پدر و مادر به آسانی میتوانند نیازهای جسمی فرزندشان همچون غذای مقوّی، پوشاک گرم، به هنگام سردی هوا و وقت مناسب خواب آنان را تشخیص دهند. با این حال، ممکن است ضروریات روانی و عاطفی وی چندان آشکار نباشد. بهداشت روانی مطلوب، این امکان را به بچهها میدهد که به روشنی اندیشیده، از نظر اجتماعی رشد کنند و مهارتهای جدیدی را فرا بگیرند. وانگهی، دوستان خوب و تمامی سخنان ترغیبآمیز بزرگسالان به آنان یاری میکند که اعتماد به خود و عزت نفس خویشتن را افزون ساخته و نگرش عاطفی سالمی نسبت به زندگی بیابند.
کودکان را بی قید و شرط دوست بدارید عشق، ایمنی و پذیرش باید در بطن خانواده جای گیرند. لازم است بچهها بدانند که مهر و محبت شما به پیشرفتهای آنان وابسته نیست.
اشتباهها و یا شکستها را باید پذیرفت و پیشبینی کرد. اعتماد به نفس در خانهای رشد میکند که آکنده از عشق و محبتِ بیچون و چرا باشد.
اعتماد و عزت نفس بچه ها را پرورش دهید آنان را تمجید کنید
تشویق بچهها به خاطر نخستین گامها یا تواناییشان در فراگیری بازیهای جدید، کمک میکند که تمایل آنها به پژوهیدن و کسب اطلاعات در مورد محیطِ پیرامونیشان گسترش یابد. بگذارید بچهها به کند و کاو پرداخته و در جایی بازی کنند که از هر گونه خطری در امان باشند. غالبا با لبخند و صحبت، به ایشان اطمینان خاطر دهید. در فعالیتهایشان نقش فعال داشته باشید. توجه شما در ایجاد خویشتنباوری و احترام به نفس این گروه اثر دارد.
اهداف واقعبینانه را در نظر بگیرید کودکان خردسال بدان گونه اهداف واقعگرایانه نیازمندند که آرزوهای آنان را با تواناییهایشان هماهنگ سازد. یاری شما به بچههای بزرگتر سبب میشود تا بتوانند فعالیتهایی را برگزینند که قابلیتهای خود را آزموده و اعتماد به خود را افزون سازند.
روراست باشید ناکامیهای خویش را از فرزندانتان پنهان نسازید. برای اینان مهم است که بدانند همه ما احتمالاً مرتکب اشتباه میشویم. دانستن این موضوع که بزرگسالان بیعیب و نقص نیستند، میتواند دلگرمکننده باشد.
از سخنان طعن آمیز و نیشدار بپرهیزید اگر بچهای در بازی، بازنده شده و یا در آزمونی مردود شود، احساس او (اعم از پسر یا دختر) را در باره چنین رخدادی دریابید. امکان دارد بچهها دلسرد شده و احتیاج به دلگرمی و قوّت قلب داشته باشند. بعدها که آماده و مشتاق شدند، با ایشان به صحبت نشسته و به آنها اطمینان خاطر دهید.
بچهها را ترغیب کنید که نه تنها نهایت تلاش خویش را به کار بندند، بلکه از روند امر هم لذت برند. آزمودن فعالیتهای جدید، کار جمعی، عزت نفس و مهارتهای نوین را به بچهها میآموزد.
وقتی برای بازی اختصاص دهید بچهها را به بازی تشویق کنید
از نظر بچهها، بازی فقط جنبه تفنن دارد. با این حال، وقت بازی برای رشد کودکان همان قدر اهمیت دارد که غذا و مراقبت صحیح، زمان بازی به آنان یاری میکند که سازنده بوده، قادر به مشکلگشایی شوند و خویشتنداری را یاد بگیرند. بازی نشاطآور و پرجنب و جوش که شامل دویدنِ توأم با فریادهای ترغیبآمیز است نه تنها تفریح و سرگرمی است که به بچهها مدد میکند از حیث جسمی و روحی سالم باشند.
کودکان احتیاج به همبازی دارند گاهی برای بچهها مهم است که وقتی را با همسالانشان سپری سازند. اینان از طریق بازی با دیگران به نقاط ضعف و قدرت خویش پی میبرند، حس تملک را در خود
میپرورانند و میآموزند که چه سان با سایران سر کنند. به فکر باشید که برنامههای مفید برای بچهها را توسط همسایگان، مراکز اجتماعی محلی، آموزشگاهها یا بوستان و بخش محلیتان در نظر بگیرید.
پدر و مادر همبازی های خوبی هستند به تفریحات و سرگرمیهای بچه بپیوندید! بازی انحصاری یا رنگآمیزی با وی فرصت مغتنمی برایتان فراهم میسازد که در بیان ایدهها مشارکت داشته و با همدیگر در وضعیت آرام و راحتی وقتگذرانی کنید.
به قصد تفنن، بازی کنید برنده شدن به اندازه سرگرم گشتن و از تلاش، لذتبردن اهمیت ندارد. یکی از مهمترین پرسشهایی که میشود از بچهها کرد، این است که به جای «برنده شدی؟»، از او بپرسیم: «خوشت آمد؟».
در جامعه هدفمند ما، بیشتر اوقات فقط به کامیابی و پیروزی اعتراف میکنیم. این نگرش ممکن است برای بچههایی که سرگرم فراگیری و آزمایش فعالیتهای تازه هستند، نومیدکننده و یأسآور باشد. مسئله پراهمیتتر برای ایشان این است که در کارها مشارکت جسته و خوش باشند.
بر تماشای تلویزیون باید نظارت کرد سعی کنید از تلویزیون به طور منظم به عنوان «پرستار بچه» استفاده ننمایید. در گزینشِ برنامههای تلویزیون برای بچهها سختگیری کنید. امکان دارد برخی نمایشهای تلویزیونی، آموزشی و نیز سرگرمکننده باشند.
مدرسه باید مایه تفریح و سرگرمی باشد آغاز تحصیل، رخداد مهمی برای بچهها شمرده میشود. «مدرسهبازی» ممکن است شیوه مثبتی باشد که آنان نگاه گذرا به دوران تحصیلیشان بیفکنند.
سعی کنید نام بچهها را در دوره پیشدبستانی یا برنامههای محلیِ مشابه که امکانِ بودن با بچههای دیگر و یافتن دوستان جدید را به دست میدهد، فراهم سازد. در ضمن بچهها میتوانند اصول اولیه تحصیلی و همچنین تصمیمگیری و از پسِ مشکلات برآمدن را بیاموزند.
رهنمود مناسب و نظم و انضباط آموزنده را برقرار کنید لازم است که بچهها فرصتی برای بررسی و کسب تدریجی مهارتها در اختیار داشته باشند. همچنین آنان باید بدانند که بعضی رفتارها نامعقول بوده و مسئول پیامدهای اعمالشان هستند.
کودکان، به عنوان اعضای خانواده، باید اصول و قواعد واحد خانوادگی را فرا گیرند. راهنمایی و انضباطی که برایشان در نظر گرفته میشود، باید منطقی و استوار باشد. ایشان این نوع مهارتهای اجتماعی و قواعد رفتاری را به مدرسه و سرانجام به محل کارشان منتقل میسازند.
توصیه هایی پیرامون راهنمایی و نظم و انضباط در مقابل توقعات و انتظارات خویش، ثابتقدم و در عین حال مهربان و واقعبین باشید.
رشد بچهها به عشق و محبت و تشویق شما بستگی دارد.
سرمشق خوبی باشید شما نمیتوانید از بچه خود انتظار خویشتنداری و انضباط فردی داشته باشید مگر اینکه خودتان این رفتار را در پیش بگیرید.
نه از بچه بلکه از رفتار، خرده بگیرید
به جای گفتن «تو پسر یا دختر بدی هستی»، بهتر است بگوییم: «کار بدی کردی.»
از نقزدن، تهدید و رشوهدهی خودداری ورزید بچهها میآموزند که غُر نزنند و تهدید و رشوه در این مورد ندرتا مؤثر است. برای
بچهها دلیل بیاورید که «چرا» آنها را تحت انضباط در میآورید و پیامدهای بالقوه کنشهایشان چه سان ممکن است باشد.
در باره احساساتتان سخن بگویید همه ما گهگاه خشمگین میگردیم. چنانچه «از کوره در میروید»، حتما راجع به آنچه که روی داده است و علت عصبانیتتان صحبت کنید. اگر اشتباه کردید، پوزش بخواهید.
به یاد بسپارید که هدف، مهار کردن و زیر نظر گرفتن بچه نیست، بلکه منظور این است که وی (اعم از دختر و پسر) خویشتنداری را فرا گیرد.
خانهای امن و مطمئن فراهم کنید طبیعی است که گاه بچهها میترسند. هر کسی در دورهای از زندگانیاش بیمناک میگردد. هراس و دلمشغولی (نگرانی) از تجربیاتی ناشی میشوند که ما از درکشان عاجزیم.
در صورتی که کودکانتان دچار بیم و وحشت پایدار شده و در رفتار و کردارشان تأثیر گذارد، نخستین گام، یافتن عوامل ترساننده است. با محبت، بردبار و اطمینانبخش باشید.
به خاطر بسپارید که امکان دارد ترس برای کودک جنبه بسیار واقعی داشته باشد.
نشانه های بیم و هراس شیوهگری (رفتار) عصبی، کمرویی، عزلتگزینی و رفتار پرخاشگرانه احتمالاً علایم ترسهای دوران کودکی است. دگرگونی در تغذیه بهنجار و انگارهها (الگوها)ی خواب ممکن است نشانگر هراس ناسالم باشد. بچههایی که «خود را به مریضی میزنند» یا مرتبا احساس نگرانی میکنند، احتمالاً مشکلاتی دارند که نیاز به توجه دارند.
شاید بچهها نخواهند پس از اوقاتی که به خاطر تعطیلی یا بیماری در منزل میمانند، به مدرسه بروند.
زمانِ یاریجویی اگر بچهای دچار مشکلات عاطفی یا رفتاری شود، پدر و مادر و اعضای خانواده معمولاً اولین نفراتی هستند که بدان پی میبرند. مشاهدات مربیان و سایر مراقبان ممکن است شما را وادار سازد که به یاری فرزندتان بشتابید. چنانچه احساس مشکلی میکنید یا پرسشهایی دارید، با پزشک متخصص اطفال مشورت کرده و یا با کارشناس بهداشت روانی تماس بگیرید.
نشانه های هشداردهنده اختلال روانی و عاطفی کودک علامتهای زیر احتمالاً نمایانگر نیاز به امداد حرفهای یا ارزشیابی میباشند:
افت تحصیلی
نمرات ضعیف، به رغم کوششهای متمادی
دلواپسی و اضطراب مدام
خودداری مکرر از رفتن به مدرسه یا شرکت در فعالیتهای معمولی بچهها
بیشفعالی یا ناآرامی
کابوسهای پیاپی
نافرمانی یا پرخاشگری پی در پی
قشقرق مداوم
افسردگی، اندوه یا زودآزاری (تحریکپذیری)
محل یاریجویی اطلاعات و دانستنیهای مربوط به خدمات بچهها را میشود از مکانهای زیر به دست آورد:
مؤسسات بهداشت روانی، خط بحران (تلفن مستقیم) و کتابخانهها
سایر کارشناسان همچون متخصص امراض کودکان یا مشاور مدرسه
دیگر خانوادههای محل سکونت
سازمانهای وابسته به شبکه خانوادگی
مراقبت روانپزشکی محلی
گروههای بحران و امدادرسان
آموزش یا خدمات خاص آموزشی
مراکز مربوط به منابع مالی خانواده و گروه پشتیبان
خدمات بهداشتی
گروهها و مؤسسات حفاظت و حمایت
خودیاری و گروههای پشتیبان
بهداشت جسمی و روانی کودک هر دو
اهمیت دارند
اصول اولیه بهداشت جسمانی مطلوب کودک:
مواد غذایی مقوی
سرپناه مناسب و خواب کافی
ورزش
ایمنسازی
محیط زندگی سالم
مبانی بهداشت روانی مطلوب بچه: خانواده مهربان و دلسوز
داشتن وقت برای گفتگو با افراد خانواده
فرصت، جهت بازی با سایر بچهها
معلمان امیدبخش و دلگرمکننده و مراقبان یار و مددکار
محیط زندگی امن و مطمئن
راهنمایی و نظم و انضباط مناسب
پدیدآورنده:ترجمه: ا. امیردیوانی،
منبع:
National Mental Health Association
پیام زن -> مهر 1382، شماره 139 |