خانه‌هاي امن،كودكان سالم

خانواده چقدر در بهداشت رواني ‌كودكان موثر است؟

بهداشت روان در خانواده در مفهوم گسترده خود، كمك به همه افراد خانواده را هدف قرار مي‌دهد تا هر چه بيشتر رشد و تكامل يابند، از تمامي استعدادها و قابليت‌‌هاي خود در اين راه بهره جويند و موفق‌تر و شاداب‌تر باشند و زندگي سازنده‌تر و معني‌دارتري را به وجود آورند. كودك در خانواده رشد مي‌كند و پايه‌‌هاي اصلي شخصيت و سلامت روان او در همين محيط خانواده پي‌ريزي مي‌شود. تاثير خانواده بر خصوصيات شخصيتي و رواني كودك بسيار وسيع و پايدار است. كودكان بسياري از رفتارها، نگرش‌ها، اعتقادات و ارزش‌هاي خود را در خانواده و از پدر و مادر و خواهر و برادر و... مي‌آموزند. اين آموخته‌ها به طور مستقيم و غيرمستقيم بر سلامت و بهداشت روان آنان تاثير دارد. آنان بسياري از عادات زندگي خود را در خانواده فرا مي‌گيرند. به همان اندازه كه شيوه‌هاي غذا خوردن و نظافت كردن را فرا مي‌گيرند، رفتار صحيح با ديگران،‌ احترام به بزرگ‌تر، كمك و همياري و برنامه‌ريزي در زندگي را نيز ياد مي‌گيرند. خانواده در تامين بهداشت رواني كودك اهميت والايي دارد، زيرا جامعه سالم از خانواده سالم تشكيل يافته است و خانواده‌هاي سالم از افراد سالم.
كودكي را از تولد تا 11 سالگي به حساب مي‌آورند. اين دوره سال‌‌هاي زيادي را در بر مي‌گيرد و اهميت بسياري دارد مي‌‌توان اين دوره را به دوره نوزادي، كودكي اول و كودكي دوم تقسيم كرد و درباره اهميت رويدادهايي كه در هر يك از اين مراحل پيش مي‌آيند و بهداشت رواني را تحت‌تاثير قرار مي‌دهند. به بحث پرداخت.

در خصوص اهميت دوره نوزادي بر بهداشت رواني مي‌توان گفت: تازه تحقيقات درباره آن شروع شده است، زيرا مردم خيال مي‌كردند نوزاد، غير از خوردن، خوابيدن نفس كشيدن و گريه كردن چيز ديگري نمي‌داند. حتي مشاهده‌گر دقيقي چون ژان پياژه، خيال مي‌كرد اولين ماه‌‌هاي زندگي كودك خيلي اهميت ندارد، زيرا تنها مقداري بازتاب در بر دارد. اما تحقيقات تازه نشان داده است كه همه اعضاي حسي كودك، از همان لحظه تولد، حتي برخي از آنها از دوره جنيني كار مي‌كند. نوزاد انسان، فعال و علاقه‌مند به محيط است. بنابراين، هر نوع سهل‌انگاري در تربيت او پيامدهاي جبران‌ناپذير خواهد داشت.
گريه‌هاي نوزاد، از نظر سازگاري، اهميت زيادي دارد. به وسيله گريه‌ها، كودك ناراحتي خود را نشان مي‌‌دهد و والدين دست به كار مي‌شوند و مراقبت‌هاي لازم را به عمل مي‌آورند. والدين معمولا معناي گريه‌ها را مي‌فهمند و متناسب با آن عمل مي‌كنند.
نوزادان براي نشان دادن گرسنگي، ناراحتي، خستگي و ناكامي، گريه‌هاي متفاوت دارند. در جوامع صنعتي امروزي ‌كه اكثر والدين دو نفري كار مي‌كنند و نوزادان خود را از همان ماه‌هاي سوم و چهارم به شيرخوارگاه يا مهد‌كودك‌ها مي‌سپارند. توجه به گريه‌هاي كودكان و اخذ معاني آنها مسلما امكان‌پذير نخواهد بود. پذيرش اين مطلب بسيار دشوار است كه در شيرخوارگاه‌ها و مهدكودك‌ها بتوانند به اين نوع نيازها پاسخ دهند و اين نوع دقت‌ها را به جاي آورند. براساس يافته‌هاي جديد،‌ نوزاداني كه خيلي زود به موسسات نگهداري كودكان سپرده مي‌شوند از نظر مسائل عاطفي و رشد وابستگي‌‌ها آسيب مي‌بينند.
تعامل يا كنش متقابل بين كودك و والدين‌
عامل ديگري كه مي‌تواند بر رشد عاطفي كودك اثر عميق داشته باشد،‌ تعامل يا كنش متقابل بين كودك و والدين است. همه تحقيقات بر اين نكته تاكيد دارند كه والدين بر شخصيت كودك خود اثر مي‌گذارند.امروزه، نه‌تنها مي‌پذيرند كه اطرافيان بر كودك اثر دارند، بلكه اين واقعيت را نيز مي‌پذيرند كه كودك همه كساني را كه با او در تماس هستند، تحت‌تاثير قرار مي‌‌دهد. كودكان بزهكار و ناسازگار دشوار،‌ كودكاني هستند كه در كودكي با آنها بد رفتاري شده است. خشونت والدين، استرس و ناكامي به همراه مي‌آورد و جو خانواده را ناپايدار مي‌كند. بنابراين، كودكان انواع مختلف دارند كه رفتارهاي متفاوت نشان مي‌دهند.
در اين ميان تنها كاري كه مي‌توان انجام داد اين است كه از والدين خواست تا رفتارهاي خود را با كودكان تطبيق دهند. آنها بايد نگرش مثبت داشته باشند و به اطلاعات روان‌شناختي خود بيفزايند. تحرك در ذات كودك است. بهانه گرفتن، گريه كردن، سر و صدا راه‌انداختن و بسياري كارهاي به ظاهر آزار‌ رساني،‌ براي جلب توجه است.
فضاي خانوادگي‌
نزاع خانوادگي، سوءتفاهم مستمر ميان اعضاي خانواده و نبود صميميت و صداقت باعث ايجاد اثرات نامساعد بر افراد و بخصوص كودك مي‌شود. چنين افرادي در برخورد با فشارهاي رواني و مشكلات بعدي دچار اختلال رواني مي‌شوند، زيرا در طول دوران زندگي گذشته مهارت‌‌هاي لازم براي تطابق و كنترل هيجانات خود پيدا نكرده‌اند.
تجارب دوران كودكي
براي رشد سالم يك فرد، محبت و عشق متعادل، راهمايي مناسب، تشويق و نظم و انضباط از ضروريات دوران كودكي است اگر در دوران كودكي چنين عواملي نباشند يا كودك مكررا در معرض تجارب ناخوشايند قرار بگيرد، امكان اين كه در آينده دچار ناراحتي رواني شود، زياد است.
كودكان وابسته‌
وابسته نگه داشتن كودكان، نقش عمده‌اي در آسيب رواني كودكان دارد. بسياري از والدين، فرزنداني را شايسته و رشد يافته تلقي مي‌كنند كه مطيع محض باشند و از كوچك‌ترين راي و فرمان آنان سرپيچي نكنند و كوچك‌ترين راي و نظري در امور مختلف نداشته باشند و فقط والدين براي آنها تعيين تكليف كنند.
چنين والدين و كودكاني، از شخصيت سالم برخوردار نيستند؛ والدين در اطاعت محض طلبيدن و فرزندان در اطاعت محض كردن. كودكي كه چنين بار مي‌آيد، در زندگي كاملا متكي و وابسته است و هيچ گونه اعتماد به نفس و اراده ندارد و حتي در بزرگسالي نيز در زندگي استقلال ندارد و هميشه منتظر راي و نظر ديگران خواهند بود. كودكاني كه وابسته بار مي‌آيند و آزادي را در زندگي تجربه نمي‌كنند و همواره اطاعت محض دارند، به رشد روحي و رواني نمي‌رسند و براي انجام كوچك‌ترين امري از والدين خود اجازه مي‌گيرند. اگرچه والدين، خود ايشان را وابسته بار مي‌آورند، ولي برداشت منفي از رشد روحي و رواني كودكانشان، موجب پيدايش توقعات و انتظاراتي در آنان است كه چون معمولا برآورده نمي‌شود، روابط والدين و كودك تيره مي‌شود.
متاسفانه براي بيشتر والدين بسيار سخت است كه قبول كنند فرزندشان مانند خود آنها نيست، دنباله روي آنان نيست و شخص ديگري است؛ موجودي داراي احساس، فكر به روش مخصوص به خود يا نيازهاي ويژه كه با اميال و خواسته‌هاي بخصوص، هدف‌هاي خاصي را دنبال مي‌كند. پذيرفتن و دوست داشتن چنين كودكي، براي بسياري از پدر و مادرها خيلي سخت جلوه مي‌نمايد؛ ولي اگر ما بخواهيم كودكي با اعتماد به نفس قوي، داراي شخصيت پويا و مستقل تربيت كنيم، بايد او را بدون قيد و شرط و آن طوري كه هست قبول نماييم، نه آن طور كه بايد باشد.
