هدف در حکومت اسلامی

حکومت از نظر هدف به سه نوع تقسیم می شوند:
1.حکومتی که هدف در آن تأمین تمایلات شخصی یک یا چند فرد است.در این نوع حکومت تمام نیروها صرف ارضای تمایلات شخصی حاکم یا هیأت حاکمه و آنها که در مسیر اهداف حکومت هستند می شود؛و حکومت برای دولتمردان هدف است نه وسیله.حکومت های استبدادی از این نوع هستند.
2.حکومتی که هدف از آن تأمین خواسته های مردم است،و چون معمولاً خواسته یک ملّت یکسان و یکنواخت نیست،میزان خواست اکثریت خواهد بود که با نصف به علاوه یک،تحقّق می پذیرد،و قهراً خواست اقلیّت که گاهی ممکن است نصف منهای یک آن ملّت باشد،نادیده گرفته می شود.
در این نوع حکومت یک اصل ثابت وجود ندارد که برآن تکیه شود و معیار حق و باطل باشد،بلکه اگر بتوان گفت اصل ثابتی هم وجود داشته باشد،آن خواسته های مردم است.لذا برای چنین حکومتی که در حقیقت همان (دموکراسی) است،حقّ و باطل،زشت و زیبا،مصلحت و مفسده،جز خواست و نظریت اکثر مردم چیز دیگری نیست.
3.حکومتی که هدف آن تأمین مصالح و منافع ملّت و اجرای حق و عدالت طبق موازین الهی و دینی است.در این نوع از حکومت ممکن است در برخی موارد تصمیم اتّخاذ شده غیر از خواست بخشی از مجموعه ی مردم باشد.حکومت های الهی و آسمانی و در رأس آنها،اسلام از این نوع هستند.
در نظام اسلامی هدف از حکومت نه تمایلات شخصی فرد یا افراد است و نه خواسته ها و تمایلات بی حساب و نابجای مردم،بلکه حفظ و تأمین مصالح و نیازهای واقعی جامعه است.برخی از مهمترین اهدافی که در قرآن کریم برای یک حکومت اسلامی آمده است عبارتند از:
1. استقرار توحید و خداپرستی در زمین،و رهانیدن مردم از بندگی و فرمانبرداری غیر خدا (1).
2. رشد و تعالی علمی،فرهنگی و تربیتی انسان ها و اگاهی دادن و رهایی از آنها از نادانی و جهل (2).
3. آزاد سازی و رهایی توده های مردم و انسان های مستضعف از چنگال ظالمان و ستمگران،و از زنجیرهای اسارت و بردگی (3).
4. برپایی جامعه ی نمونه و مدینه ی فاضله ی آرمانی از راه اقامه ی قسط و عدل اسلامی (4).
5. اجرای کامل قوانین اسلامی اسلام با تمام ابعاد آن (5).

آیا حکومتی ذاتاً دینی وجود دارد؟

یکی از مسایلی که پیرامون حکومت دینی و اسلامی مطرح می شود این است که حکومت در متن دین است و یا ضرورت زمان،اقتضای تشکیل حکومت دینی کرده است؟به عبارت دیگر: این رابطه،درون دینی است یا برون دینی؟رابطه دین و حكومت،ذاتی است،یا تاریخی و یا به گونه ای دیگر است؟
یکی از نویسندگان مدافع سکولاریزم در این باره می نویسد: (هر چیز که از پیش خود ذاتی و ماهیتی داشته باشد دیگر نمی تواند ذاتاً دینی شود.چرا که یک چیز،دو ذات و ماهیت نمی تواند داشته باشد (آب) فی المثل ساختمان و ذات ویژه ای دارد،و به همین سبب آب دینی و آب غیر دینی یا شراب دینی و شراب غیر دینی نداریم،همین طور است عدل و حکومت و علم و فلسفه و امثال آنها.این مقولات هم اگر ذاتی و ماهیتی داشته باشند دیگر دینی شدنشان بی معنی است و لذا علم جامعه شناسی ذاتاً دینی یا فلسفه ذاتاً اسلامی و مسیحی،فی المثل،نمی توان داشت،هم چنان که حکومت ذاتاً دینی هم نمی توان داشت،(مگر بالعرض در مقام وجود خارجی،و مگر سکولارها غیر از این می گویند؟ بلی یک گریزگاه وجود دارد و آن این که برای این امور،و کلاً اشیا عالم قایل به ذاتی و ماهیتی نشویم و نومینالیست یا مثل ویت گنشتاین قایل به مشابهت خانوادگی شویم و یا عادات اشیا را به جای مقتضیات طبیعی و ذاتی شان بشناسیم،مثل اشاعره و فیلسوفان قبل از سقراط،و یا راه حلّ دیگری بیندیشیم) و تازه کار به این جا ختم نمی شود و حقوق و فقه ذاتاً دینی و اخلاق ذاتاً دینی هم نمی توان داشت...) (6).
به نظر می رسد نویسنده ی مقاله معتقد است اگر اشیا بخواهند دینی باشند،باید ذاتاً چنین باشند وگرنه دینی بودن شان عرضی و مجاز است،در حالی که چنین نیست.اوصافی که برای اشیا حمل می شود یا به صورت حمل اولی است که از مقوّمات ذات است و می توان گفت آن منشی و ذاتاً این وصف را داراست،و یا به صورت حمل شایع صناعی است که موضوع و محمول ذاتاً مختلف و اتحادشان به وجود واحد خارجی است،یعنی موضوع حقیقتاً با محمول متّحد است،اما ملاک اتّحاد،وجود خارجی است،این گونه اتّحاد،مجاز نیست،بلکه حقیقت است،اکثر حمل های واقع در کلمات مردم و حتی علوم از این قبیل است.
وقتی گفته می شود (هوا سرد است)،این حمل شایع است،نه حمل اوّلی؛ولی در این تردیدی هم نیست که هوا واقعاً سرد باشد،و سرد بودن هوا مجاز نیست،درست است که (سردی) برای ذات (هوا) امری عرضی است،ولی حمل واقع در آن قضیه عرضی و مجاز نیست.حمل عرضی و مجاز در مثل (ناودان جاری است) تحقّق پیدا می کند،جایی که اسناد محمول به موضوع،حتی به لحاظ وجود خارجی،حقیقت نداشته باشد و به اصطلاح (اسناد الی ما هوله) نباشد.
برای این که (حکومت) به دینی بودن متصّف شود،لازم نیست که ذات حکومت و ذات دین اتّحاد داشته باشند،بلکه کافی است در مقام تحقّق و وجود خارجی،حکومت و دین متحد باشند و این اتحاد به هیچ وجه اتصّاف حکومت به (دینی) بودن را مجاز و عرضه نمی کند؛زیرا اتّصاف دو گونه است: اتصاف در مقام ذات،و اتصاف در مقام تحقق خارجی،و هردو حقیقتاً اتصاف اند.(حکومت می تواند دینی باشد) درست به همان معنا که (آب می تواند سرد باشد)،هیچ کس نگفته است که چون آب در مقام ذاتش سرد و گرم ندارد،پس اتصاف آب به سردی و عرضی و مجاز است.
آری،حکومتی که ذاتاً دینی باشد،نداریم،ولی (حکومت دینی) می توان داشت آن هم به طور حقیقی نه مجازی و عرضی،وقتی نوعی از حکومت از طرف خداوند مورد امر قرار می گیرد،همین،آن را (حکومت دینی) می کند،نه حکومت ذاتاً دینی.این (حکومت) در وجود خارجی اش با مأمور به خداوند،متحد می شود و همین اتحاد سبب اتصاف آن حکومت به دینی بودن می شود و این اتصاف حقیقی است نه مجازی (7).
علامه محمد شلتوت درباره ی پیوند دین و اسلام با حکومت می نویسد: (دین در آیین اسلام با حکومت پیوسته است و این پیوستگی به قدری شديد و محکم است که فی المثل می توان آن را به دو ساختمان و پی تشبیه نمود.پس دین بنیان حکومت است و حکومتی که بر اساس دین متّکی نباشد هم چون ساختمان بی اساس است،و دین گسسته از حکومت نیز ناقص و بی سازمان خواهد بود.
حکومت اسلامی بدون داشتن دین متصوّر نیست،بدان سان که دین اسلامی نیز بدون داشتن سیاستی نافذ که اجتماع و حکومت را اداره نماید اسلام واقعی نمی باشد... تنها در یک صورت است که می توان مسأله حکومت را از دین در آیین اسلام جدا ساخت و آن هنگامی است که بتوان پیوند جسم را از روح آدمی گسست و با این وصف هنوز او زنده و منشأ اثر باشد!) (8).
اما این که برخی رابطه اسلام و حکومت را تاریخی دانسته و منشأ آن را هجرت پیامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) به مدینه می دانند،اشکالی قابل رفع است؛چه این که هیچ دلیلی وجود ندارد که احکام مدنی و سیاسی موجود در اسلام و قرآن،پیوند ذاتی با هجرت پیامبر(صلي الله عليه وآله وسلم) به مدینه دارد،بلکه کاملاً معقول است که اگر پیامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) به شهر دیگری هجرت می کرد و حتی در مکّه می ماند هرچند مدت ها بعد،همین احکام و بنیان های مدنی- سیاسی به پیامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) می رسید و وی مأمور به ابلاغ و انفاذ آنها می گشت.
علاوه این که،دین و قرآن پیش از این که وابسته به تاریخ و محیط خود باشند،ناظر بیان حقایق و حدود و تکالیف انسان هستند.پس حکومت در اسلام،برخاسته از متن دین است.

پی نوشت ها:

1. سوره ی نحل،آیه ی 36.
2. سوره ی جمعه ،آیه ی 2.
3. سوره ی اعراف،آیه ی 157.
4. سوره ی حدید،آیه ی 25.
5. سوره ی فتح،آیه ی 28.
6. عبدالکریم سروش،معنا و مبنای سکولاریزم،کیان،شماره ی 26،صص 11 و 12.
7. ر.ک: صادق لاریجانی،دین و دنیا،نشریه حکومت اسلامی،شماره ی 6،ص56-58.
8. علامه محمد شلتوت،سیری در تعالیم اسلام،ترجمه سید خلیل خلیلیان،ص427 و 428.

منبع:کتاب،ولایت فقیه در عصر غیبت،علیرضا رجالی تهرانی،انتشارات نبوغ،چ دوم،1383،صص72 تا 77

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار