ولایت و ولایتمداری از دیدگاه شهید علامه مطهری- قسمت دوم و پایانی

ولایت و ولایتمداری از دیدگاه شهید علامه مطهری

قسمت دوم و پایانی

شئون و لوازم ولايت تشريعى

ولايت تشريعى از شئون و لوازم ذيل برخوردار است :

1. ولايت حاكم

ولايـت حـاكم از مهمترين اركان دين اسلام است . پاى بندى به آن بنيان مسلمانى است و هيچ واجـبـى بـه اهـمـيّت آن نيست . ولايت غير معصوم نيز در پاره اى موارد بنابر شريعت اسلام ثـابـت اسـت مـانـنـد ولايـت پـدر و مـادر بـر فـرزنـد. ولايـت حـاكـم عـادل نيز جايز است و در برخى موارد همانند تمكين به امر به معروف و نهى از منكر واجب مى گردد، امّا قبول ولايت حاكم جائر حرام است و از گناهان كبيره به شمار مى آيد:
((ولايت حاكم يعنى حاكم شرعى در بسيارى از موارد حق ولايت دارد.))

2. ولايت زعامت

يكى از مراتب و شئون امامت ، رهبرى سياسى و زعامت اجتماعى است . از مسلّمات تاريخ اسلام است كه پيامبر اكرم (ص ) زعامت سياسى جهان اسلام و از آن مهم تر مرجعيت دينى مسلمانان را به حضرت على (ع ) منتقل كرد: ((ولايت زعامت يعنى حق رهبرى اجتماعى و سياسى .))

3. ولايت سياسى و اجتماعى

شكى نيست كه پيامبر اسلام (ص ) افزون بر آنكه منصب رسالت را بر عهده داشت و وحى الهـى را مـعـصـومـانه ابلاغ مى كرد و مرجعيت دينى و تبيين معصومانه وحى نيز با او بود داراى ولايـت و سـرپـرسـتى نيز بود از لوازم اين ولايت آن است كه بر مردم واجب است به امـارت و قـضـاوت پـيـامـبـر(ص ) تـن دهـنـد و بـه عـنـوان مـرجـع نـهـايـى حل اختلاف ها به او رجوع كنند:
پـيـامـبر(ص ) گذشته از اين كه مبيّن و مبلّغ احكام بود و گذشته از اين كه قاضى مسلمين بود، سائس و مدير اجتماع مسلمين بود، ولىِّ امر مسلمين و اختياردار اجتماع مسلمين بود.

4. ولايت قضايى

قـضـاوت و داورى از نـظـر اسـلام يـك شـاءن و مـنـصـب الهـى اسـت ، زيـرا حـكـم بـه عـدل اسـت ، و قـاضـى كـسـى اسـت كـه در مـخـاصـمـات و اخـتـلافـات مـى خـواهـد بـه عدل و داد داورى كند. اين شاءن به نص ‍ قرآن كريم از شئون نبوّت بوده از سوى خداوند به پيامبر(ص ) تفويض شده است :
پـيـامـبـر(ص ) ولايـت قـضـايى داشت ، يعنى حكمش در اختلافات حقوقى و مخاصمات داخلى نافذ بود.

