ولايت‌فقيه؛ نگهبان نظام اجتماعى و مصالح عمومي

ولى‌فقيه، نظريه‌اى سياسى است که پا به ميدان قدرت گذاشته و براى ساختن جامع نهادهاى اجتماعى جامعه ايرانى تلاش مى‌کند تا بتواند باتوجه به چارچوب خود جامعه ايرانى را شکل داده آن را از حالت شاهنشاهى بيرون آورد چون حکومت شاهنشاهى طى قرون متعدد نظام اجتماعى ايران را شکل داده است و اين يک مبارزه دقيق اجتماعى است. پس آنچه در ايران در قالب نهادهاى اجتماعى رخ داده ساختارى شاهنشاهى است و فهم اين ساختار به فهم تاريخى ايران نياز دارد که تاريخ اجتماعى ايران را تشکيل مى‌دهد که نقصان علوم اجتماعى ايران را مى‌سازد ولى مسئله مهم در اين ميان است که نظريه ولايت‌فقيه به دنبال چيست و چارچوب معرفتى - ساختارى خود را چگونه تنظيم و شکل داده است و چگونه ساختار قديمى ايرانى را تغيير مى‌دهد. نظريه ولايت‌فقيه توسط شخصى مطرح و به اجرا درآمد که در سالهاى مشروطه متولد شد و عمر خود را با حکومت شاهنشاهى مشروطه‌اى گذراند و بن‌بست تاريخى آن را به خوبى يافته بود. زيرا نظام ايران نظام شاهنشاهى بود که در فرآيند مشروطه دچار تجددزدگى گرديد. نظام استبدادى شاهنشاهى رو به عقب داشت ؛ولى تجدد رو به جلو داشت و در پى بطلان گذشته بود پس نظام سياسى و اجتماعى‌ دچار يک تضاد درونى شده بود اين تضاد دروني، رژيم قاجار را درهم شکست از درون آن رژيم پهلوى بيرون آمد که نوعى پادشاهى و اشرافيت تجددطلب ايرانى را شکل داد. رژيم پادشاهى چون توان ساختارى براى همراهى با تجدد را نداشت تجددى سطحى و در حد آداب و رسوم يا يک تجدد اشرافى بود و به جاى شعور، شعار را پيشه خود ساخت و انحطاط کشور يا کشورى مونتاژى را ساخت. لحظه‌اى هم که تصميم گرفت تجدد ساختارى را اجرا کند توسط انقلاب اسلامى نابود شد و ولايت‌فقيه جايگزين آن گرديد. ولايت‌فقيه براساس فقه اسلامى بنا شده‌است. انحراف مشروطه و مشروطه‌ انحرافي، انحراف از شکل‌ اصلى و بنيانى آن بود چون روحانيت متفکر و مجتهد جهان آن روز را به خوبى درک کرد ولى متاسفانه روشنفکرى وابسته با راهنمايى‌ آنگلوساکسون‌ها جريان فکرى عميق اسلامى را منحرف ساخت و به جاى آن قانون‌گرايى و مردمسالارى را مطرح کرد که از اعتبارات مبتنى بر فلسفه غربى سرچشمه مى‌گرفت. نتيجه مشروطه انگليسى نيز به وجود آمدن پادشاهى انگليسى در ايران بود که با فرمان آنها پادشاه مى‌شد يا از پادشاهى کناره‌‌گيرى مى‌کرد. ولايت‌فقيه بازگشت به بنيادهاى دينى فقهى و اصولى پيش از مشروطه بود و بارورى آنها را نيز رقم زد که فهم اين نوآورى‌ها مى‌تواند چارچوب‌هاى جامع و ولايت‌فقيه را به ما بنماياند و نظام تحولى جامعه اسلامى را ترسيم کند به گونه‌اى که ديگر براساس سنجش‌هاى مفهومى ناقص، به دفاع يا نقد ولايت‌فقيه پرداخته نشود مثل اينکه آيا ولايت‌فقيه مشروعيت ولايى و خدايى دارد يا مشروعيت مردمى و وکالتي؟! ولايت‌فقيه بر اساس انسان‌شناسى خاص خود بنياد مى‌شود که همان عقل فطرى يا عقل زندگى محور است نه انسان احساسى ضد‌عقل جامعه پادشاهي. پس انسان‌شناسى عقل زندگى‌محور بر انسان‌شناسى احساسى اشرافى پيشى مى‌گيرد و براى تحقق آن بايد فعاليت معرفتى - ساختارى بسيار عظيم و گسترد‌ه‌اى از نظر کميت و زمان انجام شود. سپس انديشه‌هاى انتزاعى انسان‌شناسى شاهنشاهي، جاى خود را به انديشه‌هاى انضمامى زندگى محور مى‌دهد. فقه اسلامي، فقهى امضايى است پس به تمام معنا در برابر جهان گشوده است و آنچه در آن فساد و افساد و شرک نباشد مى‌پذيرد چون منفعت ‌محلله مقصوده دارد و اين براى فقه زندگى محور بسيار ضرورى است پس فقه اسلامى به دنبال مطالعه تمامى ابعاد زندگى و دانش‌هايى است که در رشد زندگى انسان‌ها دخالت دارد و آن را در قالب موضوع‌شناسى يا حکم‌شناسى مطالعه مى‌کند. پس فقه اسلامى فقهى راديکال نيست بلکه يک فقه اصلاح‌طلب است. فقه اسلامى به دليل مذکور در برخورد با تمدن‌هاى غرب و شرق، بسيار باز عمل مى‌کند. فقه در کنار کلام اسلامى چارچوب‌هاى اجتماعى هر تمدنى را بررسى مى‌کند و سپس باتوجه به آن تمدن‌ها ساختارهاى اجتماعى درون فقهى را باز مى‌سازد. ولايت‌فقيه در پى هدايت درون فقهى و برون فقهى (معرفت - ساختار) براى رسيدن به آبادى عمران و سعادت انسان‌ها است پس فقه با تمدن مخالف نيست بلکه با فحشا مخالف است پادشاهى در ذهن‌شناسى به حافظه‌پرورى مى‌پردازد چون پادشاهى اشرافى است و اشراف به دنبال حفظ سنت‌هاى خود هستند و تاثير اين حفظ کردن حافظه‌پرورى است که بايد انساب و افتخارات را حفظ کند لذا در اثر حافظه‌پرورى به زبان شعر محتاج شدند و شعر به جاى نثر در زبان ايرانى رواج خارق العاده اى يافت چون حفظ و حافظه‌پرورى وزن و قافيه‌ مى‌خواهد و شعر با داشتن وزن و قافيه براى حفظ کردن بسيار عالى است و مشاعره و حفظ بيشتر شعر به ارزش اجتماعى تبديل مى‌شود .البته نبايدقريحه وذوق ايرانيان را نيز فراموش کرد. متأسفانه آموزش و پرورش ما نيز حافظه‌پرور است و برحفظ کردن و نه خلاقيت فکرى متکى است مثل نوع امتحانات و نوع تدريس که اين با عرفان‌گرايى شاهنشاهى ممزوج مى‌شود و احساس‌گرايى ماده شعرى را تشکيل مى‌دهد. فقه اسلامى عقل و احساس را که دو بال زندگى را تشکيل مى‌دهند باهم مى‌بيند پس هم حافظه را در نظر مى‌گيرد و هوش ادبيات شعرى را در کنار نثر قبول دارد مثل اشعار ائمه و سخنان نثر‌گونه آن با زبان نيمه شعرى و نيمه نثرى قرآن پس آموزش و پرورش، ميانه‌اى از نظر حافظه و خلاقيت را دنبال مى‌کند. در بعد اجتماعى ولايت‌فقيه به اصالت جماعت اعتقاد دارد هم فرد را مى‌بيند و آزادى آن را مطرح مى‌کند و هم جامعه. پس به دنبال عدالت و مصلحت جمعى است اين تعديل و ميانه روى فقط در بعد اجتماعى محصور نمى‌ماند بلکه به اقتصاد نيز سرايت مى‌کند چون اقتصاد اسلامى براساس مالکيت خصوصى شکل مى‌گيرد که تحت کنترل مالکيت دولتى و عمومى است بنابراين در نظام ولايت‌فقيه سرمايه‌دارى شکل نمى‌گيرد، چنان که سوسياليسم در آن نيز راهى ندارد. در بعد فرهنگى نيز، سياستگذارى و برنامه‌ريزى فرهنگى هم توسط دولت و هم در سطح مردم پذيرفته است. بزرگترين فلسفه فقه اسلامى حفظ نظام اجتماعى است و اين اصل بر کليه فروع فقهى وارد است که همان حفظ نظام است که مبناى مصلحت سنجى نظام ولايت‌فقيه مى‌شود. مصلحت‌سنجى براى حفظ مصالح عمومى و تشخيص مصلحت نيز يک امر اوليه فقهى قلمداد مى‌شود. بر اين اساس تمامى احکام اسلامى در قالب مصلحت در سطح عمومى سنجيده مى‌شوند و اين انبساط اجتماعى موجب رشد عمومى خواهد شد و ولايت مطلقه نيز به معناى مصلحت‌سنجى در جهت منافع عمومى است و هيچ‌گونه ارتباطى با استبداد به راى يا منافع شخصى ولى‌فقيه ندارد. ولى‌فقيه در برابر قانون چون بقيه مردمان حق و تکليفى مساوى دارد. روشنفکران تجددگرا و غرب‌محور به ولايت‌فقيه به صورت يک رقيب نگريستند به همين دليل به وسيله مشروطه حکومت استبداد تجددطلب، توسط روشنفکرى مشروطه شکل داده شد و به وسيله حکومت پادشاهى آنگلوساکسونى محور، روحانيت و فقاهت مورد هجوم و فشار قرار داده شد و تاريخ روشنفکرى از مشروطه تا آخر پهلوى و سپس از انقلاب تا انتهاى دوم خرداد به خوبى نشان مى‌دهد که در همين جهت برخى حکومت پادشاهى دموکراتيک با وجود پادشاه و يک نخست‌وزير سکولار و بدون قانون اساسى مثل انگلستان را مطرح کرده‌اند.

سيد مصطفى هاشمي - روزنامه رسالت - شماره 6261

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار