اهمیت نیت خالص در فرهنگ اسلامی

پیغمبران آمده اند که مردم ایمان بیاورند، ایمان با معامله گری جور جور در نمی آید. پیغمبران مردم را حتی دعوت به انفاق می کنند یعنی از آنان می خواهند که در راه خدا خرج کنند اما جالب آنکه پس از آنکه آنان را دعوت به انفاق و جهاد کردند در مقام پذیرش، حتی هر گونه انفاقی را تحویل نمی گیرند، بلکه وقتی شخصی می آید و می گوید من می خواهم پول در راهی که شما گفته اید خرج کنم، همینکه احساس می شود که این پول دادن برای خودنمائی است از او نمی پذیرد و یا وقتی فردی می آید و می گوید من می خواهم سرباز اسلام باشم از او سئوال می کند که برای چه می خواهی سرباز شوی؟ می گوید چون می خواهم اسمم در تاریخ ضبط شود، می گوید برو دنبال کارت ما هجرت الی الله؛ تو به سوی خدا هجرت نکرده ای. اخلاص و ایمان نداری.
خداوند در سوره لیل آیات 14 تا 18 می فرماید: «فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى* لا یَصْلاها إِلاَّ الْأَشْقَى* الَّذِی كَذَّبَ وَ تَوَلَّى* وَ سَیُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى* الَّذِی یُؤْتِی مالَهُ یَتَزَكَّى؛ و من شما را از آتشى كه زبانه مى‏كشد بیم مى‏دهم. كسى جز بدبخت‏ترین مردم وارد آن نمى‏شود. همان كس كه آیات (خدا را) تكذیب كرد و به آن پشت نمود. و به زودى با تقواترین مردم از آن دور داشته مى‏شود. همان كس كه مال خود را (در راه خدا) مى‏بخشد تا تزكیه نفس كند».
از آنجا كه یكى از شعب هدایت هشدار و انذار است در آیه مى‏افزاید: حال كه چنین است من شما را از آتشى كه زبانه مى‏كشد بیم مى‏دهم. "تلظى" از ماده "لظی" (بر وزن قضا) به معنى شعله خالص است و مى‏دانیم شعله‏هاى خالص و خالى از هر گونه دود گرما و حرارت بیشترى دارد، و گاه واژه "لظى" به خود جهنم نیز اطلاق شده است. سپس به گروهى كه وارد این آتش بر افروخته و سوزان مى‏شوند اشاره كرده مى‏فرماید: كسى جز بدبخت‏ترین مردم وارد آن نمى‏شود (لا یَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى) و در توصیف اشقى مى‏فرماید: همان كسى كه آیات خدا را تكذیب كرد و به آن پشت نمود (الَّذِی كَذَّبَ وَ تَوَلَّى). بنا بر این معیار خوشبختى و بدبختى همان كفر و ایمان است با پیامدهاى عملى كه این دو دارد و به راستى كسى كه آن همه نشانه‏هاى هدایت و امكانات براى ایمان و تقوى را نادیده بگیرد مصداق روشن"اشقى" و بدبخت‏ترین مردم است.
در جمله «الَّذِی كَذَّبَ وَ تَوَلَّى» ممكن است " تكذیب" اشاره به " كفر" و " تولى" اشاره به ترك اعمال صالح بوده باشد، چرا كه لازمه كفر همین است و نیز ممكن است هر دو اشاره به ترك ایمان باشد به این ترتیب كه اول پیامبر خدا را تكذیب مى‏كند و بعد پشت كرده براى همیشه از او دور مى‏شود. سپس سخن از گروهى مى‏گوید كه از این آتش شعله‏ور سوزان بركنارند، مى‏فرماید: به زودى با تقواترین مردم از این آتش سوزان دور داشته مى‏شوند (وَ سَیُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى). همان كسى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‏كند، و منظورش جلب رضاى خدا، و تزكیه نفس و پاكى اموال مى‏باشد (الَّذِی یُؤْتِی مالَهُ یَتَزَكَّى). تعبیر به " یتزكى" در حقیقت اشاره به قصد قربت و نیت خالص است خواه این جمله به معنى كسب نمو معنوى و روحانى باشد، یا به دست آوردن پاكى اموال، چون " تزكیة" هم به معنى" نمو دادن" آمده و هم" پاك كردن".
در آیه 103 توبه نیز مى‏خوانیم: «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّیهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ؛ از اموال آنها زكاتى بگیر تا به وسیله آن آنها را پاك سازى و پرورش دهى و (هنگام گرفتن زكات) به آنها دعا كن كه دعاى تو مایه آرامش آنها است». سپس براى تاكید بر مساله خلوص نیت آنها در انفاقهایى كه دارند، مى‏افزاید: هیچكس را نزد او حق نعمتى نیست تا به وسیله این انفاق جزا داده شود بلكه تنها هدفش جلب رضاى پروردگار بزرگ او است (إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلى؛ لیل/20‏) و به تعبیر دیگر بسیارى از انفاقها در میان مردم پاسخى است به انفاق مشابهى كه از ناحیه طرف مقابل قبلا شده است. البته حقشناسى و پاسخ احسان به احسان كار خوبى است، ولى حسابش از انفاقهاى خالصانه پرهیزگاران جدا است. آیات فوق مى‏گوید: انفاق مؤمنان پرهیزگار به دیگران نه از روى ریا است و نه به خاطر جوابگویى خدمات سابق آنها است، بلكه انگیزه آن تنها و تنها جلب رضاى خداوند است و همین است كه به آن انفاقها ارزش فوق العاده‏اى مى‏دهد.
تعبیر به "وجه" در اینجا به معنى"ذات" است و منظور رضایت و خشنودى ذات پاك او است. تعبیر به "ربه الاعلى" نشان مى‏دهد كه این انفاق با معرفت كامل صورت مى‏گیرد و در حالى است كه هم به ربوبیت پروردگار آشنا است و هم از مقام اعلاى او با خبر است. در ضمن این استثناء هر گونه نیتهاى انحرافى را نیز نفى مى‏كند، مانند انفاق كردن براى خوشنامى و جلب توجه مردم و كسب موقعیت اجتماعى و مانند آن، زیرا مفهوم آن منحصر ساختن انگیزه انفاقهاى آنها در جلب خشنودى‏ پروردگار است و سرانجام در آخرین آیه این سوره به ذكر پاداش عظیم و بى نظیر این گروه پرداخته و در یك جمله كوتاه، مى‏گوید: و چنین شخصى به زودى راضى و خشنود مى‏شود (وَ لَسَوْفَ یَرْضى‏). آرى همان گونه كه او براى رضاى خدا كار مى‏كرد خدا نیز او را راضى مى‏سازد، رضایتى مطلق و بى قید و شرط، رضایتى گسترده و نامحدود، رضایتى پر معنى كه تمام نعمتها در آن جمع است رضایتى كه حتى تصورش امروز براى ما غیر ممكن است و چه نعمتى از این برتر و بالاتر تصور مى‏شود. آرى پروردگار اعلى، پاداش و جزاى او نیز اعلى است و چیزى برتر از رضایت و خشنودى مطلق بندگان تصور نمى‏شود.
شرط قبولی اعمال انسان وابسته به نیت و اخلاص آن می باشد. برای خدا فرق نمی‏کند ولی برای خود آن شخص فرق می‏کند، او اگر خدا را نشناسد و با او آشنا نباشد یک نوع سلوک روحی می‏کند و اگر آشنا باشد نوعی دیگر. اگر آشنا نباشد عمل یک بعدی انجام می‏دهد، عملش‏ تنها حسن فعلی و حسن تاریخی می‏یابد، ولی اگر آشنا باشد عمل دو بعدی‏ انجام می‏دهد و عملش حسن فاعلی و حسن ملکوتی نیز پیدا می‏کند و دو بعدی‏ می‏گردد، اگر آشنا باشد خودش و عملش به سوی خدا بالا می‏رود و اگر آشنا نباشد بالا نمی‏رود. به عبارت دیگر: برای خدا فرق نمی‏کند اما برای عمل‏ فرق می‏کند، در یک صورت، عمل، عملی می‏شوند زنده و صعود کننده به بالا، و در صورت دیگر عملی می‏شود مرده و هبوط کننده به پایین. اگر به فرض ( البته فرض محال ) کسی خدا را نشناسد و با عمل خود به سوی خدا بالا رود خدا او را باز نمی‏گرداند، اما حقیقت این است که کسی که خدا را نمی‏شناسد حجابی را پاره نمی‏کند، طوری از اطوار نفس را طی نمی‏نماید و به سوی ملکوت خدا بالا نمی‏رود تا عملش آنجهانی گردد و جنبه ملکوتی بیابد و صورتی پیدا کند که در آن جهان مایه بهجت و لذت و سرور و سعادت او گردد. مقبولیت عمل‏ نزد پروردگار جز این نیست که عمل اینچنین باشد. اسلام عمل با روح می‏خواهد نه عمل بی روح. به همین جهت اگر مسلمانی زکات خود را بدهد ولی شائبه ریا در آن باشد پذیرفته نیست، اگر به جهاد برود ولی برای خودنمایی باشد قبول نیست. قانون الهی می‏گوید سرباز اجباری به درد من نمی‏خورد، من سربازی می‏خواهم که روحا سرباز باشد، سربازی می‏خواهم که ندای: «ان الله اشتری من المؤمنین انفسهم و اموالهم بان لهم الجنة؛ همانا خدا از مومنان جان و مالشان را به بهای بهشت خریداری کرد» (توبه/111) را پذیرفته باشد و صمیمانه به آن لبیک‏ بگوید.
از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در روایت متواتر میان شیعه و سنی رسیده است که: «انما الاعمال بالنیات؛ همانا کارها وابسته به نیتهاست»، «لکل امرء مانوی، برای هر کس همان است که آن را قصد کرده است»، «لا عمل الا بنیة؛ هیچ عملی بدون نیت پذیرفته نیست». در حدیثی به این شکل روایت شده است: « انما الاعمال بالنیة ، و انما لامرء ما نوی ، فمن کانت هجرته الی الله‏ و رسوله فهجرته الی الله و رسوله ، و من کانت هجرته لدنیا یصیبها او امرأش یتزوجها فهجرته الی ما هاجر الیه؛ همانا اعمال وابسته به نیت است، برای انسان همان است که قصد کرده و هدف قرار داده است. هر کس به خاطر خدا و رسول هجرت کرده است، هجرتش به سوی خدا و رسول است و هر کس به خاطر زنی که با او ازدواج‏ کند و یا به خاطر ثروتی که به چنگ آورد هجرت کرده است هجرتش به سوی‏ همان خواهد بود».
امام صادق علیه السلام فرمود: کارتان را برای خدا قرار دهید نه برای مردم، زیرا هر چه برای خدا است‏ برای خدا ( بسوی خدا ) است و هر چه برای مردم است بسوی خدا بالا نمی‏رود. نیت، جان عمل است و همانطوری که تن آدمی شریف است به جان آدمیت، شرافت عمل آدمی نیز بستگی به جان آن دارد. جان عمل چیست؟ جان عمل، اخلاص است. قرآن کریم می‏فرماید: « و ما امروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین؛ مأموریت نیافتند جز اینکه خدا را از روی اخلاص بپرستند» (بینة / 5 ).

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار