عرفان عملي از ديدگاه شهيد مطهري

¤هدف روزه

برنامه انسان سازي ماه مبارك رمضان اساساً برنامه انسان سازي است، يعني برنامه اين است كه انسانهاي معيوب در اين ماه خود را تبديل به انسانهاي سالم و انسانهاي سالم خود را تبديل به انسانهاي كامل كنند، برنامه ماه مبارك رمضان برنامه تزكيه نفس است، برنامه اصلاح معايب و رفع نواقص است، برنامه تسلط عقل و ايمان و اراده، بر شهوات نفساني است، برنامه دعاست، برنامه پرستش حق است، برنامه پرواز به سوي خداست، برنامه ترقي دادن روح است، برنامه رقاءدادن روح است. اگر بنا باشد كه ماه مبارك بيايد و انسان سي روز گرسنگي و تشنگي و بي خوابي بكشد و مثلا شبها تا ديروقت بيدار باشد و به اين مجلس و آن مجلس برود و بعد هم عيد فطر بيايد و با روز آخر شعبان يك ذره هم فرق نكرده باشد، چنين روزه اي براي انسان اثر ندارد. اسلام كه نمي خواهد همين طور مردم دهانشان را ببندند، دهانشان را ببندند يا نبندند [براي اسلام فرق نمي كند] نه، با روزه گرفتن قرار است كه انسانها اصلاح شوند. چرا در روايات ما آمده است كه بسياري از روزه داران هستند كه حظ و بهره آنها از روزه، جز گرسنگي چيزي نيست؟ بستن دهان از غذاي حلال براي اين است كه انسان همراه آن سي روز تمرين كند كه زبان خود را از گفتار حرام ببندد، غيبت نكند، دروغ نگويد، فحش ندهد. (انسان كامل، ص28)

زمان عبادت هم احترام دارد

احترام ماه رمضان واجب و لازم است. كساني كه به عذر شرعي روزه نمي گيرند مثلا مسافر يا مريض مي باشند، نبايد در ملأعام و يا در يك مجلس عمومي غذا بخورند يا آب بنوشند، زيرا با شئون ماه رمضان منافي است. ماه رمضان زمان عبادت است. زمان عبادت مانند مكان عبادت لازم الاحترام است. (حكمت ها و اندرزها، ج2، ص204)

¤معياري براي ممنوعيت

اسلام با مستحباتي كه روح عبادت يعني تذكر را از ميان مي برد و غفلت ايجاد مي كند نيز مبارزه كرده است. هر چه كه موجب انصراف و غفلت انسان از خدا بشود به نوعي ممنوع (مكروه يا حرام) است، مثل افراط در خوردن، افراط در گفتن، افراط در معاشرت با افراد و افراط در خوابيدن. (تعليم و تربيت در اسلام، ص126)

¤غفلت از غير خدا در نماز

ما در عمر خود افرادي را ديده ايم كه در حال نماز آنچنان مجموعيت خاطر و تمركز ذهن داشته اند كه به طور تحقيق از هر چه غير خداست غافل بوده اند. استاد بزرگوار و عاليقدر ما مرحوم حاج ميرزا علي آقا شيرازي اصفهاني (اعلي الله مقامه) از اين رديف افراد بود. (ولاءها و ولايت ها، ص200)

¤زمينه تمركز ذهن در نماز

توجه دل به خدا و تذكر اينكه در برابر رب الارباب و خالق و مدبر كل قرارگرفته است، زمينه تجمع خاطر و تمركز ذهن را فراهم مي كند. (ولاءها و ولايت ها، ص200)

¤عبادات فكري

از نظر اسلام، عبادت منحصر نيست به عبادات بدني مانند نماز و روزه يا عبادات مالي مانند خمس و زكات؛ نوعي ديگر از عبادت هم هست و آن عبادت فكري است. تفكر يا عبادت فكري اگر در مسير تنبه و بيداري انسان قرار گيرد از سالها عبادت بدني برتر و بالاتر است. (انسان و ايمان، ص64)

¤ هم علم است و هم عبادت

شك ندارد كه اگر انسان در كار عالم و در نظامات عالم و در دقايق مخلوقات تامل و دقت كند و هدفش از اين تامل و دقت و كشف رازهاي عالم، اين باشد كه به حقيقت، بيشتر راه يابد و خدا را بيشتر بشناسد اين، هم علم است و هم عبادت، تفكر علمي است و عبادت. (تعليم و تربيت در اسلام، ص254)

¤ بعد تربيتي عبادات

در اسلام، عبادات گذشته از اصالتي كه دارند جزء برنامه تربيتي آن هستند. توضيح اينكه اصالت داشتن عبادت به معني اين است كه قطع نظر از هر جهتي، قطع نظر از مسائل زندگي بشر، عبادت خودش جزء اهداف خلقت است: و ما خلقت الجن والانس الا ليعبدون. (ذاريات 56) عبادت مركبي است براي تقرب به حق و در واقع براي تكامل واقعي بشر. چيزي كه خود مظهر تكامل بشر و خود هدف و غايت است، لزومي ندارد كه مقدمه و وسيله چيز ديگر باشد. ولي در عين حال عبادات، گذشته از اين اصالت، مقدمه چيز ديگر هم هستند، يعني همان طور كه عرض كردم خود برنامه تربيتي اسلامند به اين معني كه اسلام كه مي خواهد افراد را چه از نظر اخلاقي و چه از نظر اجتماعي تربيت كند، يكي از وسايلي كه براي اين كار اتخاذ كرده- و از قضا اين وسيله از هر وسيله ديگري در اخلاق و روح بشر موثرتر و نافذتر است- عبادت است. (آزادي معنوي، 918)

¤ فلسفه عبادت

عبادت براي اين است كه حيات ايماني انسان تجديد بشود، تازه بشود، طراوت پيدا كند، قوت و نيرو بگيرد. به هر اندازه كه ايمان انسان بيشتر باشد، بيشتر به ياد خداست و به هر اندازه كه انسان به ياد خدا باشد كمتر معصيت مي كند. معصيت كردن و نكردن داير مدار علم نيست، داير مدار غفلت و تذكر است. به هر اندازه كه انسان غافل باشد يعني خدا را فراموش كرده باشد، بيشتر معصيت مي كند و به هر اندازه كه خدا بيشتر به يادش بيايد كمتر معصيت مي كند. (آزادي معنوي،ص 95)

¤ فرزندان ارزش نماز را از ما مي آموزند

نمازخوان هايي كه خودشان نماز را استخفاف مي كنند يعني كوچك مي شمارند (نماز صبحشان آن دم آفتاب است، نمازظهر و عصرشان آن دم غروب است، نماز مغرب و عشاشان چهار ساعت از شب گذشته است و نماز را با عجله و شتاب مي خوانند) تجربه نشان داده كه بچه هاي اينها اصلا نماز نمي خوانند. شما اگر بخواهيد واقعا نمازخوان باشيد و بچه هايتان نمازخوان باشند، نماز را محترم بشماريد. نمي گويم نماز بخوانيد؛ بالاتر از نماز خواندن، محترم بشماريد. اولا براي خودتان در خانه يك مصلايي انتخاب كنيد (مستحب هم هست) يعني در خانه نقطه اي را انتخاب كنيد كه جاي نمازتان باشد، مثل يك محراب براي خودتان درست كنيد. اگر مي توانيد (همان طوري كه پيغمبر اكرم يك مصلي و جاي نماز داشت) يك اتاق را به عنوان مصلي انتخاب كنيد. اگر اتاق زيادي نداريد، در اتاق خودتان يك نقطه را براي نماز خواندن مشخص كنيد. يك جانماز پاك هم داشته باشيد. در محل نماز كه مي ايستيد، جانماز پاكيزه اي بگذاريد، مسواك داشته باشيد، تسبيحي براي ذكر گفتن داشته باشيد. وقتي كه وضو مي گيريد، اين قدر با عجله و شتاب نباشد. (آزادي معنوي، ص 86)

¤ مسئوليت در برابر خانواده

هر فردي از ما، هم مسئول نماز خودش است و هم مسئول نماز اهلش يعني زن و بچه اش. خطاب به پيغمبر اكرم است: و امر اهلك بالصلوه و اصطبر عليها (ط132)
اي پيامبر! خاندان خودت را به نماز امر كن و خودت هم بر نماز صابر باش. اين اختصاص به پيامبر ندارد، همه ما به اين امر موظف هستيم.
بچه ها را چه بايد كرد؟ بچه ها را از كوچكي بايد به نماز تمرين داد. دستور رسيده است كه به بچه از هفت سالگي نماز تمريني ياد بدهيد. البته بچه هفت ساله نمي تواند نماز صحيح بخواند ولي صورت نماز را مي تواند بخواند. از هفت سالگي مي تواند به نماز عادت كند، چه پسر و چه دختر. يعني همان اولي كه بچه به دبستان مي رود، بايد نماز را در دبستان به او ياد بدهند، در خانواده هم بايد به او ياد بدهند. ولي اين را توجه داشته باشيد كه ياد دادن و وادار كردن با زور نتيجه اي ندارد.
كوشش كنيد كه بچه تان از اول به نماز خواندن رغبت داشته باشد و به اين كار تشويق بشود. به هر شكلي كه مي توانيد موجبات تشويق بچه تان را فراهم كنيد كه با ذوق و شوق نماز بخواند؛ زياد به او بارك الله بگوييد، جايزه بدهيد، اظهار محبت كنيد كه بفهمد وقتي نماز مي خواند، بر محبت شما نسبت به او افزوده مي شود. ديگر اينكه بچه را بايد در محيط مشوق نماز خواندن برد. به تجربه ثابت شده است كه اگر بچه به مسجد نرود، اگر در جمع نباشد و نماز خواندن جمع را نبيند، به اين كار تشويق نمي شود، چون اصلا حضور در جمع مشوق انسان است. آدم بزرگ هم وقتي خودش را در جمع اهل عبادت مي بيند، روح عبادت بيشتري پيدا مي كند، بچه كه ديگر بيشتر تحت تاثير است. متاسفانه كم رفتن ما به مساجد و معابد و مجالس ديني و اينكه بچه ها كمتر در مجالس مذهبي شركت مي كنند، سبب مي شود كه اينها از ابتدا رغبت به عبادت پيدا نكنند ولي اين براي شما وظيفه است.
اما اسلام كه مي گويد بچه ات را وادار به نماز خواندن كن، نمي گويد آقامآبانه فرمان بده، تشر بزن، دعوايش كن؛ نه، از هر وسيله اي كه مي دانيد بهتر مي شود براي تشويق او به عبادت و نماز خواندن استفاده كرد، شما بايد استفاده كنيد. بايد ما با بچه هاي خودمان برنامه مسجد رفتن داشته باشيم تا آنها با مساجد و معابد آشنا بشوند. ما خودمان كه از بچگي با مساجد و معابد آشنا بوديم، در اين اوضاع و احوال امروز چقدر به مسجد مي رويم كه بچه هاي ما- كه هفت ساله شده اند، به دبستان رفته اند و بعد به دبيرستان و بعد به دانشگاه ولي اصلا پايشان به مساجد نرسيده است- بروند. اينها قهرا از مساجد فراري مي شوند. حالا ممكن است بگوييد وضع مساجد خراب است، كثيف است، يا مثلا يك روضه خوان مي آيد و حرف چنين و چنان مي زند. آنها را هم وظيفه داريم كه درست كنيم. وظيفه كه در يك جا تمام نمي شود. وضع مساجد خودمان را هم بايد اصلاح كنيم. پس اين را هم هرگز فراموش نكنيد كه ما وظيفه داريم نماز بخوانيم و وظيفه داريم كه خاندان خودمان را هم نمازخوان كنيم به شكلي كه به نماز راغب و تشويق بشوند، فوايد و خاصيت نماز خواندن و در حدودي كه مي توانيم فلسفه نماز خواندن را براي بچه ها بگوييم. (آزادي معنوي، ص 105 و 106)

کیهان

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار