جایگاه یاس و نومیدی در ایستایی انسان ها قسمت اول

جایگاه یاس و نومیدی در ایستایی انسان ها

قسمت اول

یأس و نومیدی، پاشنه ی«آشیلی» است که هر کس گرفتارش شود سقوط خواهد کرد؛ برخلاف امید و رجا که به آدمی تحرّک، شادابی، پویایی و حیات می بخشد. در شماره پیشین«جایگاه امید در پویایی انسان ها» تبیین شد. در این شماره به تبیین جایگاه و نقش تخریبی یأس به عنوان عامل روحی ایستایی و بازدارندگی، علل و عوامل پیدایی و راههای مقابله با آن خواهیم پرداخت.

معنای نومیدی و یأس

ناامیدی از دو واژه«یأس» و«قنوط» برگرفته شده است؛یعنی نومیدی از رحمت خدا1 قطع امید از برآورده شدن آرزوها.2 واژگان یأس و قنوط در یک معنی با هم مشترک اند؛ لیکن با تعاریفی که از اهل لغت رسیده، واژه یأس اعم از واژه قنوط است.
راغب اصفهانی می نویسد:« القُنوط، الیَـأس، فِی الخیر وَ الیأس، اِنقطاعُ الطَمع؛ قنوط، نا امید شدن از رسیدن به نیکی و یأس نا امید شدن از دستیابی به آرزوها و خواسته هاست.» طبیعی است که طمع و خواسته های دل اعم از خیر و نیکی است. در هر صورت، یأس و ناامیدی از لشکریان جهل و شیطان در مقابل رجا و امید که از لشکریان عقل است، قرار دارد.
برای تبیین و ارائه تصویری روشن از یأس و نومیدی به چند آیه از قرآن اشاره می کنیم: در این آیات کریمه، علاوه بر خاستگاه یأس و نومیدی، به آبشخورها و علل و مصادیق مأیوسان نیز واقف می شویم:
الیَومَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِن دِینِکُم فَلا تَخشَوهُم وَاخشُونِ3
امروز، کافران از[ زوال] دین شما مأیوس شدند. بنابراین، از آنان نترسید و از [مخالفت] با من بترسید.
پس از حجـة الوداع، در واقعه غیر خم، پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) به فرمان الهی امیرمؤمنان(علیه السّلام) را به جای خود منصوب کرد و ولایت و رهبری امت اسلام را به او سپرد. کافران که تا قبل از واقعه غدیر، آرزوی زوال و برچیده شدن بساط دین اسلام را داشتند، پس از غدیر خم آرزوی شیطانی آن ها به یأس و نومیدی تبدیل شد. چون کافران می پنداشتند آیین اسلام به شخص رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) استوار است و با رحلت حضرتش به تدریج نابود می شود واوضاع به حالت جاهلیت باز می گردد، اما چون دیدند که مردی به جانشینی پیامبر(صلّی الله علیه و آله) برگزیده و سکاندار این مکتب الهی شده که از لحاظ دانش، تقوا، مجاهدت، توانمندی، عدالت و ... سرآمد همه مسلمانان است، یأس و نومیدی تمام وجودشان را فراگرفت ودانستند علی رغم خواسته و آرزوی باطلشان، اسلام آیین پایدار و زوال ناپذیر است.4 قرآن این یأس و نومیدی کافران را با آیه« الیوم یئس الذین کفروا من دینکم» برای امیدوار ساختن مسلمانان، اعلان نمود.
دومین آیه به جریان حضرت یوسف(علیه السّلام) مربوط می شود در این ماجرا واژه«یأس» دوبار که متعلق هر کدام متفاوت است به کار رفته است. یک بار آن جا که حضرت یوسف برادرانش بنیامین را به اتهام سرقت کیل پادشاه نزد خود نگه داشت و برادران یوسف از رهایی او مأیوس و نومید شدند و از خواسته ی خود باز ماندند. قرآن می فرماید:
فَلَمَّا استَیأسُوا مِنهُ خَلَصُوا نَجِیّاً.5
هنگامی که[برادران] از او مأیوس شدند، به کناری رفتند و با هم به نجوا پرداختند.
بار دیگر آن جا که حضرت یعقوب، فرزندانش را برای پیدا کردن یوسف و برادرش بنیامین به سوی مصر فرستاد و به آنان فرمود: از فرج و گشایشی که خداوند بعد از سختی ها و عده داده مأیوس و ناامید نشوید و به رحمت واسعه او تکیه کنید:
یَا بُنِیَّ اذهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِن یُوسُفَ وَ أخِیهِ وَلاَ تَیأسُوا مِن رَّوحِ اللَّهِ إِنَّهُ لاَ یَبأسُ مِن رَوحِ اللَهِ إِلاَّ القَومُ الکَافِرُونَ.6
پسرانم! بروید و یوسف و برادرانش را بجویید و از رحمت خدا مأیوس نشوید که تنها گروه کافران، از رحمت خدا مأیوس می شوند.
«روح» یعنی نفس خوش، کنایه از راحت و نجات یافتن که همان فرج بعد از شدتی است که به اذن و مشیت خدا صورت می گیرد.7
آیه سوم، ابراهیم خلیل را از نومیدی و قنوط نهی می کند و او نیز یأس از رحمت الهی را به ستمگران نسبت می دهد:
قَالُوا بَشَّرنَاکَ بِالحَقِّ فَلاَ تُکُن مِّنَ القَانِطِینَ* قَالَ وَ مَن یَقنَطُ مِن رَّحمَـةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّالُّونَ.8
[فرشتگان] گفتند: تو را به حق بشارت دادیم. از مأیوسان مباش!
ابراهیم گفت: جز گمراهان، چه کسی از رحمت پروردگارش مأیوس می شود؟!
ابراهیم خلیل، که خود و همسرش به پیری رسیده بودند و همسرش نیز نازا بود، طبیعی بود که از داشتن فرزند مأیوس باشد. لذا وقتی فرشتگان بشارت فرزندی را به او دادند، با شگفتی پرسید:« آیا با این سن پیری و ضعف جسمانی و همسری نازا من دارای فرزند خواهم شد؟!» لیکن پاسخ شنید که از رحمت الهی ناامید و مأیوس نباش و به صرف این که این عمل به نظرت بعید و محال می آید، انکار نکن تا در زمره ی ناامیدان از رحمت خدا نباش. و ابراهیم خلیل با تایید سخن فرشتگان به کنایه گفت: گمراهان از رحمت خدا مأیوسند.9 نه مؤمنان و هدایت یافتگان

نقش تخریبی ناامیدی در زندگی

ناامیدی عامل ازخود بیگانگی و از کف دادن هویت آدمی است. به پاشنه ی آشیلی می ماند که هر کس گرفتارش شود، سقوط خواهد کرد. مسلخگاه انسان و وداع با همه فضیلت ها و ارزش ها و پویایی و در نهایت قبول شکست است. به این جمله دقت کنید« کمتر کسی از خود شکست، شکست خورده است.» اغلب قبول شکست است که منجر به شکست می گردد. در تحلیل این جمله می توان گفت: دو نوع شکست داریم: شکست در مقام ثبوت و نفس الامری و شکست در مقام اثبات(یعنی اعتراف به شکست). آن شکستی که فرد یا امتی را از پای در می آورد نوع دوم است؛ یعنی قبول شکست.10
یأس و ناامیدی سوهان روح است و رابطه تنگاتنگ با ناکامی دارد که سرانجام آدمی را در گرداب مرگ می فرستد، در اثبات این مطلب به حدیث نورانی امیرمؤمنان(علیه السّلام) می نگریم که بیانگر هویت و نقش تخریبی یأس و ناامیدی است.
وَ اِن مَلکَهُ الیَأسُ قَتَلُه الاسَفُ.11
اگر بر قلب آدمی نومیدی چیره شود، تأسف، او را از پای درمی آورد.
همچنین فرمود:
وَقَتَلَ القُنوطُ صاحِبَهُ.12
ناامیدی صاحبش را می کشد.
به کار رفتن فعل ماضی«قتل القنوط» حکایت از حتمی و همیشگی بودن دارد.
نیز فرمود:
اَعظمُ البَلاءِ اِنقطاعُ الرَّجاءِ.13
بزرگ ترین بلا ناامیدی است.
به نـــــــوامیدی سحــــــر گه گفت امید *** کـــــه کس ناســـازگاری چون تونشنید
به هر ســــــــو دست شــــوقی بود پستی *** به هــــر جـــــا خاطـــری دیدی،شکستی
زبونی هـــر چه هست و بـــــود از توست *** بساط دیده ی اشک آلـــود از تـــوست
نـــــــهی بر پای هــــــــر آزاد بنــــــدی *** رســانـی هــر وجـــودی را گــزنـــــدی
غبــــارت چشـــــــم را تاریکی آموخت *** شــــرارت ریشـه ی اندیشـه را ســوخت
خوش آن رمــزی که عشقی را نوید است *** خوش آن دل که اندر آن نور امیــد است
گــــذشت امیــــد و چون برقی درخشید *** الـــــهی کـی درخشــد بـرق امیــــــــد.14

محصول تلخ نامیدی

ناامیدی محصولات تلخی به کام نا امیدان می ریزد. از آن جمله است:
1. بحران هویت: سستی، پلشتی و بحران هویت ارمغان نامیمون یأس است. آدم ناامید به خود و توانایی هایش بی اعتماد است. خود را حقیر می شمرد و کارهایش را ناچیز می داند. پیوسته آیه ی یأس زمزمه می کند. تکیه کلام او این است: نمی توانم، نمی شود، امکان ندارد و... در نهایت با گرفتن زانوی غم به بغل، با مشکلات، منفعلانه برخورد می کند و خود را در رفع مشکلات ضعیف می بیند.شعار او این است:
ضایع مساز رنج و دوای خود ای طبیب دردی است درد ما که مداوا نمی شود
از این رو، در بیشتر مواقع خود را شکست خورده می داند و گشودن راه و مبارزه با سختی ها و حرکت به جلو را کاری ناممکن تلقی می کند.