نياز به امنيت‌
برآورده شدن اين نياز در درجه اول به وجود امنيت در روابط مستحكم خانوادگي كه در آن، نگرش‌ها و رفتارها، هم‌جهت و قابل اعتماد باشند و امنيت حاصل از محيطي صميمي و آشنا و امنيت حاصل از وجود بي‌نظمي همواره و معين، بستگي دارد.
تمامي موارد فوق، باعث مي‌شوند كه دنيا در چشم كودك، محيطي برخوردار از پيوستگي و قابل پيش‌‌بيني به نظر رسد تا بتواند با جهاني سرشار از تغييرات و تجارب جديد روبه‌رو شود و با آنها كنار بيايد. كيفيت روابط خانوادگي، مهم‌ترين اصل براي تحول رواني كودكان محسوب مي‌شود. اين امر نه‌تنها روابط پدر و مادر با كودك، بلكه روابط بين خود والدين، همين طور روابط بين فرزندان خانواده با هم و با ديگر خويشاوندان نزديك را شامل مي‌شود.
همسو بودن انتظارات والدين با شيوه‌هاي تربيتي آنان چه سختگير باشند چه آسان‌گير، حس ايمني كودك را افزايش مي‌بخشد و چارچوبي قابل پيش‌بيني و مطمئن را در اختيار او قرار مي‌دهد. تنها پدر و مادرند كه مي‌دانند چه آداب، اشياء يا موقعيت‌هايي مي‌تواند در كودك آنها ايمني ايجاد كنند. آنها با دادن امكان ابراز وجود (در صورت لزوم، فرصت لازم)، نياز او را به فرديت و تصميم‌گيري به رسميت مي‌شناسند كه اين دو به پايه‌ريزي احساس ارزشمند بودن در او، كمك مي‌كنند. نياز به امنيت، با معيارهاي رفتاري كه پدر و مادر تعيين مي‌كنند، ارتباط مستقيمي دارد. اين كه كودك بداند پدر و مادر چه انتظاراتي از او دارند و بعدها كه بزرگ‌تر شد، علت آنها را نيز دريابد؛ باعث مي‌شود بزرگ شدن را امر دشواري تلقي نكند. آخرين و شايد مهم‌ترين نكته، اين است كه زندگي خانوادگي مستحكم نيز احساس پيوستگي فردي كودك را تامين مي‌كند و او را صاحب گذشته و نيز آينده‌اي خاص مي‌كند. كودك، مرتبط دانستن آنچه در اوايل عمر او گذشته از طريق تماشاي عكس‌ها و ديگر موارد و با داشتن تصوري از آينده احتمالي خود، به خودانگاره‌اي منسجم دست مي‌يابد كه براي بروز شخصيتي سازگار، ضروري است. كودكان از شنيدن داستان‌هايي درباره كارهاي خود لذت مي‌برند. اين موارد، به همراه اظهارنظرهايي كه گاه و بيگاه درباره ديگر اعضاي خانواده انجام مي‌گيرند، ذخيره خاطراتي را براي كودك فراهم مي‌كنند كه چشم‌اندازي طولاني‌مدت را براي او ايجاد مي‌كند.
5 قاعده كلي براي والدين:
صرف‌نظر از اين كه فرزند دختر باشد يا پسر، كوچك باشد يا بزرگ، لازم است 5 قاعده بنيادي موثر براي تامين بهداشت رواني آنها عبارت است از:
فرزند خود را دوست داشته باشيد: هيچ كس به اندازه كودك به عشق، محبت، نوازش و توجه نياز ندارد. والدين مي‌توانند هر روز عشق و توجه به كودكان را از نوزاد شيرخواره تا نوجوان 18 ساله نشان دهند. والدين مهربان فرزندان مهربان تربيت مي‌كنند.
براي فرزند خود الگوي خوبي باشيد: الگو يا سرمشق شدن والدين، مهم‌ترين عامل تحكيم و تربيت و تضمين بهداشت رواني كودك است. يكي از عواملي كه مي‌تواند به اثربخشي تلاش‌هاي والدين براي تربيت آنان آسيب برساند، احساس مسووليت نداشتن در مقابل فرزندان و صادق نبودن با آنهاست. كودكان معمولا از روي الگوبرداري ياد مي‌گيرند نه از طريق شنيدن دستورات بزرگترها.
فرزند خود را آموزش دهيد: نبايد انكار كرد كه تعدادي از والدين، بيشترين كاري كه انجام مي‌دهند اين است كه فرزند خود را تنبيه مي‌كنند؛ زيرا تنبيه كردن كودكان، آسان‌تر از آموزش دادن يا تربيت كردن آنهاست. اين نوع نگرش‌ها فرزندان را سركش بار مي‌آورد.به ياد داشته باشيد كه كودكان از طريق ايجاد ارتباط و تداعي ياد مي‌گيرند. مناسب‌ترين لحظه براي آموزش كودكان زماني است كه آنها سوال مي‌كنند.
فرزند خود را با انضباط بار بياوريد: در اغلب موارد، علت ناتواني والدين در مودب و منظم بار آوردن كودكان اين است كه تصور مي‌كنند بايد ميان عشق به فرزند و انضباط يكي را انتخاب كنند. اين باور به طور كلي غلط است. ديدگاه صحيح در مورد تربيت فرزندان اين است كه عشق به فرزند و انضباط آنها يكجا شامل مي‌شود. يكي بدون ديگري سودي نخواهد داشت. در موقعيت‌هاي حساس و خطرناك كه آنان حتما بايد مطيع والدين باشند. در مواردي كه كودكان به كارهاي خطرناك دست مي‌زنند، بدون اجازه دورتر از خانه مي‌روند و كارهايي مي‌كنند كه والدين واقعا صلاح نمي‌دانند، مي‌توان تنبيه‌هاي جزئي براي آنها در نظر گرفت.اما نبايد فراموش كرد كه تنبيه هميشه بايد پس از توضيح علت آن به اجرا درآيد.
تنبيه كودكان مي‌تواند به صورت‌هاي مختلف اعمال شود: دريغ كردن محبت به مدت كوتاه، محروم كردن از تلويزيون به مدت چند روز، مانع شدن از بازي با دوستان، به تعويق انداختن ديد و بازديدهاي خانوادگي و به تاخير انداختن خريد لباس‌هاي تازه. البته نبايد مدت اين تنبيه‌ها از چند روز تا 2 هفته بر حسب سن كودك بيشتر باشد. تنبيه‌هاي درازمدت، مخصوصا اگر كودكان خردسال باشند، هيچ اثري نخواهد داشت. اگر به كودك اجازه داده شود كه رفتار خود را اصلاح كند و امتيازهاي اوليه را دوباره به دست آورد، درس موثرتري به او داده خواهد شد.
به مسووليت‌هاي خود آگاه شويد
تعدادي از والدين خيال مي‌كنند اگر غذا، پوشاك و مسكن فرزندان را فراهم آورند و آنها را به مدرسه بفرستند، به وظيفه خود عمل كرده‌اند. والدين زماني به مسووليت‌هاي خود آگاه مي‌شوند كه درباره تعليم و تربيت كودكان اطلاعات كافي داشته باشند. آنها زماني مي‌توانند به وظايف خود عمل كنند كه بدانند كودك چگونه به وجود مي‌آيد، در دوران پيش از تولد به چيزهايي نياز دارد، مادر باردار چگونه بايد زندگي متناسب با بارداري را فراهم آورد، نيازهاي كودكان در سنين مختلف رشد كدام‌ است و چگونه بايد آنها را شناخت و برطرف كرد. والديني كه مي‌خواهند به وظايف خود عمل كنند و در اين كار موفق شوند، قبلا بايد با مطالعه كتاب‌هاي متعدد و روزنامه، مجله، كمك خواستن از افراد صلاحيت‌دار، اطلاعات خود را بالا ببرند و از مسووليت‌هاي خود آگاه‌شوند.
يادگيري‌
عامل ديگري كه مي‌توان گفت در بهداشت رواني كودك خيلي موثر است، يادگيري است. امروزه همه روان‌شناسان قبول دارند كه كودك از لحظه تولد مي‌تواند ياد بگيرد، مثلا ياد مي‌گيرد چگونه گريه كند تا مادر به او شير بدهد. براي يادگيري لازم است حواس كودك كامل باشند و به كار گرفته شوند. امروزه معلوم شده است بينايي كودك از لحظه تولد آماده به كار است، اما هنوز پختگي لازم را ندارد و بايد تمرين داده شود. براي تضمين بهداشت رواني كودك، همه حواس بايد به كار گرفته شود. هر نوع اختلال در يكي از آنها پيامدهاي ناگواري خواهد داشت. مثلا مطالعات نشان مي‌دهد نوزاداني كه در اختيار پرورشگاه‌ها قرار مي‌گيرند و از محرك‌هاي لازم به دور مي‌مانند (كسي با آنها حرف نمي‌زند، دعوا نمي‌كند، محرك‌هاي بينايي، شنوايي، بويايي و لامسه فراهم نمي‌آورد). كمبودهاي زيادي نشان مي‌دهند، از جمله كمبود در ضريب هوشي. بنابراين،‌ اين كودكان از نظر بهداشت رواني نيز آسيب مي‌بينند.

صابر محمدي‌

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار