آثارباستانی لنجان
پاورقي ها
1- لنجان: بلوك لنجان از نواحي بسيار حاصلخيز پربركت اصفهان است كه در جنوب غربي شهر واقع شده و رودخانه از ميان آن ميگذرد و بدو قسمت لنجان عليا و لنجان سفلي تقسيم مي شود. لنجان سفلي بطول 42 و عرض 30 كليومتر محدود است از شمال به اصفهان و بلوك ماربين. از مشرق به شاه كوه و از جنوب به كوه اشتران كه لنجان سفلي را از لنجان عليا جدا ميكند. زاينده رود اين قسمت را بدو بخش شرقي و غربي تقسيم ميكند. قسمت غربي آنرا بلوك اشترجان و قسمت شرقي را دهستان گرگن مينامند و زارعين در دو طرف آن بيشههائي احداث كرده اند كه از منابع اقتصادي اين منطقه است و بعلاوه زيبائي خاصي به اين دشت پهناور بخشيده و تفرجگاه عمومي است. كشاورزي عمده اين ناحيه كشت برنج و در درجه دوم گندم و جو و صيفي كاري مانند هندوانه، خربزه و پياز است ولي باغات ميوه آن بسيار كم و دامداري نيز بعلت فقدان مراتع طبيعي ضعيف و لبنيات و فرآوردههاي آن كم است. آثار تاريخي موجود در لنجان عبارتست از : مسجد اشترجان از قرن هشتم هجري و پل بابا محمود از دوره صفويه و بقعه پير بكران از قرن هشتم و مقبره ساراخاتون زيارتگاه كليميان اصفهان و قلعه بُزي كه از قلاغ مشهور اسماعيليه است. « غار قلعه بزي » و « غار گيلي ميلي » كه چشمه آب و چنار عظيم الجثه اي دارد و مورد توجه كليميان و مسلمانان است و قريه سُهْرْ و فيروزان كه در دوره سلاجقه شهري بزرگ و آباد بوده است. مركز لنجان سفلي بخش فَلاوَرجْان است كه پلي تاريخي نيز از عهد صفويه دارد. مركز لنجان عليا مباركه است و آباديهاي مهم آن عبارتست از: خولِنْجانْ (خانِ لِنْجانْ ) ديزيچه – كَرْكَوَنْدْ – نِكو آباد – وينيجه – اُشيانْ – دُرچْه – آدَرْگان 2- پروفسور ارنست هرتسفلد Ernest Herzfeld دركتاب خود موسوم به تاريخ باستانشناسي ايران درباره محل مزبور چنين نوشته است: « اينجانب در سال 1923 (1341 هجري قمري ) در لنجان نزديك اصفهان اثر ديگري از ملكه سوسن پيدا كردم. اسم تازه و معمولي اين مكان بمناسبت بقعه بزرگ يكنفر صوفي كه آنجا ميزيسته و در سال 1303 م ( 703 هجري ) در همانجا رحلت نموده پير بكران ميباشد. لكن اثر مزبور را هنوز بنام (اِسْتِرْ خاتون) يعني همان اسمي كه در همدان هم معروف است ميشناسند. بقعه صوفي نامبرده تقليد و پيروي عالي از طاق كسري است و بركف آن تخته سنگي وجود دارد كه جاي سم اسبي بر آن مشهود است و منسوب به اسب الياس پيغمبر بوده. ميگويند الياس از اين مكان به آسمان رفته است. گويا اين سنگ در ابتدإ بجاي سنگي كه در اورشليم وجود دارد نهاده شود و صوفي مزبور بقعه را كه متعلق به قوم يهود بوده تصرف نموده است. مزار پير متصل به اطاق كوچكي است كه سقفش گنبدي و ساختمانش قديمتر از مقبره است. علي الظاهر پير بكران در همين اظاق تدريس مينموده و يكي از شاگردان وي ايوان وسيعي را احداث كرده تا استادش راحتتر بتواند تدريس نمايد و پير بكران صفه واقع در جانب شرقي ايوان را براي جايگاه معمولي خود اختيار نموده است (آثار ايران جلد اول – جزوه دوم ترجمه فارسي صفحه 26 و 27). 3 - براي اطلاع بيشتر از كتبيههاي بقعه پير بكران بكران مراجعه شود به كتاب گنجينه آثار تاريخي اصفهان تأليف نگارنده. 4 - واقعه تسخير بيت المقدس بوسيله بخت النصر در سال 587 ق.م صورت گرفته است. 5 -كتاب مزامير – مزمور 118 آيه 19 و 20. 6 - سفر پيدايش باب بيست و هشتم آيه 22. 7 - سفر خروج باب بيست و سوم آيه 20. 8 - سفر خروج باب چهاردهم آيه 14. 9 - سال ايراني 1352 كه سال نگارش اين مقاله است با سال 5733 از مبداء يهود برابر است. بنابراين اوح سنگي مذكور درصورتيكه اصالت داشته باشد متعلق به 1843 سال پيش است و اين خود معرف قدمت سابقه سكونت يهوديان در شهر اصفهان ميباشد. 10- متن عربي اين لوح را آقايا ايزاك ابرسي رئيس سابق دبيرستان اتحاد اصفهان و شادروان يونس سعديا بفارسي ترجمه كرده و با آيات توراة تطبيق نمودهاند. 11- از حواشي مرحوم اقبال آشتياني بركتاب ترجمه محاسن اصفهان صفحه 166. 12- ذكر پنجم از كتاب ترجمه محاسن اصفهان چاپ تهران صفحه 68 و 69. 13- سفرنامه ابن بطوطه چاپ تهران صفحه 189 و 190. (جوي آبي كه ابن بطوطه از آن نام ميبرد هم اكنون در خارج از مسجد و جلوي سردر بزرگ شمالي آن (سردر اصلي) جريان دارد: نگارنده).