قرآن کریم ضمن هشدار به مؤمنانی درباره ی سستی و کاهلی که بر اثر شکست و ناامیدی در جنگ احد پدید آمد، به عوامل برتری ساز که در اختیار آنان بود، توجه می دهد:
وَلاَتَهِنُوا وَلاَ تَحزَنوُا وَأنتُمُ الأعلَونَ إن کُنتُم مَؤمِنِینَ* إِن یَمسَسکُم قَرحٌ فَقَد مَسَّ القَومَ قَرحٌ مِثلُهُ وَ تِلکَ الأیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَینَ النَّاسِ وَلِیَعلَمَ اللهُ الَّذِینَ آمَنُوا.15
و سست نشوید! و غمگین نگردید و شما برترید اگر ایمان داشته باشید.اگر در[میدان احد) به شما جراحتی رسید و ضربه ای وارد شد، به آن جمعیت[دشمن نیز در جنگ بدر]جراحتی همانند آن وارد گردید، و ما این روزهای [پیروزی و شکست] را در میان مردم می گردانیم[و این خاصیت زندگی دنیاست] تا خدا افراد با ایمان را بشناسد.
2. بدگمانی و سوء ظن به خدا؛ بدترین حالتی که بر اثر یأس بر آدمی چیره می شود، سوء ظن به خداست که همه ی آرمان ها و ارزشهای والا را بر باد می دهد. انسان این حالت، علاوه بر سلب مسئولیت، عدم موفقیت و شکستهای خود را به خداوند نسبت می دهد.
تصور می کند خداوند او را از رسیدن به آرزوهایش باز داشته است و بسترهای پیروزی و پیشرفت را از او گرفته است. با این احساس راهی جز فرار از زندگی و مسئولیت نمی بیند. در جنگ احزاب چنین حالتی برای ضعیف ایمانان و منافقان پدید آمده بود. آنان، که به خدا سوء ظن پیدا کرده بودند، خود را در نابودی و شکست می دیدند و هیچ نشانی از پیروزی را درک نمی کردند، لذا می کوشیدند با بهانه های پوچ از صحنه ی نبرد بگریزند و به خیال خام خود جان سالم از هر معرکه بیرون برند. قرآن با وصف حال آنان می فرماید:
إِنَّمَا یَستَأذِنُکَ الَّذِینَ لاَیُؤمِنُونَ باللَّهِ وَالیَومِ الآخِرِ وَارتَابَت قُلُوبُهُم فَهُم فِی رَیبِهِم یَتَرَدَّوُنَ.16
تنها کسانی از تو اجازه[مرخصی و ترک جبهه را] می گیرند که به خدا و روز جزا ایمان ندارند و دلهایشان با شک و تردید آمیخته است. آن ها در تردید خود سرگردانند.
این سوء ظن به خدا و نا امید شدن از رحمت الهی، بستر مناسبی برای کفر است. کافر به قیامت و بهشت و جهنم عقیده ندارد تا از جهنم هراسناک و به بهشت امیدوار باشد؛ لیکن وقتی مؤمن از رحمت ایزدی ناامید و مأیوس شود، به این معناست که یا در قدرت خدا و یا در بیکران بودن رحمت او تردید دارد و می پندارد قدرت و رحمت الهی محدود و پایان پذیر است. این خیال و باور و به تعبیر دیگر سوء ظن به خدا، زمینه ی کفر را فراهم می کند، از این رو، یأس از رحمت خدا در قرآن به عنوان کفر مطرح شده است:
اِنَه لا یأئیس مِن روح الله الا القوم الکافرون.17
از رحمت خدا جز کافران مأیوس نمی شوند.
این بدان سبب است که ایمان و ناامیدی از خدا جمع پذیر نیستند.18

علل و عوامل نامیدی

آبشخورها ناامیدی چیست و علل و عوامل یأس کدام است و چگونه این پدیده ی خطرناک روحی ظهور می کند؟
در پاسخ به این پرسشها از آموزهای دینی مطالبی بر می آید که برخی از آن ها در پی می آیند:
1. کفر و نفاق: کفر و پوشانده داشتن حق و حقیقت، بستر مناسبی برای پیدایی و رشد ویروس یأس است. در قرآن کریم مهم ترین عامل ناامیدی کفر شمرده شده است. چون کافران و منافقان راه اصلی و ملجاء و پناهگاه واقعی یعنی خدا را رها کرده به ابزارهای مادی سست و بی بنیان روی آوردند،خداوند قادر را که همه کامیابی ها و ناکامی ها به دست اوست فراموش کرده و از فیض رحمت بیکرانش بی بهره گشته اند. لذا در رسیدن به اهداف و آرمان هایشان ناامیدند. آنان به گیاهی می مانند که نه تنها از نعمت باران بی بهره است، بلکه در معرض تند بادها و توفان قرار گرفته،سرگردان است؛ برخلاف مؤمنان که هیچ گاه امیدشان رااز باغبان هستی برنگرفته و روزنه های پیروزی را بسته نمی بینند. در قرآن کریم آمده است:
وَالَّذِینَ کَفَرُوا بِآیَاتِ اللهِ وَلِقَائِهِ اُولئِکَ یَئِسُوا مِن رَّحمَتی وَأولئِکَ لَهُم عَذَابٌ ألِیمٌ.19
کسانی که به آیات خدا و پروردگار او کافر شدند، از رحمت من مأیوس اند.
شاید به همین دلیل قرآن مؤمنان را سخت از یأس و نومیدی پرهیز می دهد و کافران را مصداق آن می شمرد:
وَلاَتَیأسُوا مِن رَّوحِ اللَّهِ إِنَّهُ لاَ یَیأسُ مِن رَوحِ اللَّهِ إِلاَّ القَومُ الکَافِرُونَ.20
و از رحمت خدا مأیوس نشوید که تنها گروه کافران، از رحمت خدا مأیوس می شوند.
«روح» به معنای رحمت، راحت و فرج و گشایش کار است. گشایش مشکلات در دست خداست و گشودن هیچ گره ای بر او، که قدرتش فوق همه قدرت هاست، سخت نیست. تنها کافران اند که چون اتکایی به خداوند ندارند و از قدرت او بی خبرند، از رحمت بیکرانش ناامیدند.21
کافران و منافقان نه تنها خود از رحمت الهی مأیوس اند، بلکه از دمیدن یأس و نومیدی در جامعه اسلامی دریغ نمی ورزند.امیر مؤمنان (علیه السّلام) فرمود:
منافقان بر رفاه و آسایش مردم رشک می برند. درکورتر کردن گره گرفتاری ها می کوشند و امید خلق را به نومیدی بدل می سازند.22
2. کم ظرفیتی و فقدان شرح صدر: عامل دیگری که زمینه ساز ناامیدی است و قرآن به آن اشاره می کند، کم ظرفیتی است. نداشتن شرح صدر و ظرفیت لازم نه تنها موجب سلب توانایی ها در برخورد با مشکلات و گشودن گره ها می گردد بلکه قدرت استفاده از خوشی ها و نعمت ها را نیز از آدمی می ستاند. به همین جهت آدم های کم یا بی ظرفیت در خوشی ها و ناخوشی ها خود را گم می کنند.آن گاه که در فراوانی نعمت فرو می روند.غرور و غفلت دامن گیرشان می شود و آن جا که مشکلات و سختی ها به آنان روی می آورد، اختاپوس یأس و ناامیدی گلویشان را می فشارد و عرصه زندگی را بر آنان تنگ می کند. به چند آیه که به زیبایی این حقیقت را تبیین کرده، اشاره می کنیم:
وَلَئِن أذَقنَا الإِنسَانَ مِنَّا رَحمَـة ًثُمَّ نَزَغنَاهَا مِنهُ إِنَّهُ لَیَئُوسٌ کَفُورٌ* وَلَئِن أذَقنَاهُ نَعمَاءَ بَعدَ ضَرَّاءَ مَسَّتهُ لَیَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّیِّئَاتُ عَنِّی إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ.23
و اگر از جانب خویش، نعمتی به انسان بچشانیم، سپس آن را از او بگیریم، بسیار نومید و ناسپاس خواهد بود. و ا گر بعد از شدت و رنجی که به او رسیده، نعمت هایی به او بچشانیم، می گوید: «مشکلات از من برطرف شده، و دیگر باز نخواهد گشت» و غرق شادی و غفلت و فخرفروشی می شود[ و همه چیز را به فراموشی می سپرد].
... وَإِن مَسَّهُ الشَّرُّ فَیَؤُوسٌ قَنُوطٌ* وَإِذَا أنعَمنَا عَلَی الإِنسَانِ أعرَضَ وَ نَأی بِجَانِبِهِ.24
و هرگاه شرّ و بدی[ و مشکلی] به او رسد، بسیار مأیوس و نومید می گردد... و هرگاه به ا نسان نعمت دهیم، روی بر می گرداند و با حال تکبر از حق دور می شود.
در آیه دیگر می فرماید:
وَإِذَا أنعَمنَا عَلَی الإِنسَانِ أعرَضَ وَنَأی بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرٌّکَانَ یَئُوساً.25
و هنگامی که به انسان نعمت می بخشیم،[از حق] روی می گرداند و متکبرانه دور می شود و هنگامی که[کمترین] بدی به او می رسد،[از همه چیز] مأیوس می گردد.
در هر صورت چنین انسانی چون ظرفیت و توان مشکلات و سختی ها را ندارد و حتی مشکلاتی که با دست خود و ندانم کاری هایش پدید آورده، دچار یأس و ناامیدی می شود.26
3. لغزش ها و گناهان: یکی دیگر از علل یأس و نامیدی، انحرافات، لغزش ها و گناهانی است که انسان مرتکب شده است. گناه و لغزش مانند زمین باتلاقی است که آدمی هر چه بیشتر در آن گام بگذارد، بیشتر در آن فرو می رود. جنبه ی روحی و روانی گناه و لغزش، حالتی را در انسان پدید می آورد که اگر زایل نشود، آمادگی بیشتری برای ارتکاب گناه به وجود خواهد آورد وطعمه خوبی برای شیطان خواهد شد. در این حالت آدم گناهکار، که پرونده خود را جز آلودگی به گناه و رذایل نمی بیند و روزنه امیدی نمی یابد. به گرداب یأس و افسردگی و روانی و در سراشیبی سقوط و غرق شدن پیش می رود. او احساس می کند که همه پلهای پشت سر خود را خراب کرده و هیچ راه بازگشتی وجود ندارد.
قرآن کریم گمراهان را در زمره ناامیدان می شمارد و در حقیقت گمراهی و انحراف را عامل یأس می داند.
قَالَ وَ مَن یَقنَطُ مِن رَّحمَـةِ رّبِّهِ إِلاَّ الضَّالُّونَ.27
ابراهیم خلیل در پاسخ فرشتگان«گفت و جز گمراهان، چه کسی از رحمت پروردگار مأیوس می شود؟!»
آدم گمراه و منحرف امیدی ندارد و خود را مأیوس می بیند، هر چیز در این مواقع پرخطر، اسلام به یاری انسان گمراه شتافته و ضمن هشدار او را به رحمت بیکران الهی فرا می خواند و به او امید می دهد.
باز آی باز آی هر آن چه هستی باز آی گر کافر و گبر و بت پرستی باز آی
این درگــــه ما درگه نومیـــدی نیست صـدبار اگر تو به شکـــستی باز آی
قُل یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أسرَفُوا عَلَی أنفُسِهِم لاَتَقنَطُوا مِن رَحمَـةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً إِنَّهُ هَوَ الغَفُورُ الرَّحِیمُ.28
بگو:« ای بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه ی گناهکاران را می آمرزد؛ زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است.»
امام علی(علیه السّلام) فرمود:
فَلاَ تَطمَعوُا فی غَیرِ مُقبِلٍ وَ لا تَیأسوُا مِن مُدَبِرٍ، فِإنَّ المُدَبِرَ عَسی اَن تَزِلَّ بِهِ اِحدی قائِمَتیِه(قدمیه) و تَثبُتَ الاُخری، فَتَرجِعا حَتّی تَثُبِتا جَمیعاً.29
به چیزی که نیامده دل نبندید و طمع مورزید و از آن که درگذشت مأیوس نباشید؛ زیرا آن که پشت کرده اگر یکی از پاهایش بلغزد و دیگری برقرار باشد، شاید هر دو پا به جای خود برگشته، استوار ماند.
4. وسوسه های شیطانی. قرآن کریم یکی دیگر از عوامل یأس و ناامیدی را وسوسه های شیاطین برمی شمرد که با دمیدن بر لهیب یأس و ناامیدی و ترسیم فضای غبارآلود و ابهام آمیز، خاموش ساختن فروغ امید بر دلها و القای ناتوانی، آدمی را به گرداب هلاکت فرو می برد:
إِنَّمَا ذلِکُمُ الشَّیطَانُ یُخَوِّفُ أولِیَاءَهُ فَلاَ تَخَافُوهُم و خَافُونِ إن کُنتُم مُؤمِنِینَ.30
فقط شیطان است که پیروان خود را[ با سخنان بی اساس] می ترساند، پس از آن ها نترسید.
البته جمله« یخوف اولیاءه» بر این نکته توجه می دهد که یأس آفرینی شیاطین، تنها بر هواداران و پیروان خود تأثیر گذار است.
رهبر معظم انقلاب اسلامی با تبیین یأس آفرینی به عنوان یکی از راهکارهای کارآمد شیاطین می فرماید:
حالا دشمنان این انقلاب و کسانی که از این انقلاب سیلی خوردند، به فکر آن هستند که ملت ایران را... نسبت به خودشان بی اعتقاد و نسبت به آینده مأیوس و ناامید کنند. فهمیده اند که اگر بتوانند ملت ایران را به آینده مأیوس و نسبت به خودشان بی اعتماد کنند، حرکت انقلاب را متوقف خواهند کرد.31
امروز خط اساسی دشمن این است که شما را به آینده خودتان ناامید و مأیوس کند، افق آینده را تیره و تار نشان بدهد.32
استکبار پس از شکست توطئه های پیاپی نظامی و اقتصادی و سیاسی و تبلیغاتی جبهه تازه ای گشوده که تا کنون نیز بر ضد ایران اسلامی فعال است. این جبهه یک جبهه ی جنگ تبلیغاتی است و هدف آن متهم کردن ملت و دولت ایران و بر اثر آن خاموش کردن فروغ امید در دل ملت های مسلمانان است.33
قرآن می فرماید:شیاطین حتی از القاء و ایجاد یأس در اهداف و آرزوهای پیامبران دریغ ورزند:
وَمَا أرسَلنَا مِن قَبلِکَ مِن رَّسُولٍ وَلاَ نَبِیٍّ إِلاَّ إِذَا تَمَنَّی ألقَی الشَّیطَانُ فِی أمنِیَّتِهِ فَیَنسَخُ اللَّهُ مَا یُلقِی الشَّیطَانُ.34
پیش از تو[ ای پیامبر] هیچ رسول و پیامبری را نفرستادیم مگر این که هرگاه آرزو می کرد[ و طرحی برای پیشبرد اهداف الهی خود می ریخت]،شیطان القائاتی در آن می کرد؛ اما خداوند القائات شیطان را از میان می برد.

پی نوشت ها:

1. ر.ک: معراج السعاده، ص 148.
2. مفردات راغب، واژه یأس، قاموس قرآن، ج7، ص 258، واژه یأس.
3. مائده (5)، آیه ی3.
4. ر.ک: تفسیر نمونه، ج4، ص 265.
5. یوسف(12)، آیه ی80.
6. یوسف(12)، آیه ی87.
7. ر.ک: المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج11، ص320-321.
8. حجر(15)، آیات 55، 56.
9. ر.ک:المیزان، (مترجم)، ج12، ص 267.
10. ر.ک: در انتظار ققنوس،سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی علیزاده، ص 268.
11. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی حکمت، 108.
12. غررالحکم و دررالکلم، حدیث 67310.
13. همان، ج2، حدیث 2860.
14. دیوان پروین اعتصامی، ص 16.
15. آل عمران(3)، آیات 139-140.
16. توبه(9)، آیه 45.
17. یوسف آیه87.
18. ر.ک: تفسیر موضوعی، مراحل اخلاق در قرآن، ج11، ص 303.
19. عنکبوت آیه 23.
20. یوسف(12)، آیه 87.
21. ر.ک: تفسیر نمونه، ج10،ص 57-58.
22. ... و مقنطوا الرجاء(نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، خطبه 194، ص 408).
23. هود(11)، آیه ی9-10.
24. فصلت(41)، آیه 49و 51.
25. اسراء(17)،آیه ی 83.
26. ر.ک:روم(30)،آیه 36.
27. حجر(17)، آیه ی56.
28. زمر( )، آیه ی 53.
29. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، خطبه100، ص 186.
30. آل عمران(3)، آیه 175.
31. حدیث ولایت، ج3، ص 17.
32. همان، ص 15.
33. همان، ج2، ص 11.
34. حج(22)، آیه 52.

مصطفی آخوندی

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار