نوآوري پيوند فرهنگ و مدرنيته

علمی و فرهنگی

نوآوري

پيوند فرهنگ و مدرنيته

تجدد و پيشرفت مفاهيمي تاريخي، كهن و پرپيشينه را با خود به همراه دارند اين مفاهيم در دوره جديد و جهان جديد به مفاهيمي كليدي و مهم مبدل مي شوند. با مدرنيته، عقل صاحب قوانيني مي شود كه مي تواند با تكيه بر آنها، آينده را پيش بيني كند و به مرور و بتدريج همه ترقي ها را به بشر ارزاني دارد. بشر مدرن بشري است كه به آينده نظر دارد و قصد دارد با گسستن از گذشته، آينده اي كه آرمانهايش، هدفهاي عقل بشري است، فراروي بشر بگشايد. ديدگاه و تصوير كلي بشردر قرون هفدهم تا نوزدهم، اين تصوير از پيشرفت و ترقي و نوآوري است. بشر اين دوران تصور مي كند علم به راحتي قادر است اين پيشرفت را براي وي به وجود آورد.
بديهي است، اين رويكرد سطحي با نضج گرفتن فيلسوفاني چون «كي يركه گور»، «نيچه» و ديگر متفكراني كه به متفكران پسامدرن معروفند، شكاف برداشت. بشر سده بيستم متوجه شد نه علم قادر است خوشبختي بشر را در همه شؤون و وجوهش تأمين كند و نه تاريخ آن چنان كه متفكران مدرنيته به شمار مي آوردند، چنان و چندان خطي است كه تصور كرد بشر در حال حركت به سوي پيشرفت است. البته، مي توان مؤلفه هايي را نشان داد كه بشر جديد در برخي زمينه ها نسبت به بشر قديم پيشرفتهايي را به خود ديده است، اما اين تصوير كجا و تصويري كه حركت كل بشر را رو به پيشرفت مي داند كه اين پيشرفت متكي بر عقل و علم جديد صورت گرفته است، كجا.
فرهنگ به عنوان بخشي از فرهنگهاي جنوب، هنگامي كه با انديشه هاي غربي آشنا شد هم انديشه هاي متفكران مدرن را پيش روي خود ديد و هم با انديشه ها و آراي متفكران پسا مدرن آشنا شد. جالب آنكه شيوه مواجهه ما با اين آرا در اولين مرحله با آگاهي توأم نبود. هركس متناسب با دغدغه ها و علقه هاي خود با اين آراي متفاوت روبرو مي شد و شيوه و قاعده اي از سر حكمت و خرد بر گزينشهاي ما حاكم نبود. اين روند تاكنون نيز ادامه يافته است. مشاهده مي كنيم كه هر گروه از متفكران ايراني بدون آنكه برداشتي دقيق از كل تفكر و تمدن غرب داشته باشند، دست به گزينش مي زنند و مواد گزينشي خود را عموماً معيار به شمار مي آورند. در اين ميان، بسياري از اين نحله ها، تصويري كه از پيشرفت و ترقي و نوآوري دارند، چنان سطحي است كه به آراي متفكران مدرن اوليه بيشتر شباهت دارد.
اما زمان ما، زمانه اي است كه بايد رويكردي عميق تر و جدي تر را در آن انتخاب كرد. از يك سو نمي توان و نبايد برخي از تعريفهايي كه از اين مفاهيم در مدرنيته هستند را ناديده گرفت.
زيرا هر پيشرفت و نوآروي در جهان ما با توسل جستن به علم و تكنولوژي پيوند خورده است. از سوي ديگر، نبايد اين گونه پنداشت كه سرنوشت هر جامعه و فرهنگي تقدير جوامع غربي است. ما در زمانه اي زندگي مي كنيم كه اعتقاد به كثرت فرهنگي يكي از مؤلفه هاي بنيادين آن به شمار مي آيد. طبق اين آموزه كه ما نيز آن را مي پذيريم، هر فرهنگ مباني، زبان، مناسك و هدفهاي منحصر به فرد خود را دارد. بدين جهت، نمي توان آينده يك فرهنگ را آينده فرهنگ ديگر به شمار آورد، هرچند اين فرهنگها يقيناً مشتركات مهمي با يكديگر دارند.
اگر بخواهيم از زبان «ويتگنشتاين» سخن بگوييم، گويي اين فرهنگها هريك شباهتهاي خانوادگي مهمي با هم دارند؛ اما اينكه تصور كنيم آينده همه اينها يكي است، تعريف وتلقي اشتباهي است. اگر اين گونه تصويري نسبت به فرهنگهاي مختلف داشته باشيم، مي توانيم و بايد به تعريفهايي منحصربه فرد از نوآوري، توسعه، پيشرفت و ترقي باور داشته باشيم. البته، در اينجا وظيفه اي خطير بر دوش متفكران و متخصصان وجود دارد كه كار نظريه پردازي در اين زمينه را به خوبي به انجام رسانند.
كار نظريه پردازي در اين زمينه شامل چندين مرحله است. در اولين گام، بايد اشتراكات اين تعاريف در فرهنگ خودي با فرهنگهاي غرب مشخص شوند. در گام بعد، بايد به اشتراكاتي انديشيد كه ما به عنوان يكي از فرهنگهاي جنوب با فرهنگهاي جنوب ديگر در زمينه اين مفاهيم داريم. اما در سومين گام بايد كار تحليل اختلافها را به پيش برد.
در همه اين موارد، كار نظريه پردازي نه تنها بايد با خلق مفاهيم و اصطلاحات همراه باشد، بلكه بايد از مشاهدات و تجربيات و آزمونهاي عيني و انضمامي نيز بهره ببرد. در اين ميان، مهمترين آموزه اي كه بايد مورد توجه اين نظريه پردازان قرار گيرد، اين است كه فرهنگ ايراني - اسلامي ما با محور ارزشها و مباني نظري خاص خود ضرورتاً مي تواند و بايد تصويري مختص به خود از پيشرفت و ترقي ارائه نمايد. پيشرفت و نوآوري تمدن و فرهنگ ما يقيناً بايد از پيشرفت مظاهر مادي بهره گيرد، اما پيشرفت اخلاقي اين فرهنگ مي تواند با تكيه بر آراي ژرف موجود در فرهنگ خودي سامان يابد.
با تكيه بر اين مقدمات است كه مي توان گفت، آينده فرهنگي ما كاملاً به كوششي كه در ارائه تعريفي جديد از توسعه، پيشرفت و نوآوري صورت مي دهيم، وابسته است.

شيدا اميني

دفعات نمایش : 93

تاریخ: 1387.6.16

اخبار علمی و فرهنگی

محققان موفق به کشف درمان بيماريها از طريق زهر ...

درگیری ذهنی كمتر در جوانی، هوش بیشتر در پیری

كم‌كاري و پركاري تيروئيد هر دو باعث ناباروري در ...

درمان های چشم پزشکی ایران در سطح خاورمیانه قابل ...

افزایش ناهنجاریهای گوش و حلق و بینی بر اثر ازدواج ...

عارضه افتادگي پلک با جراحي رفع مي‌شود

50 درصد مشکلات ناباروري بين زوجين مشترک است

كشف ژن عامل افزايش مقاومت قارچ‌ها در برابر داروها