اسلام و مسلمانان در ترکيه

حضور دين مبين اسلام در سرزمين ترکيه شايد با تسامح بتوان گفت به صدر اسلام باز مى‌گردد آن زمانى که بخش‌هايى از اين سرزمين زير چکمه‌هاى سربازان مسلمان فتح گرديد... والبته بعد از چند دهه تمام اين سرزمين زير بيرق اسلام قرار گرفت. تا ساليان سال مردمان اين سرزمين شان والايى در ميان ساير مسلمانان نداشتند وبيشتر با عنوان سرباز و فرمانده لشکر شناخته مى‌شدند. تا اينکه پس از فراز و نشيب بسيار قدرت سياسى در دستان ترکان عثمانى قرار گرفت و نهاد خلافت - سلطنت به امپراتورى عثمانى منتقل شد . نزديک هفتصد سال حاکميت به نام خدا برمسلمانان وجهه خاصى بر ايشان بخشيده بود. خصوصا که در زمان درگيرى با حکومت شيعه صفويه در مرزهاى شرقى از جانب غرب وظيفه الهى گسترش اسلام در جهان کفر بر دوش خلفاى ترک نهاده شده بود. به همين سبب امپراتورى عثمانى محبوب دل اهل تسنن به شمار مى‌آمد. دو عنصر نژاد( ترک ) و مذهب( اسلام اهل سنت ) رنگ ثابت مردمان اين خطه بوده است فلذا ترکيبى ممزوح و غيرقابل تفکيک از اين دو عنصر در تمام ابعاد زندگى اين مردمان يافت مى‌شود : ازدواج و طلاق، تولد ،آداب و آيين ،‌شادمانى و سوگوارى ، جهادو دفاع و... همگى بويى از ملى گرايى و اسلام خواهى را درخود داشته است.
البته اين سرزمين از آنجا که از ديرباز دروازه شرق به غرب راه اتصال امپراتورى و سلسله‌هاى شاهانه ايرانيان به اروپا و آفريقا، در مسير جاده ابريشم، مسير رسيدن روسيه بزرگ به آب‌هاى شيرين ، مسير دستيابى و حفاظت بريتانيا از هندوستان و سلطه بر خليج فارس و ... بوده است به شکل مداوم با عناصر همخوان و ناسازگار از فرهنگ‌هاى گوناگون رويارو بوده است که زمينه تساهل و تسامح فرهنگي، آمادگى براى تمدن شدن و نيز سابقه تاريخى «يک امپراتورى بودن » در درون هويت يک ترک امروزى را فراهم نموده است.
اما دعواى سنت و مدرنيته، امپراتورى عثمانى را نيز رها نکرده ناتوانى سلاطين ترک، ‌از دست دادن بسيارى از فتوحات، اوج‌گيرى قدرت‌هاى اروپايي،‌انقلاب صنعتى وافزايش توانايى فيزيکى نظامى ارتش اروپا،‌نفوذ مرموز يهوديان در جامعه و دربار عثمانى ،وادادگى تدريجى اتراک واعراب درون امپراتورى نسبت به بزرگ شدن اروپا و ميل به پيشرفت همچون اروپاييان ،‌گرايشات ناسيوناليستى و ساير ايسم‌هاى غربى در جامعه اسلامى ،‌بدرفتارى سلاطين ترک نسبت به غير اتراک و مسلمانان به غير مسلمانان و... به تدريج زمينه‌هاى مستقل شدن و غربى شدن را در ميان اقوام ومذاهب امپراتورى بزرگ عثمانى تقويت کرد. سلاطين،‌روشنفکران ومردم اين سرزمين زمانى به خود آمدند که امپراتورى همچون کيکى ميان قدرت‌هاى بزرگ تقسيم شده بود . عقب ماندن علماى اسلام در پاسخ به مشکلات روز ،‌گم شدن مسير جامعه ، تبليغ تنها راه سعادت در غربى شدن توسط روشنفکران وتحصيلکردگان غرب زده و... چنان شوکى به جامعه وارد که مى‌توان به تعبيرى گفت تاثيرات اين شوک تا دهه‌ها در جامعه ترکيه باقى ماند.
« در اواخر عهد عثمانى در حالى که جوامع غربى به پيشرفت‌هاى بسيارى دست يافته و در اروپا انقلابات علمي،دينى و اخلاقى به زندگى قرون وسطايى پايان بخشيده بود ترکيه به دليل سياست‌هاى سلاطين عثمانى در قالب جامعه‌اى بسته و دور ازتحولات محيط پيرامون خود باقى مانده بود واين تضاد سر انجام موجى از اصلاح‌طلبى به سبک غربى رادر جامعه فراهم آورد. مشخص‌ترين نمود اين حرکت را بايستى در صدور فرمان تنظيمات از سوى سلطان عبدالحميد اول در 1839م دانست که در حقيقت اعلام موجوديت فرهنگ هواخواه غرب در ترکيه بود ...»(1)
در اين زمان بازگشت محصلان ترک وعرب از دانشگاه‌هاى علوم انسانى و پزشکى غرب به وطن و تبليغ تمدن غربى به‌عنوان اوج قله سعادت بشرى ،تعبير از اسلام به‌عنوان عامل کوتاه فکرى و عقب ماندگى امپراتورى ،‌تحريک علقه‌هاى نژادي- زبانى ،‌ترجمه آثار نويسندگان غربى و ... زمينه‌هاى غربى شدن را مساعد کرد تا اينکه باظهور مصطفى کمال پاشا مشهور به کمال آتاتورک درقالب جمهورى ترکيه جايگزين امپراتورى عثماني،‌غربى شدن نه تنها تبليغ بلکه اجبارى گرديد. اسلام رسما عامل عقب ماندگى ناميده شد وبا هر گونه مظاهر سنتى واسلامى در جهت پيشرفت وعظمت ترکيه جديد به شکل ساده‌لوحانه‌اى مبارزه گرديد . پاره‌اى از اصلاحات فرهنگى آتاتورک را مى‌توان به نحو زير برشمرد:
« جدايى دين از سياست،‌تعطيلى وزارت شريعت واوقاف[ البته بعدا در تشکيلات دولتى و با عناوين ديگر احيا گرديدند] ، منع اشاعه معتقدات مذهبي، جايگزينى تقويم گرگورى با تقويم اسلامي،‌تغيير رسم‌الخط ، منع پوشش بومى ورواج پوشش غربي،‌کشف حجاب، فرصت مساوى به زنان با مردان در شغل، سياست،‌ آموزش و... حق راى به زنان، تاکيد بر نژاد ترکى و پان ترکيسم به‌عنوان عامل وحدت بخش جديد ترکيه نوين و ...»(2)
جناب آقاى فايز دين پرستي،‌در پژوهشى که پيرامون اسلام در ترکيه انجام داده بودند دو نتيجه را براى اصلاحات آ‌تاتورک برشمردند :
1- سيطره بيشتر دولت بر دين؛ در حالى که شعار جدايى دين از سياست به تقليد از غرب داده شد اما عملا اين دين بود که زير بيرق سرنيزه رفت .
2- گسترش سکولاريسم.
در زمان امپراتورى عثمانى‌،نهاد « خلافت - سلطنت» براى تداوم اقتدار و حيات خود سپاهى را از ترک‌هاى جوان تشکيل داد به نام ينى چري، ايشان بسيار بى‌باک بودند واز نهادهاى حکومتى حمايت مى‌کردند. چنين نقشى در جمهورى ترکيه به ارتش نوين داده شد تا از اصول قانون اساسى خصوصا اصل لائيسيته دفاع نمايند. دخالت ارتش در دولت از زمان به قدرت رسيدن آتاتورک به شکل مستقيم و غير مستقيم عملا رويه دموکراتيک را در ترکيه مخدوش نموده است و يکى از موانع ورود اين جمهورى به اتحاديه اروپا گرديده است .(3)
اما اسلام که در تار و پود حيات مردمان ترک قرار دارد تاريخ ثابت کرد که با زور سرنيزه محو نمى‌شود. به تدريج حرکت‌هاى پراکنده و کوچک عليه سکولاريسم شکل گرفت. هر چه از زمان آغاز جمهورى مى‌گذريم برشدت اين اعتراضات افزوده مى‌شود زيرا اتراک دريافته‌اند شعار«رمز توسعه، رهايى از اسلام است » يک حباب بيشتر نبوده است، و ضمن اينکه نهاد خانواده وارزش‌هاى مقوم اجتماع ، همانند غرب در جامعه ترکيه در حال فروپاشى است. لذا بسيارى از ترک‌ها اگر چه به ظواهر دين چندان پايبند نيستند اما مى‌کوشند فرزندان خود را با دستورات قرآن و اخلاقيات بار آورند البته مواضع احزاب ترکيه نسبت به دين و خصوصا اسلام متفاوت بوده است. حزب جمهورى خلق )C.H.P( که همان حزب آتاتورک است در برگيرنده افراطى‌ترين کماليست‌ها مى‌باشد و لذا شديدترين مواضع را همواره عليه کمترين نشانه‌هاى دينى ابراز مى‌کردند. اين حزب که گرايش سوسيال دموکرات داردهمچنان مذهب را عامل عقب ماندگى مى‌داند اما مقاومت مردمى و رويکرد سياسى مذهبيون موجب شد اين حزب در دهه‌هاى 40 و 50 تعديلاتى در مواضع خود داشته باشد. «راه‌اندازى دوره‌هايى براى تربيت و آموزش روحانيون ، تاسيس دانشکده الهيات ،رفع محدوديت سفر حج و زيارتگاه‌ها » از جمله مواردى است که مى‌توان بر شمرد.(4)
پى نوشتها در دفتر روزنامه موجود است.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار