خیری در آن ها نیست.
امام خمینی در این باره می¬فرماید: (( شما روزنامه¬ها را که می¬خوانید می¬بینید که در روزنامه¬ها زیاد به چشمتان می¬خورد که این به او بد می¬گوید، او به این بد می-گوید؛ حالا که قلم آزادشد باید این طور باشد که هرکس به دیگری هر چه دلش بخواهد بگوید و هر کس به دیگری کاری بکند که این مملکت از نظم بیرون برود، از نظام بیرون برود، این معنای آزادی است؟! آن آزادی ای که در ممالکی که می¬خواهند ما را (غارت بکنند) هست، این طوری است؟! اگر این طور بود، انسجام پیدا نمی¬کردند، این ترقیات را پیدا نمی¬کردند. آن ها با اسم آزادی که در مغز این جوان¬ها می¬اندازند، با اسم آزادی می¬خواهند شما را تحت حمایت خودشان قرار بدهند و آزادی را از شما سلب بکنند.))7

آزادی زن

زن، نیمی از پیکره¬ی اجتماع است. وجود او آدمی را کامل می¬کند و مسیرش را در جهتِ حرکت تکاملی ، شکل می-بخشد.اما متأسفانه در تاریخ صحنه¬های فراوانی از اسارت و حقارت زن را در اثر استبداد یا جهالت و یا آداب و رسوم غلط می¬بینیم. ظهور اسلام، آزادی زن و شکوفایی استعدادهای او را نوید داد؛ گو این آزادی، با جلوگیری از زنده به گور کردن دختران و با ایفای نقش و حضور زنان در جنگ در زمان رسول الله توسعه پیدا کرد، به طوری که هر چه از بسط و گسترش این مکتب حیات بخش گذشت، آزادی زن هم بیش¬تر به بار نشست. در عصر ما نیز، بزرگ¬ترین احیاگر اسلام، حضرت امام خمینی (قدس سرّه)، از همان آغاز نهضت اسلامی خویش، نقش زنان را بزرگ و با اهمیت توصیف کرد. وی به آزادی زنان معتقد بود و با دید بسیار وسیع خود، نقش بسیار مهمی را در عرصه-های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، آموزشی، پژوهشی و عمرانی برای زنان قائل شد. ایشان با خانه نشین بودن زن موافق نبود و در این باره فرمودند: (( تبلیغات سوء شاه و کسانی که با پول خریده شده¬اند، چنان موضوع آزادی زن را برای مردم مشتبه کرده¬اند که خیال می¬کنند اسلام آمده که فقط زن را خانه نشین کند. چرا با درس خواندن زن مخالف باشیم؟ چرا زن نتواند کارهای دولتی انجام دهد؟ چرا با مسافرت کردن زن مخالفت کنیم؟ زن چون مرد در تمام این ها آزاد است.)) 8
امام اعتقاد داشت که اسلام بالاترین آزادی را به زنان داد و این به خاطر جایگاه ویژه¬ی زنان در اسلام است و در این خصوص فرمود: احترام و آزادی که اسلام به زن داده است، هیچ قانونی و مکتبی نداده است.
امام در این باره فرمود: (( فعالیتی که ما از زن¬ها می¬دیدیم این بود که چند تایشان جمع بشوند بروند، اما با آن وضع فضیح بروند سر قبر رضا خان، آن جا تشکر کنند از این که ما را آزاد کردید، چه جور آزاد کرد؟چه کرد؟ فکر این نیستند که چه آزادی این ها به آن ها اعطا کردند و تا چه اندازه این ها می¬خواستند زن¬ها با مردها آزاد باشند؛ بله، آن ها یک آزادی را می¬خواستند. حالا هم این اشخاصی که قلم دستشان است و بر ضد اسلام و بر ضد روحانیت چیز می¬نویسند، همین آزادی را می¬خواهند.))9
امام براین باور بود که آزادی ای که از سوی مرزها دیکته می¬کنند، صرفاً به فساد کشاندن جوانان، مردان و زنان را نشانه گرفته است و در این خصوص فرمود: (( آن آزادی است که دیکته شده است از غرب برای به فساد کشیدن جوان¬های ما. زن و مردشان را این ها می¬خواهند که آزاد باشند، زن¬ها برای این که در مجالس آن طور که تشکیل می¬دادند و داشتند، بروند آن جا و با آن وضع در حضور چشم¬¬های ناپاک مردها آن وضع را درست کنند. این نحو آزادی می¬خواهند که هم خواهرهای ما را به فساد و تباهی بکشند و هم جوان¬های ما، مردهای ما را به تباهی بکشند. این ها می¬خواهند که همه¬ی فحشا آزاد باشد.... کدام زن توانست راجع به مسائل روز یک کلمه بگوید... در این پنجاه سال که من شاهد قضایا بودم، آزادی واقعی مفید برای جامعه مسلوب بود، هیچ نداشتیم، یعنی زن¬ها آزاد نبودند که راجع به مسائل جامعه فعالیت بکنند یا حرف بزنند راجع به گرفتاری¬های ملت به دست شرق و غرب، هیچ آزادی نبود.))10

حدود آزادی

اسلام آزادی را حق همه¬ی مردم می¬شمارد و آن را موجب رشد و تکامل انسان¬ها می¬داند و حد آن را مرزهای الهی ذکر کرده است. بدیهی است که این بایدها و نبایدهای الهی هرگز مخل آزادی نیست، بلکه ضامن و تأمین کننده¬ی آزادی است. در جامعه¬ای که قانون حاکم نیست، افراد آن دست خوش هوا و هوس و قدرت دیگران خواهند بود و هرج و مرج به وجود خواهد آمد و در این صورت هیچ کس آزاد نیست. پس با بودن قانون الهی همگان در حدود آن آزادند، چرا که در چنین جامعه¬ای هیچ کس نمی¬تواند توطئه کند و از فضای آزادی سوء استفاده کنند.
امام در این خصوص فرمود: (( یک ملتی حق دارد که کسی که بخواهد ملتش را به تباهی بکشد و توطئه کند و باز همان مسائل سابق را برای او پیش بیاورد، از آن جلوگیری بکند و الاّ ملت ما طرف دار آزادی است، طرف¬دار همه جور آزادی است و لیکن طرف¬دار توطئه نیست، طرف¬دار تباهی نیست.))11
امام در جای دیگر می¬فرماید(( ما هیچ گاه آزادی آن ها( مارکسیست¬ها ) را سلب نکرده و بدان لطمه وارد نیاورده¬ایم. هرکس آزاداست اظهار عقیده کند، ولی برای توطئه کردن آزاد نیست.))12
امام آزادی غربی را رد می¬کند و آن را موجب تباهی و انحراف جوانان می¬داند. ایشان حدود آزادی را عدم مخالفت با شرع، عفت عمومی، مصالح کشور و مسیر ملت می¬دانست و وظیفه¬ی آحاد مردم مسلمان را نیز در برابر آزادی¬های غیر شرعی و قانونی بیان کرد و در این خصوص فرمود: (( باید همه بدانیم که آزادی به شکل غربی آن[ که] موجب تباهی جوانان و دختران و پسران می¬شود، از نظر اسلام و عقل محکوم است و تبلیغات و مقالات و سخنرانی¬ها و کتب و مجلات برخلاف اسلام و عفت عمومی و مصالح کشور حرام است و بر همه¬ی ما و همه¬ی مسلمانان جلوگیری از آن ها واجب است. و از آزادی¬های مخرب باید جلوگیری شود و از آن چه در نظر شرع حرام و آن چه برخلاف مسیر ملت و کشور اسلامی و مخالف با حیثیّت جمهوری اسلامی است، به طور قاطع اگر جلوگیری نشود، همه مسئول می¬باشند. و مردم و جوانان حزب اللهی اگر برخورد به یکی از امور مذکور نمودند، به دستگاه¬های مربوط رجوع کنند و اگر آنان کوتاهی نمودند، خودشان مکلف به جلوگیری هستند. خداوند تعالی مددکار همه باشد.))13

پی نوشت¬ها:

1. نهج البلاغه، نامه¬ی 31.
2. بقره(2) آیه¬ی 256.
3. انبیاء(21) آیه¬ی 64.
4. صحیفه¬ی نور، ج3، ص 48.
5. همان، ج2، ص 45و46.
6. همان، ج10، ص 234.
7. همان، ج11، ص 150 .
8. همان، ج4، ص 103.
9. همان، ج9، ص233.
10. همان.
11. همان، ج10، ص 234.
12. همان، ج2، ص 45و46.
13. همان، ج21، ص 195و196.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار