زاويه ديد دوم

زاويه ديد دوم، كارآيي نظام هاي بوروكراتيك كه بايد با فساد روياروي شوند را مورد پرسش قرار مي دهد. زاويه ديد اول به خوبي نشان مي داد كه عدم مشاركت مردم در رويارويي با فساد كه با دلايل متعددي روي مي دهد، چگونه به اين برنامه آسيب مي زند و آن را يكسره عقيم مي كند. اما آيا اين بدان معناست كه اگر مشاركت گسترده، فعالانه و آگاهانه مردمي فراهم شود، همه چيز درست مي شود؟ به عبارت ديگر، مقتدر و موثر عمل كردن سازمان عامل مبارزه با فساد خود يك شرط اساسي براي پيشبرد برنامه مبارزه با فساد است.
براي كارآيي سيستم سياسي پيشرو در مبارزه با فساد، نكته اساسي، افزايش حساسيت اين سيستم به تحولات اطراف است. در واقع، يك دشواري سياست پساتوسعه اي در كشور ما به محاق رفتن بوروكراتيك آن است. در واقع، سياست ايراني به شدت گرفتار بوروكرات هايي شده است كه اطلاعات صحيحي از آنچه در جامعه روي مي دهد ندارند و بيشتر از خلال تئوري ها به مسائل نگاه مي كنند، بدون اينكه متغيرهاي اين تئوري ها را با اطلاعات واقعي پر كنند. آنها به طرز متحير كننده اي از آگاهي هاي عمومي غفلت مي ورزند و خود را مشغول متغيرهاي بي ربط مي كنند و اين گونه است كه فسادهاي آشكار و نقش عظيم آنها در ناكارايي اقتصادي و سياسي را نمي بينند. آنها به سادگي از كنار حجم عظيم فسادها مي گذرند و در مقابل تعيين سود بانكي نامه هاي فراوان سرگشاده به سوي رئيس جمهور گسيل مي دارند؛ همان ها كه در عصر سازندگي و اصلاحات سكوت پيشه كرده بودند. در واقع، نظام هاي نظري آنها عينك كژنمايي شده است كه ايشان را از ديدن آشكارترين واقعيات محروم كرده است. اين بينش، حل مسائل ايران را در انطباق هر چه بيشتر با يك چشم انداز كمي و هوادراي از “رشد” مداوم شاخص هاي مبهم عملياتي شده و مآلاكم توجهي به شاخص هاي كيفي توسعه اجتماعي مي دانند. اين نگرش، شاخص هايي مانند درآمد ناخالص ملي، سطح رشد اقتصادي، شاخص هاي تورم، نرخ اشتغال و... از يك سوي، و سرانه انتشار مطبوعات، تعداد احزاب، تقليل هر چه بيشتر تعداد قواعد اخلاقي محدودكننده روابط اجتماعي، افزايش متزايد شاخص مبهم “مشاركت” و... از سوي ديگر را ابزار اساسي سنجش وضعيت جامعه مي داند.
اين شاخص ها هيچ گاه ابعاد كيفي و اخلاقي رشد جامعه ايران را نشان نداده اند. به عبارت ديگر، اين شاخص ها نشان نمي دهند كه “مردم از “پول” و “آزادي” كه به دست مي آورند چگونه استفاده مي كنند” و از همه مهمتر، نوعي استغناي كاذب به دانشمند و سياستمدار نسبت به “ضرورت در جامعه بودن” مي دهد. اين شاخص ها نشان نمي دهند كه آيا درآمد افزوده شده در اثر فرايند “توسعه” و فرماسيون ويژه توزيع فرصت هاي شغلي، صرف بي نياز كردن نيازمندان شد و يا ثروتمندتر كردن ثروتمندان و اهداي جوايز به مديران. همچنين، اين شاخص ها بيانگر اين نيستند كه آيا مردم متروپل هايي مانند تهران از پولي كه در “دست و بالشان” وافرتر مي شود، براي مقاصد اخلاقي استفاده مي كنند يا غيراخلاقي. اين شاخص ها همچنين نشان نمي دهند كه آيا افراد “پولدارتر شده”، از زندگي خود راضي ترند يا نه. اين شاخص ها عيان نمي كنند كه اشتغال ايجاد شده كه تنها با يك آمار “خام” بيان مي شود، تا چه اندازه ميان كساني توزيع شده است كه به آن احتياج داشته اند. همچنين اين آمار نشان نمي دهد كه افراد از پول و شغلشان تا چه اندازه براي رفع نيازهايي كه پول داشتن و شاغل بودن براي آن مقاصد (مقاصد اخلاقي-انساني) مناسب است استفاده مي كنند.
ايمان به اين نوع شاخص هاي كمي شده مدرنيستي باعث شد كه جنابآقاي هاشمي رفسنجاني غالبا در دفاع از انتقاداتي كه به ايشان مبني بر روشن نبودن برنامه فرهنگي دولت ابراز مي شد، از آمار و ارقام افزايش همه چيز سخن برانند و دولت اصلاحات هم در ادامه سيره سلف دست به “توليد انبوه” شاخص هاي اصلاحات بزند، غافل از آنچه واقعا در جامعه مي گذرد. براساس بهبود شاخص هاي مدرنيستي مذكور (درآمد ناخالص ملي، سطح رشد اقتصادي، شاخص هاي تورم، نرخ اشتغال، سرانه انتشار مطبوعات، تعداد احزاب، تقليل هر چه بيشتر تعداد قواعد اخلاقي محدودكننده روابط اجتماعي، افزايش متزايد شاخص مبهم “مشاركت” و...)، هيچ گاه نمي توان گفت كه “رضايت مردم از زندگي در جامعه شان بيشتر شده است”.

دكترين سياسي سطح بالا/دكترين سياسي سطح پايين

“دكترين سياسي سطح بالا” و “دكترين سياسي سطح پايين”. پرداختن به “پرسش هاي كلان” و “حرف هاي بزرگ”، خلاي را در پرداختن به پرسش هاي ذهني روزمره مردم پديد مي آورد و حوزه زندگي روزمره را فقير مي سازد. “امور كوچك و به ظاهر كم اهميت در كشور ما جدي گرفته نمي شود. هر كس به دنبال شكافتن ماه است”.
به عبارت ديگر، ضرورت پديد آمدن دستور كارهاي سياسي براي تنظيم و تنسيق زندگي روزمره مردم در برنامه هاي كلان توسعه و از خلال “آمارهايي كه خود سخن مي گويند” ناديده گرفته مي شود و اين خلاء از سوي عامه مردم احساس مي شود. معمولاچنين دوگانگي اي ميان آگاهي سياسي مردم و نخبگان به عنوان پيش بيني ناپذيري جامعه ايران تعبير مي شود، حال آنكه نكته آن است كه فرهنگ نخبگان در فضاي انتزاعي خود واقعيت ها را شكل مي دهند و سپس به تحليل آن مي پردازند؛ آنها به گسترش هر چه بيشتر پيچيدگي سيستم نظري و عملي سطح بالامي پردازند، حال آنكه با پيچيده شدن هر چه بيشتر، اين نظام انتزاعي، فاصله آن از زندگي ملموس روزمره فزوني مي يابد و در نقطه اي به عدم تفاهم كامل با آن مي رسد. در چنين شرايطي است كه نخبه و روشنفكر از سر تعارض با جامعه بر مي آيد و بر آن مي شود كه “مردم نمي فهمند”.
“دكترين سياسي سطح بالا” اين خطر را به همراه دارد كه توليد افكاري كه جهان را تئوريزه مي كنند و تلاش مي نمايند تا به “علل ريشه اي تر” بپردازند، كمتر از گذشته پاسخگوي تجربه انفرادي افراد عامي و غيرمتخصص باشد. چنين تفكر سياسي و اقتصادي به تدريج به سمت ايدئولوژي “فقط در اتاق هاي فكر” گرايش پيدا مي كند و نخستين نتيجه اش بيگانگي مردم با حوزه سياست است. چنين تفكر سياسي و اقتصادي كه بيش از حد پيچيده شده است، ديگر نمي تواند با مردم ارتباط برقرار كند و عقلانيت خود را براي آنان توجيه نمايد. به اين ترتيب بايد به تدريج از صحنه سياسي خارج شود و جاي خود را به يك عقلانيت سياسي جديد و يك ايدئولوژي سياسي نو بسپارد. تئوري “فقط در اتاق هاي فكر” همان واقعيتي است كه تفكر “عصر سازندگي” و “عصر اصلاحات” بدان تقليل پيدا كرده اند.
از آنجا كه نخبگان مختلف متعلق به يك جريان سياسي در حال “نهادي شدن”، به دليل قرار گرفتن در حوزه هاي مختلف از يكديگر متمايزند، هر كدام سعي مي كنند تا شبكه تئوريك خاص قلمرو خويش را در درون گسترش دهند و استقلال خود را ارتقاء بخشند. نخبگان “عصر سازندگي” و “عصر اصلاحات” قادر نبودند كه اين شبكه هاي تئوريك مستقل از جريان اوليه برخاسته از زندگي روزمره را با هم تلفيق نمايند و آنها را با تجريبات اصيل در زندگي روزمره تلفيق نمايند، دچار ضعف مفرطي شدند كه هم اكنون در آنها شاهديم. آنها نمي توانند خود را براي مردم قابل فهم نمايند و اساسا نمي توانند با مردم سخن بگويند.
در چنين شرايطي نوعي ركود در هر گونه فعاليت معطوف به تغييرات اجتماعي رخ مي دهد و مردم تا هنگام ظهور يك فرمول جديد به نوعي سكوت سياسي دست مي زنند. نيروهاي اصول گرا تا حد زيادي توانستند جايگاه خود را به عنوان يك نيروي تازه، با حرف هايي كه تا اندازه زيادي به زندگي روزمره نزديك است و از زبان زندگي سياسي نهادي شده دور، معرفي كنند (اما امروز نوع گفتار محمود احمدي نژاد در خيابان پاستور-و نه در جريان سفرهاي استاني- گاه اين موضوع را به ذهن متبادر مي كند كه او نيز در حال فرو رفتن به محاق بوروكرات هاست.)
در حالي كه “دكترين سياسي سطح بالا” با فرمول هاي مدون و منظمي از قبيل سازمان هاي حزبي و نخبگان رسمي و حرفه اي مشخص مي شود، “دكترين سياسي سطح پايين” شامل اعتقادات نسبتا بي شكل، نامنظم و فوق سازمان هاي نخبگي و غيررسمي است كه در ميان عامه مردم رايج است. “دكترين سياسي سطح پايين” را مي توان به عنوان يك نظام نمادين مشتمل بر عناصر نسبتا متعدد و به هم پيوسته اي تعريف كرد كه هدف اصلي آن فهم منعطف و فعال زندگي متغير روزمره است. “دكترين سياسي سطح بالا” معمولامتصلب و متعصب است و حداقل توان تحرك در شرايط متغير واقعي را دارد، حال آنكه مهمترين ويژگي “دكترين سياسي سطح پايين” توان آن براي درك سريع و به دور از تعصب شرايط متحول است. با صرفنظر كردن از ساير عوامل، نظام منسجمي مانند “دكترين سياسي سطح پايين” مي تواند در برابر تكان ها و ضربات خارجي نسبتا مقاوم باشد. مكانيسم زندگي واقعي جوامع مبتني بر “دكترين سياسي سطح پايين” است و “دكترين سياسي سطح بالا” تا جايي كه بتواند خود را با طرح مسئله هاي تازه اي كه در “دكترين سياسي سطح پايين” انعكاس مي يابد همراه كند، مفيد و تر و تازه باقي مي ماند، در غير اين صورت به يك مجموعه تاريخ گذشته تبديل خواهد شد، كه صرفا براي ارتزاق جمعي از نخبگان مربوطه مناسب خواهد بود.
نكته مهم ديگر اينكه “دكترين سياسي سطح پايين” تمايل به رخنه كردن در شكاف ها و لابلاي جامعه و مسائل حاشيه اي يا غيرقابل پيش بيني يا حالات موقت دارد. به نظر مي رسد چيزي كه بيشتر محرك “دكترين سياسي سطح پايين” است، حاصل آن چيزهايي است كه آنها را پديده هاي “در حاشيه” مي نامند؛ يعني درست در لبه ساختار واقعيت هاي معمولي. “دكترين سياسي سطح پايين” با تجربه هايي سر و كار دارد كه ممكن است براي هر كسي در زمان و هر جا حتي در جوامع جديد اتفاق افتد (مانند بيماري، عزاداري، فاجعه، دعواها و نزاع ها، تكيه كلام هاي مردم كوچه و بازار، گراني، جشن، شوخي هاي دوستانه، صحبت هاي اتوبوسي، و...)، اما معمولابه صورت منسجمي با نهادهاي مسلط در اين جامعه سر و كار ندارد. “دكترين سياسي سطح پايين” قادر است به دليل همين ويژگي خود، نقاط پيچيده زندگي هر فرد را به نحو شايسته اي توجيه كند. وقايعي كه با “دكترين سياسي سطح پايين” ارتباط دارند خود پراكنده و به لحاظ بيوگرافي افراد، نوع و زمان از يكديگر جدا بوده و به ميزان زيادي پيش بيني ناپذير و نامنتظره و در بسياري از موارد از لحاظ فراواني و دوام نسبتا محدوداند.
“دكترين سياسي سطح پايين” معمولاگرايش به التقاط دارد و از اختلاط باورهاي عوام و آداب محلي يا “سنت كوچك” به وجود مي آيد و به همين ترتيب هميشه مادام كه نهادي نشده است، آماده پذيرش تحولات جديد است. نمادهاي اساسي ايدئولوژي از فرهنگ رايج عامه متمايزند، چرا كه در فرهنگ عامه باورها و اعتقادات سياسي از تجربيات روزمره و واقعي مردم نشات مي گيرد. “دكترين سياسي سطح پايين” معمولافاقد ساخت رسمي است و بيشتر شامل گفته ها، ضرب المثل ها و كلمات قصار است. حتي در چنين مواردي پاره اي اوقات رفتارهاي نظام يافته تر از اين عقايد و اصول ظاهر مي شوند. علاوه بر اين، احكام سياسي “دكترين سياسي سطح پايين” بيشتر به صورت شايعات، طعنه ها، داستان ها، حكايات، و شعارها بيان و مجسم مي شوند تا استدلال عقلاني. اين ساختار نمادين احتمالابيان ديگري از “دكترين سياسي سطح پايين” را تشويق كرده، يا دست كم امكان پذير مي كنند.
ويژگي مهم ديگر “دكترين سياسي سطح پايين” در پيوند آن با حوادث بحراني است. اين حوادث بحراني غالبا در تجمع هاي غيررسمي و ساير مناسبت هايي كه در آن جمع كوچكي از دوستان نزديك حضور دارند بروز مي كنند. عناصر “دكترين سياسي سطح پايين” از ميان جمعيت هاي كوچك و به هم پيوسته برمي خيزند. ارتباط “دكترين سياسي سطح پايين” با گروه هاي كوچك همبسته، اطلاعات بيشتري درباره خصلت پايدار نظريات عامه مردم به دست مي دهد. سخن در پويايي نظريات عامه مردم نقش مهمي دارد؛ عناصر “دكترين سياسي سطح پايين” هر قدر بيشتر به سخن در نيايد، به همان نسبت روابط محدودتري بين معتقدان ملاحظه خواهد شد و آنچه به گفتگو درمي آيد گرايش به آن دارد كه با ميانجي داستان و تجارب فرهنگ گروهي خاص بيان شود.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار