اخلاق و سیره فردی پیامبر اکرم

عبادت

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پاره ای از شب، گاهی نصف، گاهی ثلث و گاهی دو ثلث شب را به‏ عبادت می‏پرداخت. با اینکه تمام روزش خصوصا در اوقات توقف در مدینه در تلاش بود، از وقت عبادتش نمی‏کاست. او آرامش کامل خویش را در عبادت‏ و راز و نیاز با حق می‏یافت. عبادتش به منظور طمع بهشت و یا ترس از جهنم نبود، عاشقانه و سپاسگزارانه بود. روزی یکی از همسرانش گفت: تو دیگر چرا آن همه عبادت می‏کنی؟ تو که آمرزیده ای! جواب داد: آیا یک‏ بنده سپاسگزار نباشم؟ بسیار روزه می‏گرفت. علاوه بر ماه رمضان و قسمتی از شعبان، یک روز در میان روزه می‏گرفت. دهه آخر ماه رمضان بسترش به کلی جمع می‏شد و در مسجد معتکف می‏گشت و یکسره به عبادت می‏پرداخت، ولی به دیگران می‏گفت: کافی است در هر ماه سه روز روزه بگیرید. می‏گفت: به اندازه طاقت عبادت‏ کنید، بیش از ظرفیت خود بر خود تحمیل نکنید که اثر معکوس دارد. با رهبانیت و انزوا و گوشه گیری و ترک اهل و عیال مخالف بود. بعضی‏ از اصحاب که چنین تصمیمی گرفته بودند مورد انکار و ملامت قرار گرفتند. می‏فرمود: بدن شما، زن و فرزند شما و یاران شما همه حقوقی بر شما دارند و می‏باید آنها را رعایت کنید. در حال انفراد، عبادت را طول می‏داد. گاهی در حال تهجد ساعتها سرگرم‏ بود، اما در جماعت به اختصار می‏کوشید، رعایت حال اضعف مامومین را لازم می‏شمرد و به آن توصیه می‏کرد.

زهد و ساده زیستی

زهد و ساده زیستی از اصول زندگی او بود. ساده غذا می‏خورد، ساده لباس‏ می‏پوشید و ساده حرکت می‏کرد. زیراندازش غالبا حصیر بود، بر روی زمین‏ می‏نشست، با دست خود از بز شیر می‏دوشید و بر مرکب بی‏زین و پالان سوار می‏شد و از اینکه کسی در رکابش حرکت کند به شدت جلوگیری می‏کرد. قوت‏ غالبش نان جوین و خرما بود. کفش و جامه اش را با دست خویش وصله می‏کرد. در عین سادگی طرفدار فلسفه فقر نبود. مال و ثروت را به سود جامعه و برای صرف در راه های مشروع لازم می‏شمرد و می‏گفت: «نعم المال الصالح للرجل الصالح؛ چه نیکوست ثروتی که از راه مشروع به دست آید برای آدمی که شایسته‏ داشتن ثروت باشد و بداند چگونه صرف کند» (محجة البیضاء، ج 6، ص 44) و هم می‏فرمود: «نعم العون علی تقوی الله الغنی؛ مال و ثروت کمک خوبی است برای تقوا» (وسائل، ج 12، ص 16).

اراده و استقامت

اراده و استقامتش بی‏نظیر بود، به طوری که از او به یارانش سرایت کرده بود. دوره‏ بیست و سه ساله بعثتش یکسره درس اراده و استقامت است. او در تاریخ‏ زندگی‏اش مکرر در شرایطی قرار گرفت که امیدها از همه جا قطع می‏شد، ولی‏ او یک لحظه تصور شکست را در مخیله اش راه نداد، ایمان نیرومندش به‏ موفقیت یک لحظه متزلزل نشد.

رهبری و مدیریت و مشورت

با اینکه فرمانش میان اصحاب بی‏درنگ اجرا می‏شد و آنها مکرر می‏گفتند چون به تو ایمان قاطع داریم، اگر فرمان دهی که خود را در دریا غرق کنیم‏ و یا در آتش بیفکنیم می‏کنیم، او هرگز به روش مستبدان رفتار نمی‏کرد. در کارهایی که از طرف خدا دستور نرسیده بود، با اصحاب مشورت می‏کرد و نظر آنها را محرم می‏شمرد و از این راه به آنها شخصیت می‏داد. در جنگ بدر مساله‏ اقدام به جنگ، همچنین تعیین محل اردوگاه و نحوه رفتار با اسرای جنگی را به شور گذاشت. در جنگ احد نیز راجع به اینکه شهر مدینه را اردوگاه قرار دهند و یا اردو را به خارج ببرند، به مشورت پرداخت. در جنگ خندق و در جنگ تبوک نیز با اصحاب‏ به شور پرداخت. نرمی و مهربانی پیغمبر، عفو و گذشتش، استغفارهایش برای اصحاب و بیتابی‏اش برای بخشش گناه امت، همچنین به حساب آوردنش اصحاب و یاران را، طرف شور قرار دادن آنها و شخصیت دادن به آنها از علل عمده‏ نفوذ عظیم و بی‏نظیر او در جمع اصحابش بود
قرآن کریم به این مطلب‏ اشاره می‏کند آنجا که می‏فرماید: به موجب مهربانی‏ای که خدا در دل تو قرار داده تو با یاران خویش‏ نرمش نشان می‏دهی. اگر تو درشتخو و سخت دل می‏بودی از دورت پراکنده‏ می‏شدند. پس عفو و بخشایش داشته باش و برای آنها نزد خداوند استغفار کن‏ و با آنها در کارها مشورت کن. هرگاه عزمت جزم شد، دیگر بر خدا توکل کن‏ و تردید به خود راه مده.

نظم و انضباط

نظم و انضباط بر کارهایش حکمفرما بود. اوقات خویش را تقسیم می‏کرد و به این عمل توصیه می‏نمود. اصحابش تحت تاثیر نفوذ او دقیقا انضباط را رعایت می‏کردند. برخی تصمیمات را لازم می‏شمرد آشکار نکند؛ مبادا که دشمن از آن آگاه گردد. یارانش تصمیماتش را بدون چون و چرا به کار می‏بستند. مثلا فرمان می‏داد که آماده باشید، فردا حرکت کنیم، همه به‏ طرفی که او فرمان می‏داد همراهش روانه می‏شدند، بدون آنکه از مقصد نهایی‏ آگاه باشند و در لحظات آخر آگاه می‏شدند. گاه به عده ای دستور می‏داد که به طرفی‏ حرکت کنند و نامه ای به فرمانده آنها می‏داد و می‏گفت: بعد از چند روز که به فلان نقطه رسیدی نامه را باز کن و دستور را اجرا کن آنها چنین‏ می‏کردند و پیش از رسیدن به آن نقطه نمی‏دانستند مقصد نهایی کجاست و برای‏ چه ماموریتی می‏روند، و بدین ترتیب دشمن و جاسوسهای دشمن را بی‏خبر می‏گذاشت و احیانا آنها را غافلگیر می‏کرد.

ظرفیت شنیدن انتقاد و تنفر از مداحی و چاپلوسی

او گاهی با اعتراضات برخی یاران مواجه می‏شد، اما بدون آنکه درشتی کند نظرشان را به آنچه خود تصمیم گرفته بود جلب و موافق می‏کرد. از شنیدن مداحی و چاپلوسی بیزار بود و می‏گفت: به چهره مداحان و چاپلوسان خاک بپاشید. محکم کاری را دوست داشت. مایل بود کاری که انجام می‏دهد متقن و محکم‏ باشد تا آنجا که وقتی یار مخلصش سعد ابن معاذ از دنیا رفت و او را در قبر نهادند، او با دست خویش سنگها و خشتهای او را جابجا و محکم کرد و آنگاه گفت: من می‏دانم که طولی نمی‏کشد همه اینها خراب می‏شود، اما خداوند دوست‏ می‏دارد که هرگاه بنده ای کاری انجام می‏دهد آن را محکم و متقن انجام دهد. (بحار الانوار، ج 22، ص107).

مبارزه با نقاط ضعف

او از نقاط ضعف مردم و جهالتهای آنان استفاده نمی‏کرد. برعکس، با آن‏ نقاط ضعف مبارزه می‏کرد و مردم را به جهالتشان واقف می‏ساخت. روزی که‏ ابراهیم فرزند پیامبر پسر هیجده ماهه اش از دنیا رفت، از قضا آن روز خورشید گرفت. مردم گفتند: علت اینکه کسوف شد مصیبتی است که بر پیغمبر خدا وارد شد. او در مقابل این خیال جاهلانه مردم سکوت نکرد و از این نقطه ضعف استفاده‏ نکرد، بلکه به منبر رفت و گفت: ایها الناس! ماه و خورشید دو آیت‏ از آیات خدا هستند و برای مردن کسی نمی‏گیرند.

واجد بودن شرایط رهبری

شرایط رهبری از حس تشخیص، قاطعیت، عدم تردید و دو دلی، شهامت، اقدام و بیم نداشتن از عواقب احتمالی، پیش بینی و دور اندیشی، ظرفیت‏ تحمل انتقادات، شناخت افراد و تواناییهای آنان و تفویض اختیارات در خور تواناییها، نرمی در مسائل فردی و صلابت در مسائل اصولی، شخصیت‏ دادن به پیروان و به حساب آوردن آنان و پرورش استعدادهای عقلی و عاطفی‏ و عملی آنها، پرهیز از استبداد و از میل به اطاعت کورکورانه، تواضع و فروتنی، سادگی و درویشی، وقار و متانت، علاقه شدید به سازمان و تشکیلات برای شکل دادن و انتظام دادن به نیروهای انسانی - همه را - در حد کمال داشت، می‏گفت: " اگر سه نفر با هم مسافرت می‏کنید، یک نفرتان را به عنوان رئیس و فرمانده انتخاب کنید."
در دستگاه خود در مدینه تشکیلات خاص ترتیب داد، از آن جمله جمعی‏ دبیر به وجود آورد و هر دسته ای کار مخصوصی داشتند: برخی کاتب وحی بودند و قرآن را می‏نوشتند، برخی متصدی نامه های خصوصی بودند، برخی عقود‏ و معاملات مردم را ثبت می‏کردند، برخی دفاتر صدقات و مالیات را می‏نوشتند، برخی مسؤول عهدنامه ها و پیمان نامه ها بودند. در کتب تواریخ از قبیل تاریخ یعقوبی و التنبیه و الاشراف مسعودی و معجم البلدان بلاذری و طبقات ابن سعد، همه اینها ضبط شده است.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار