تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی

اخبار ایران و جهان

مسیر جاری: صفحه اصلي•مقالات•تاریخ و سیاست•(تاریخ اسلام (عصر امامت•مقالات

تبلیغات در سایت

پیوندهای ویژه

• ((آية الكرسى)) يكى ا ز مهمترين...

• بهره‏مندى از نعمات، نشانه‏ى...

• توصیه امام صادق(علیه السلام)...

• عمرت را داری چند می فروشی؟

• مكانها و زمانهای دعا

• شباهت امام سجاد(علیه السلام)...

• ازدواج فاطمه زهرا (سلام الله...

• گودی فرش را چگونه بر طرف کنیم؟

• حاملگي مولار چيست؟

• همسری بدون چسب!

• بارداري خارج رحمي چيست؟

• بخور و نخورهای نوروزی برای خانم...

• مقوی ومغذی کردن غذای کودک

• علت حركت دست‌ها حین قدم زدن

• تقویت سیستم ایمنی بدن با "کلم...

• زندگینامه سردار بدر شهید مهدی...

• چه کنیم در طول تعطیلات چاق نشویم؟

• چرا رنگ لب قرمز است؟

• مصرف پیاز آرامش می‌آورد

• سيره امام زمان (عليه السلام)...

• آیا در غیبت کبری قبولی اعمال...

• واقعه ظهور و دیگر ادیان ابراهیمی

• آسیب شناسی تعجیل در ظهور

• نواب خاصه در غیبت صغری

• غیبت صغری و كبری امام مهدی (علیه...

• طعم شیرین عدالت در دوران ظهور

• جنگ جهاني اول به مثابه فرصت...

• امام سجاد (علیه السلام) و نهضت...

• مشروطه زدايي و كودتاگرايي از...

• مروري بر جشنهاي 2500 ساله شاهنشاهي...

• گزارش کميسيون تحقيق سازمان ملل...

• مروري كوتاه بر نقش انجمنهاي...

گزارش تصویری

اخبار تازه

بیانیه سپاه به مناسبت سوم خرداد

سپاه در بیانیه‌ای با اشاره به اهمیت بهره‌گیری از تاریخ پرحماسه ایران اسلامی بویژه تاریخ الهام بخش و آموزنده...

سجده شکریک کاندیدا بعداز ردصلاحیتش

محمدسعیدی کیا اظهار داشت: امروز با احترام به تشخیص شورای نگهبان این تکلیف را از دوش خود برداشته می‌بینم...

آغاز ماراتن کاندیداهای ریاست جمهوری برای رسیدن به پاستور + جزئیات برنامه تبلیغات

با احراز صلاحیت کاندیداهای ریاست جمهوری توسط شورای نگهبان و انتشار اسامی آنان از سوی وزارت کشور رقابت...

فتنه گران با لطف رهبری در سایه نظام زندگی می کنند

رئیس پلیس کشور از برخورد با حاشیه های انتخاباتی خبر داد و گفت: اگر بابت خون های ریخته شده در فتنه 88...

جدول قیمت سکه و ارز در چهارشنبه منتشر شد

جدول قیمت انواع سکه و ارز در بازار در روز چهارشنبه منتشر شد.

به سولانا گفتم زرادخانه هسته ای ایران در قم است

تثبت نظریه ولایت فقیه و جایگاه ولایت فقیه یکی از ضرورت‌های دولت آینده است و رییس‌جمهور آینده باید در...

سامانه جدید پدافند هوایی +تصاویر

خط تولید انبوه سامانه جدید پدافند هوایی حرز نهم

عکس هایی که رییس جمهور باید در دفتر کارش بزند

حضرات کاندیداهای ریاست جمهوری و رییس جمهور فعلی، که احساس تکلیف، آن ها را به زحمت انداخته است، بد نیست...

احتمال اقامه نماز جمعه به امامت مقام معظم رهبری

آیت الله خامنه‌ای که همواره با تبیین دقیق مسائل روز مانع انحراف حرکت ملت از مسیر اصلی امام و انقلاب شده...

لنکرانی رییس ستاد سعید جلیلی شد

پس از اعلام احراز صلاحیت 8 نامزد یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری از امروز تبلیغات کاندیدای انتخابات به...

هاشمی به ردصلاحیتش اعتراض نمی‌کند

اسحاق جهانگیری گفت: هاشمی رفسنجانی نسبت به ردصلاحیت خود هیچ اعتراضی نخواهد کرد.

حمله اسرائیل به سوریه به‌ خواست اعراب بود

اسرائیل از نقش کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس و در راس آنها عربستان سعودی، قطر و ترکیه درتشویق تل‌آویو برای...

آیه‌ی امروزصفحه اول سایت هاشمی+عکس

سایت هاشمی رفسنجانی در روز جاری ، آیه ای از قرآن کریم را بر صفحه اول خود حک کرد که در آن ، بر لزوم صبر...

نه ستاد دارم نه تیم و نه پول

کاندیدای انتخابات یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با بیان اینکه من تیم، ستاد، سخنگو و پول ندارم،...

دفعات نمایش: 6058

دوشنبه 16 دی 1387

تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی

قرن‌هاست كه سرزمین ایران‌، به قلب‌ِ تشیع‌ِ دوازده امامی تبدیل گشته و بسیاری را به این اشتباه ‌انداخته است كه گویی از نخستین روزهای ورود اسلام به ایران‌، ایرانیان مذهب تشیع را انتخاب‌ كردند. در حالی كه آشنایی مختصر با تاریخ‌ِ اسلام در ایران‌، نشان می ‌دهد كه در آغاز، همه ‌مذاهب اسلامی‌، برای خود جای پایی در ایران داشتند و نه تنها سنیان و شیعیان‌، بلكه معتزلیان وخوارج و مُرجیان و از مذاهب فقهی‌، حَنفیان و شافعیان و اهل حدیث‌، هر كدام در شهر و دیاری‌، قدرتی به دست آوردند. در این میان‌، شیعیان‌، تدریجا وضعیت بهتری یافتند؛ در حالی كه خوارج كه كرّ و فرّ زیادی در جنوب ایران‌، در دو قرن نخست داشتند، به مرور و البته به طور كامل ‌از میان رفتند.

قرن چهارم و پنجم‌، دوران رشد شیعه در تمامی جهان اسلام و از جمله ایران بود. مهم‌ترین‌ مناطقی كه تشیع در آنها رشد كرد، عراق و شام و مغرب بود كه تحت سلطه آل بویه‌، فاطمیان مصرو حمدانیان سوریه درآمد. آن زمان‌، تشیع‌ِ در ایران هم‌، به دلیل فعالیت علمی شیعیان در بخش‌ مركزی‌اش و همچنین حمایت‌های آل بویه و وزرای آنان‌، پیشرفت هایی داشت‌.سقوط فاطمیان‌، برافتادن حمدانیان و روی كار آمدن دولت‌های افراطی سنی از قبیل ایوبیان و سپس ممالیك و در نهایت عثمانی‌، سرنوشت تشیع را در بلاد عرب‌، با مشكل روبرو كرد. ایندر حالی بود كه شانس موفقیت تشیع در آن نواحی‌، اگر بیش از ایران نبود، قطعا كمتر از آن نبود. آخرین باقی مانده جامعه شیعه در حلب‌، توسط دولت عثمانی به شدّت سركوب شد. و البته این‌ دولت نتوانست تشیع را از بعلبك و جنوب لبنان از میان ببرد، چنان كه نتوانست علویان آناتولی را قلع و قمع كند.
طی‌ّ دورانی كه تشیع در شام زیر فشار ممالیك بود، تشیع در ایران به آرامی رشد كرد. آن‌زمان‌، مانع مهم رشد تشیع كه همزمان عامل ترقی آن هم بود، و این امری شگفت است‌، فراگیرشدن تصوف بود. تصوف‌، مذاهب اسلامی را خنثی می‌كرد. به همین دلیل‌، هم تسنن را خنثی ‌كرد و هم تشیع را از فعالیت چشمگیر باز داشت‌. در این وقت‌، خلافت سنی هم از میان رفته بود گرچه در این اواخر، وجود آن هم مانعی برای رشد تشیع نبود.
اما از همه مهم‌تر، آن كه‌، این زمان‌، مهم‌ترین حامی تشیع ایران‌، تشیع حله و عراق بود كه‌ روی ایران تأثیر می‌گذاشت‌. مكتب حله برای دو قرن پیاپی بر تشیع ایران تأثیر گذاشت‌. در همین ‌مدت‌، پیدایش نحله‌های صوفی ـ سیاسی ـ شیعی سربداران‌، مرعشیان و مشعشعیان به تدریج‌ زمینه هایی را برای برآمدن خانقاهی شیعی فراهم ساخت‌.دویست سال طول كشید تا خانقاه شیخ صفی‌، یكی از همان نحله‌های صوفی ـ سیاسی بتواند از مرز تصوف عبور بگذرد و به تشیع امامی وارد گردد. این اتفاقی بود كه در سالهای پایانی قرن‌نهم هجری رخ داد. آن هم زمانی كه علایق شیعی‌، تقریبا در بیشتر مناطق مركزی ایران‌، جاگیر شده بود. تشیع دولت قراقویونلو كه از بغداد تا تبریز و از آن‌جا تا اصفهان حكومت می‌كرد، توجیه طلوع و ظهور دولت صفوی در مرحله بعدی بود.
در نهایت‌، دولت صفوی در سال 906 تشكیل شد و تشیع امامی‌، پس از یك هزار سال ‌سركوب و تقیه‌، توانست دولت مطلوب خود را به دست آورد. شادمانی ناشی از تشكیل این ‌دولت‌، در بسیاری از متون تاریخی دوره صفوی كاملا مشهود است‌.
این است داستان مختصری كه شرح تفصیلی آن در این كتاب آمده است‌.
نكته گفتنی آن كه نگارش در زمینه تاریخ تشیع امر تازه‌ای نیست‌. یكی از كهن‌ترین آثار دراین زمینه‌، مجالس المؤمنین‌ قاضی نورالله شوشتری (م 1019) است كه به معنای دقیق كلمه‌، تلاش‌ كرده است تا دایرة المعارفی از تشیع و به خصوص تاریخ آن‌، با تقسیم بندی فصولی منظم به‌ دست دهد. در این اواخر، عبدالعزیز جواهر الكلام‌، كتاب آثار الشیعة الامامیه را نوشت (تهران‌، كتابخانه مجلس‌، 1307) كه مجلد چهارم آن تاریخ تشیع در میان امیران و وزیران است و در حد خود از آثار خوب و سودمند محسوب می‌شود. این كتاب‌، به رغم آن كه اسلوب نگارش آن ‌قدری كهنه شده‌، اما اثری است پر مطلب‌، سودمند و روشمند كه در زمینه تاریخ تشیع‌، یك اثرقابل توجه به حساب می‌آید.
با برآمدن خورشید انقلاب اسلامی‌، تحقیقات شیعه‌شناسی كه سابقه‌ای در غرب داشت‌، به ‌طور جدّی آغاز شد و طی دو سه دهه گذشته‌، آثار فراوانی در این زمینه در زبان فارسی و عربی وانگلیسی در ایران و سایر كشورها انتشار یافت‌. دو دایرة المعارف یكی عربی از سید حسن امین ودیگری از شماری از نویسندگان ایرانی‌، از جمله آثاری است كه در این دوره به نگارش درآمده ‌است‌. در ارتباط حوزه تصوف و تشیع‌، هنوز هم و به رغم وجود كتاب كامل شیبی با عنوان الفكرالشیعی و النزعات الصوفیه كه با ترجمه خوب آقای ذكاوتی تحت عنوان تشیع و تصوف چاپ شده‌، نیازمند كارهای بهتری هستیم‌.
طی‌ّ سه سال گذشته‌، با گشوده شدن دروازه‌های عراق و خلاصی آن از استبداد بعثی‌، آثارجدیدی در باره تشیع‌ّ به زبان عربی توسط محققان نوشته شد كه چندین برابر آن چیزی است كه‌ در دو دهه پیش از آن نوشته شده بود. همچنین در سالهای اخیر شیعیان عربستان و لبنان‌، تحقیقات تازه‌ای در باره وضعیت و سابقه تشیع در بلاد خود انجام دادند كه برخی از آنها، كارهای‌ درخور و قابل ستایش است‌. بدین ترتیب‌، اكنون در جایی ایستاده‌ایم كه می ‌توانیم مدّعی باشیم ‌در این زمینه‌، بستری فراهم شده است كه راه را برای تحقیقات جزئی‌تر و در عین حال دقیق‌ترهموار می‌كند.
در میان‌ِ آنچه در این باب نوشته شده است‌، كتاب حاضر تلاشی در جهت نشان دادن مسیر پیشرفت تشیع در حوزه ایران اسلامی است‌. به همین دلیل‌، در باره تأسیس شیعه‌، جز اندكی سخن‌ گفته نشده است‌. در باره تشیع در سایر كشورها هم‌، تنها فصل بسیار كوتاهی آمده كه اختصاص به‌ تشیع در عراق و حلب دارد. در ارائه آن فصل‌، هدف آن بوده است تا در مقایسه‌، وضعیت تشیع‌ایران در قرن‌های پنجم تا نهم بهتر شناخته شود.باید یادآور شد كه هدف از نگارش این اثر، شرح تاریخ سیاسی شیعه در ایران نبوده است‌، بلكه به طور كلی نشان دادن چگونگی بسط تشیع در این دیار بوده و به همین دلیل‌، نوعی سبك توسعه جغرافیایی ـ ادواری مورد استفاده ما قرار گرفته است‌. بر همین اساس‌، تلاش شده است تا از هر آنچه می‌تواند در ارائه تصویری از این توسعه كمك كند، استفاده كنیم‌. تاریخ سیاسی شیعه‌ در ایران‌، یا مناسبات تصوّف و تشیع می‌توانند موضوعات مستقلی برای تحقیق باشند.
پایان این كتاب‌، آغاز روی كار آمدن دولت صفوی است‌. مطالبی كه در باره صفویه و تلاش‌ آنان برای بسط تشیع در ایران وجود دارد، در كتاب دیگر ما با عنوان صفویه در عرصه دین‌، سیاست‌ و فرهنگ‌ آمده است‌.
کتاب در 952 صفحه در قطع وزیری همراه با فهرست اعلام و امکنه منتشر شده است

مولف: رسول جعفریان ناشر: انصاریان محل نشر: قم تاریخ نشر: 1385

ثبت نظر شما

نام و نام خانوادگی

نشانی پست الکترونیکی

متن نظر شما

3468

خوب بود

شنبه 1 خرداد 1389

ل.قربانی

سلام.خسته نباشید.خوب بود. موضوعی برای پایان نامه رشته تاریخ تشیع میخواستم،ممنون میشوم به من کمک کنید،موضوعی را انتخاب کنم که موضوع پایان نامه ای نبوده باشد.مرسی

دوشنبه 7 اسفند 1391

صبا

تقریبا خوب بود

سه شنبه 12 اردیبهشت 1391

مهیار آقایی

باسلام،من باید تحقیقی در قالب نحوه ورود تشیع به ایران تحویل دهم لذا از شما متشکر می شوم اگر من رو کمک کنید. باتشکر

یک شنبه 24 مرداد 1389

ارتباط با ما

نوار ابزار