ويژگى هاى افراد ولايت مدار

انسان كامل قرآنى كه مصداق بارز آن ولى اللّه است پنج ويژگى دارد كه عبارتند از:
1. عشق و محبت آتشين به حضرت حق ـ جلت عظمة ـ و اولياى خاص او
2. تعقل و معرفت برتر (علم عالى )
3. قدرت و توانايى برتر
4. وحدت در عين كثرت (تلازم با اجتماع و لوازم آن )
5 . حماسه يا ستيز با ضد ارزش ها
ايـن انـسـان بـا ويـژگـى هـاى فـوق مـظـهـر اتـم و اكمل ((ولى اللّه )) است ، صاحب ولايت كليه است كه مى تواند به اذن اللّه در ماده كائنات تـصـرف كـنـد و قـواى ارضـيـّه و سـمـاويـّه را تـحـت تـسـخـير خويش ‍ درآورد. مصداق اتم واكـمـل و مـثـل اعـلاى انـسـان كـامـل و صـاحـب ولايـت كـليـد، پـيـامـبـر خـاتـم و اهـل بـيـت او مـى بـاشـنـد. در زيـارت شـريـف جـامـعـه كـبـيـره نـيـز دربـاره اهل بيت (ع ) اين ويژگى ها به چشم مى خوردند:
((تـام و كـامـل در عـشـق و مـحـبـت بـه خدا و صاحب مقام اخلاص در توحيد حضرت حق و آشكار كـنندگان و اقامه كنندگان امر و نهى الهى و بندگان گرامى و مقرب درگاه ربوبى ... بـه شـما خدا آفرينش جهان را آغاز كرد و به شما كتاب آفرينش را به پايان مى برد و به وسيله شما باران رحمت را فرو مى فرستد و به واسطه شما از فرو ريختن آسمان ها بـر زمـيـن (و زمـيـنيان ) جلوگيرى مى كند مگر آن زمان كه خود اذن و اجازه دهد. (شما لنگر آسـمـان هـا و زمـيـن هـسـتيد) و به ولايت و محبت شما ((اهل بيت )) رستگاران به رستگارى مى رسـنـد و بـا دوسـتـى و ولايـت شـمـا طـاعـات واجـب و فـرايـض ، مـورد قبول درگاه خداوند متعال واقع مى شود.))
حـضـرت عـلى (ع ) در فـرازى كوتاه ، از ويژگى هاى اولياى حق و قلمرو ولايتشان پرده برداشته است ، آنجا كه مى فرمايد:
اولياى خدا آنان اند كه به باطن دنيا مى نگرند، آنگاه كه مردم به ظاهر آن مى نگرند. و بـه فـرداى آن مـى پـردازند آنگاه كه مردم خود را به امروز آن سرگرم ساخته اند، پس آنـچـه را كـه مـى تـرسـنـد آنـان را بـميراند ميرانده اند و از آنچه كه مى دانند به زودى تركشان خواهد كرد دست شسته اند. آنان زياده طلبى ديگران از دنيا را اندك خواهى و دست يافتنشان به آن را از دست دادن تلقى مى كنند.
مـولا در ايـن فراز، نخست مهم ترين ويژگى اهل ولايت را ولايت بر نفس اماره و خودخواهى و افـزون طـلبـى و ولايـت بـر خـيال و اوهام ذكر كرده است و پس از آن يافتن ولايت فكرى و عـلمـى بر اهل دين و ولايت سياسى و اجتماعى را اوج ولايت و رمز آن دانسته است ، يعنى آنجا كه مى فرمايد:
كـتـاب خدا به واسطه آنان شناخته مى شود به ولايت فكرى و مرجعيت علمى و آنجا كه مى فـرمـايـد: ((كـتـاب خـدا بـه سبب آنان بر پاى مى ايستد)) به ولايت سياسى و اجتماعى و ولايت معنوى و توانايى فوق العاده آنان بر تربيت و تزكيه نفوس اشاره دارد.
بـنـابراين ، ولى اللّه كسى است كه به سبب تقرب الهى مجراى ولايت و اراده خدا در زمين گشته است و در عين زمينى بودن آسمانى و در عين آسمانى بودن زمينى است . استاد مطهرى با استناد به سخنان على (ع ) در اوصاف حجج الهى مى فرمايد:
بـا دنـيـا و اهـل دنـيـا بـا بـدنـهـايـى معاشرت كردند كه روحهاى آن بدنها به بالاترين جايگاهها پيوسته بود.
از سـوى ديـگـر، ايـن ولايـت ـ چـنـانـكـه نـص روايـات اهـل بـيـت (ع ) و سخن اهل عرفان است ـ قابل انقطاع نيست ، زيرا احيا گرى در تفكر دينى ، رهـبـرى و امـامـت جامعه دينى و تربيت و تزكيه عرفانى با رحلت پيامبر(ص ) يا با عدم حـضـور ولى كامل ـ معصوم (ع ) ـ منقطع نمى شود، بلكه انقطاع آن ملازم با حاكميت طاغوت است .
به گفته امام على (ع ):
زمـيـن خـالى از حـجـت بـپـا خـواسـتـه بـراى خـدا نـمـى مـانـد... تـا آنـكـه دلايل و بينات خدا باطل نشود.

آثار ولايت مدارى

اسـلام نيز قانون محبت است ، محبت آن است كه با حقيقت تواءم باشد، محبت خير رساندن است از بـزرگـتـريـن امـتيازات شيعه بر ساير مذاهب اين است كه پايه و زير بناى اصلى آن محبت است . از زمان شخص نبى اكرم (ص ) كه اين مذهب پايه گذارى شده است زمزمه محبت و دوستى بوده است كه مى فرمايد:
على و شيعيان او رستگارند.
از ايـن رو تـشـيـع مـذهب عشق و شيفتگى است . تولاى آن حضرت مكتب عشق و محبت است . عنصر مـحـبـت در تـشـيـع دخـالت تـام دارد. اسـتاد مطهرى به آثار عشق و محبت اشاره مى كنند و مى فرمايد:
از جـمـله آثـار عـشـق نـيـرو و قـدرت اسـت . مـحـبـت نيروآفرين است ... عشق و محبت ، سنگين و تـنـبـل را چـالاك و زرنـگ مـى كـنـد و حـتـى از كـودن ، تـيـزهوش مى سازد... عشق است كه از بخيل ، بخشنده و از كم طاقت و ناشكيبا متحمل و شكيبا مى سازد... توليد رقت و رفع غلظت و خشونت از روح ... همه از آثار عشق و محبت است .
بشر به اكسير محبت نيكان و پاكان سخت نيازمند است كه محبت بورزد و محبتِ پاكان ، او را بـا آنـهـا هـمـرنـگ و هـم شـكـل قـرار دهـد. ولاء مـحـبـت مـقـدمه و وسيله اى است كه مردم را به اهـل البـيـت (ع ) پـيـونـد واقـعـى مـى دهـد تـا از وجـودشـان ، از آثـارشـان از سـخـنـان و تـعـليـمـاتـشـان از سـيـرت و روشـشـان اسـتـفـاده كـنـنـد. اسـتـاد مـطـهـرى بـا نقل روايتى از پيامبر اعظم (ص ) آثار محبت آل محمد(ص ) را چنين بيان مى كند:
هـر كـس كـه بـر دوسـتـى آل مـحـمـّد مـرد، شـهـيـد مـرده اسـت ، هـر كـس كـه بـر دوسـتـى آل مـحـمـد مـرد، آمـرزيـده مـرده اسـت ، هـر كـس كـه بـر دوسـتـى آل مـحـمـد مـرد، تـوبـه كـار مـرده اسـت ، هـر كـس كـه بـر دوسـتـى آل محمّد مرد، مؤ من و كامل ايمان مرده است ... .

الگوهاى ولايت مدار

يـكى از ويژگى هايى كه به حكم آفرينش ، در وجود هر انسانى به وديعه گذارده شده خـصلت ((الگوپذيرى )) است ، چرا كه هر كس به نوعى مى كوشد، تا از شخصيت هايى كـه در نـظـر او بـزرگ و كامل هستند پيروى كند و شيوه زندگى و تعاليم وى را سرمشق زندگى خود قرار دهد. قرآن كريم نيز كه كتاب انسان سازى و تربيت است به اين نكته عـنـايـت دارد و بـراى تـربـيـت و پـرورش صـحـيـح انسانها، به معرفى چهره هاى نيك مى پردازد كه هر كدام از آنها مى تواند نمونه كاملى از الگوهاى تربيتى باشد.
تـاريـخ تـشـيـع بـا نـام يـك سلسله از شيفتگان و شيدايان و جانبازان سر از پا نشناخته ولايـت تـواءم اسـت . صـحـابـه ، دوستداران اهل بيت (ع ) و ياران سيدالشهداء(ع ) همگى از ساغر ساقى ولايت سرمست شده بودند، از همين رو حقايقى را در خشت خام مى نگريستند كه ديـگـران در آينه نمى ديدند. از توان مديريت و سازماندهى خاصى برخوردار بودند كه ديـگـران از آن بـى بهره بودند و از جاذبه و تاءثير خاص معنوى برخوردار بودند ـ و هستند ـ كه ديگران بايد به آن غبطه بخورند. البته از اين ميان الگوها و مصاديق ولايت مـدارى ، حـضـرت ابـوالفـضـل العـبـاس (ع ) و حـضرت زينب (ع ) به سبب برخوردارى از مـعـرفـت و مـحـبـت بيشتر به سالار شهيدان از ديگر ياران حضرت ، منزلت و مقام والاترى داشتند. به همين دليل سرور آزادگان علاوه بر تكريم عمومى اصحاب به حضرت زينب و عـلمـدار لشـكـرش عنايت خاصى داشت . در راستاى رسالت اسوه يابى و الگوپذيرى از ولايـت مـداران حـقـيـقى لازم است به مجموعه فضيلت هاى ولايت مدارى شخصيت هاى برجسته اشاره اى كوتاه شود.
حـضـرت ابـوالفـضـل العـبـاس (ع ) بـه عـنـوان سـردارى فداكار و ولايت مدار در تاريخ بـشـريـت مـعـروف اسـت . آن حـضـرت نـه تـنـهـا خـود در كـربـلا حـضـور فـعـال داشـت بـلكـه سـه بـرادر خود را نيز جهت يارى امام حسين (ع ) ترغيب كرد و بنابه نقل تواريخ ، دو فرزند خود را نيز جهت تكميل وفادارى از ولايت تقديم امام حسين (ع ) كرد تـا در راه وى قـربـانـى شـونـد. نـكـات بـرجـسـتـه وفـادارى ابـوالفـضـل (ع ) ايـنـكـه بـا ورود شـمـر بـه صـحـراى كـربـلا، وى امان نامه اى براى ابـوالفـضـل آورد، لكـن آن حضرت با بى باكى و شجاعت به او اين چنين پاسخ كوبنده داد:
خـدا تـو را لعـنـت كـنـد و امـيرت ابن زياد را و آن امان نامه اى كه آورده اى . ما امام خودمان ، برادر خودمان را رها كنيم به موجب اينكه تاءمين داريم ؟!
آنـچه موجب عظمت و جلالت قدر و ولايت اوست ، اين است كه جانبازى و دفاع از ولايت براى عـبـاس (ع ) بـه انگيزه برادرى ، خويشى ، پيوند خونى و ديگر اعتبارات موهوم و مرسوم ميان مردم صورت نگرفت ، بلكه با انگيزه اى الهى و با خلوص نيّت در راه پروردگار بـود. ايـمـان حـقـيـقى به ولايت با جانش عجين شده ، يكى از صفات بارز او به شمار مى رفـت . ابـوالفـضـل العـبـاس (ع ) هـنـگامى كه دست راستش قطع شده بود، اين حقيقت را با خواندن اين رجز بيان كرد:
به خدا قسم ، اگر دست راست مرا ببريد، من دست از دامن حسين برنمى دارم .
حـضـرت زيـنـب (س ) در بـزرگ تـريـن حـمـاسـه نـبـرد حـق عـليـه بـاطـل ، و حـمـايـت از ولايـت نقش ‍ مهم و سرنوشت ساز داشته و پيام رسان انقلاب عاشورا بـود. حـضـرت زيـنـب (س ) بـا شـجـاعـتى تحسين برانگيز، رو در روى يزيد و مزدورانش ايستاد و پيروزى نهضت حسينى و شكست امويان را اعلام كرد و خطاب به يزيد فرمود:
يـا يـزيـد! بـه تـو مى گويم ، هر حقه اى كه مى خواهى بزن و هر كارى كه مى توانى انـجام بده ، اما يقين داشته باش كه اگر مى خواهى نام ما را در دنيا محو بكنى ، نام ما كه محوشدنى نيست ، آنكه محو و نابود مى شود تو هستى .
ايـن سـخـنان را زن داغديده اى اظهار كرد كه يزيديان عزيزترين كسان او را با دلخراش ترين وضع به شهادت رسانده بودند. ايمان محكم و استوار زينب (س ) نيز فوق العاده است ، وقتى ابن زياد گفت : رفتار خدا را با برادر و خاندانت چگونه ديدى ؟ فرمود:
مـن جـز نـيـكـى نـديـدم ! خـداونـد شهادت را در سرنوشت آنها مقرر فرموده بود و آنان به قـتـلگـاه خـويـش ‍ پـيـوسـتـند، و به زودى خداوند ميان تو و آنان جمع كند. پس بنگر كه پيروزى از آن كيست .
حـضـرت زيـنـب (س ) بـدون كـوچكترين واهمه اى در مجلس ((ابن زياد)) در كوفه و مجلس ‍ ((يـزيـد)) در شـام در مـعـرفى اهل بيت (ع ) و اهداف والاى شهيدان كربلا سخن راند و چهره كريه بنى اميه را به مردم نماياند.
يـكـى از چهره هايى كه در صحنه كربلا درخشش خاصى داشت و الگوى محبت و مودت بود ((عـابـس بـن ابى شبيب شاكرى )) بود كه در زيارت ناحيه مقدسه نيز به او اشاره شده است . در توصيف وى مى نويسند:
او از شخصيت هاى بارز شيعه است ، او شخصيتى مدير، ارجمند شجاع ، سخنور و زاهدى شب زنـده دار بـود و از نـظـر پـاكـى و خـلوص و قـهـرمـانـى و شـورانـگـيزى از بزرگترين انقلابيون به حساب مى آمد.
نكته تربيتى و آموزنده حركت عاشورايى وى اين است كه به امام حسين (ع ) عرض مى كند:
اى حـسـيـن ! بـه خـدا سـوگند، هيچ كسى در روى زمين نزد من عزيزتر و محبوب تر از تو نيست و اگر ممكن بود به چيزى بهتر از جانم و خونم از تو دفاع كنم چنين مى كردم !
استاد مطهرى نكته جالب توجه درباره ((عابس )) را اين گونه بيان مى دارد:
آمـد وسـط مـيدان ايستاد، هماورد طلبيد، كسى جراءت نكرد بيايد، اين مرد ناراحت و عصبانى شـد و بـرگـشـت ، خـُود را از سـر بـرداشـت ، زره را از بـدن بـيرون آورد، چكمه را از پا بـيـرون آورد و لخـت بـه مـيـدان آمـد و گـفت : حالا بياييد با عابس بجنگيد! باز هم جراءت نـكردند. بعد دست به يك عمل ناجوانمردانه زدند، سنگ و كلوخ و شمشير شكسته ها را به سوى اين مرد بزرگ پرتاب كردند و به اين وسيله او را شهيد نمودند.

حسن ختام

ولايت همان مقام اولى به نفس بودن بر افراد و مديريت همه شئون جامعه براساس قانون الهى و دور ساختن قدرت و حكومت طاغوتيان و نابودى سلطه مستكبران از صحنه عالم است . ولايـت كـليـد اجـراى هـمـه احكام و ((ولى )) دليل و هدايت كننده بر همه قوانين الهى است . ولايـت مـهـمـتـر از هـمـه فـرائض و اصـل ريـشـه هـمـه واجـبـات و در راءس هـمـه فـضـايـل اسـت

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار