كوچولوي افسرده من‌

شايد باورتان نشود كه كودكان هم مانند بزرگسالان دچار افسردگي مي‌شوند. وقتي عروسك كودكي گم مي‌شود و يا تولد خواهر و برادر ديگري اتفاق مي‌افتد، همين‌طور نقل مكان كردن از خانه‌اي به خانه ديگر و يا از دست دادن پرستار مورد علاقه و جدايي پدر و مادر، همه در آزار و فروپاشي نظم روحي كودك موثر است و مدت‌ها لازم است تا اوضاع به حال عادي بازگردد.
ديديم كه كودك از خود پرسيده است: اگر من بچه‌ خوبي هستم؛ چرا بابا و مامان يك بچه ديگر آورده‌اند؟ يا اگر بابا و مامان واقعا منو دوست دارند؛ چرا منو آوردند توي اين خونه؟ من اتاق خودمو مي‌خواهم. يا اگر پرستار دوستم داشت چرا رفت؟ يا چطوري بابا تونست بره و منو تنها بگذاره!
روان‌شناسان معتقدند نوزادان نيز غمگين و اندوهگين مي‌شوند، اما چون افسردگي حالت روحي عميقي است كه بر اثر عدم اعتماد به نفس و قبول خويشتن خويش عارض مي‌شود و كودكان تا حدود 4 سالگي هنوز احترام و ارزش گذاشتن به خود و شناسايي خود را درك نمي‌كنند به افسردگي دچار نمي‌شوند.از 4 سالگي به بعد آنها به ارزش وجود خود پي مي‌برند و براساس آن به برقرار كردن ارتباط با ديگران مي‌پردازند؛ از آن پس هر گاه اين روابط دچار مشكل شوند و يا صورت نپذيرند كودك دچار افسردگي مي‌شود؛ همچنين افسردگي هنگامي براي كودك پيش مي‌آيد كه صداي وجدان در او تثبيت شده باشد. اكنون ديگر نه تنها با احساس غم آشناست بلكه اين احساس او را مي‌آزارد. توانايي درك اين احساس منشاء بسياري از واكنش‌هاي افسردگي است؛ افسردگي يك خردسال را از حالت چهره او، كمبود انرژي و تحرك، بدخلقي و عبوسي، تنبلي، سستي، خستگي مفرط، بي‌علاقگي، بي‌حوصلگي، ياس و دلمردگي و نيز پرسش‌هايي كه گاه و بيگاه درباره مرگ مي‌كند مي‌توان به خوبي تشخيص داد. اما گاه پي بردن به اين موضوع به اين سادگي‌ها نيست و كودك افسردگي خود را غيرمستقيم آشكار مي‌سازد؛ رشد او متوقف يا كند مي‌شود، كم‌اشتها مي‌شود، كم‌خوابي و بدخوابي به سراغش مي‌آيند و در تصميم‌گيري‌ها عاجز مي‌‌ماند و در موارد حاد ممكن است تا مرز آسيب رساندن به خود پيش رود. هنگامي كه يك كودك دبستاني به افسردگي دچار شود در تمركز حواس و يادگيري دروس او اختلالاتي پديد مي‌آيد و در محيط خانه نيز به گوش كردن و پذيرفتن علاقه نشان نمي‌دهد.
شناخت آن آسان نيست‌
به اعتقاد يك روانپزشك كودك افسردگي در كودكان و نوجوانان امروزه يكي از شايع‌ترين انواع افسردگي به شمار مي‌رود كه بايد به كادر پزشكي و خانواده‌ها شناسانده شود.وي مي‌‌افزايد: در حدود 20 سال پيش در تحقيقاتي كه يك پزشك ايراني در آمريكا انجام داد به اين نتيجه رسيدند كه افسردگي در كودكان و نوجوانان نيز وجود دارد و امروزه اين بيماري يك بيماري شناخته شده در بين روانشناسان است اما هنوز براي مادران بسيار شناخته شده نيست. امروزه ديده شده كه كودكان و نوجوانان نيز دچار افسردگي مي‌شوند اما افسردگي در سنين پايين همان علايم افسردگي در بالغين را ندارد به همين دليل كمتر به آن توجه مي‌شود؛ بنابراين شناخت آن آسان نيست. به اعتقاد اين روانپزشك افسردگي يك اختلال خلقي است و در حقيقت ريشه اصلي يا هسته مركزي علايم، تغييراتي است كه در خلق و روحيه افراد ايجاد مي‌شود. خلق مي‌تواند شاد، گرفته، تحريك‌پذير يا حالت عادي داشته باشد و تغييرات خلقي چيزي است كه به طور طبيعي در افراد ايجاد مي‌شود. به عنوان مثال وقتي مشكلي براي شخصي پيش مي‌آيد ممكن است ساعاتي يا چند روز گرفته باشد اما زماني افسردگي ايجاد مي‌شود كه هم از نظر شدت و هم از نظر مدت عملكرد فرد را تحت‌تاثير قرار دهد و در چنين شرايطي ما آن را يك اختلال تلقي مي‌كنيم.
علايم افسردگي‌
تغييرات خلقي در كودكان و نوجوانان ممكن است به آن شكلي كه در بالغين بروز مي‌كند نشان داده نشود؛ در بالغين، فرد افسرده، افسردگي و غمگيني خودش را نشان مي‌دهد اما در كودكان افسرده تظاهرش ممكن است به صورت عصبانيت تحريك‌پذيري و گاهي پرخاشگري باشد به همين دليل گاهي شناسايي نمي‌شود يا با علايم دوره بلوغ اشتباه گرفته مي‌شود، در كنار آن علايم ديگري از قبيل تغيير در ارتباطات اجتماعي كودك و نوجوان پيش مي‌آيد. بدين معنا كه نوجوان بيشتر گوشه‌گير است و با افراد خانواده و دوستان‌ ارتباطش كم مي‌شود و يا اين كه دچار افت تحصيلي مي‌شود، تغييرات در خواب از جمله مشكلات كودك يا نوجوان افسرده است؛ بدين معنا كه در بزرگسالان مشكل كم‌خوابي و در كودكان و نوجوانان مشكل پرخوابي ايجاد مي‌شود. كودكان افسرده به بيدار بودن رغبتي نشان نمي‌دهند و تا نيمه‌هاي روز در خواب هستند.
شناخت افسردگي‌
نشانه‌هاي افسردگي در كودكان متفاوت است و اغلب در طول دوران رشد آن قابل تشخيص نيست. بنابراين درمان هم نمي‌شود زيرا اين نشانه‌ها نيز مانند هيجان‌هاي عادي و تغييرات روانشناختي كه طي دوران رشد روي مي‌دهد ناديده گرفته مي‌شوند. مطالعات اوليه پزشكي بر افسردگي نهفته متمركز شده يعني هنگامي كه خلق افسرده كودك شاهدي بر رفتار عصبي و فعاليت‌هاي خارج از كنترل كودك است. خيلي از كودكان رفتاري شبيه به بزرگسالاني كه دچار افسردگي هستند از خود نشان مي‌‌دهند. نشانه‌هاي اوليه افسردگي، ناراحتي، غم، احساس نااميدي و خلق و خوي متغير است. لذا در يك شماي كلي مي‌توان علائمي چون تندمزاجي يا عصبانيت، ناراحتي‌هاي مداوم و احساس غم و اندوه، كناره‌گيري از جمع، افزايش حساسيت نسبت به عدم پذيرش، تغيير در اشتها (پرخوري يا كم‌خوري)‌، تغيير در خواب، صداهاي ناهنجار يا گريه‌هاي مداوم، اشكال در تمركز و احساس خستگي مزمن را از نشانه‌هاي افسردگي دانست.
البته همه بچه‌ها تمام اين علايم را ندارند، در حقيقت بيشتر آنها نشانه‌هاي مختلفي را با توجه به شرايط موجود بروز مي‌دهند، اگرچه بعضي از كودكان افسرده ممكن است به كارهاي كاملا منطقي و عقلاني خود ادامه دهند ولي هنگام بروز افسردگي شديد دچار تغييرات قابل ملاحظه‌اي در رفتارهاي اجتماعي خود مي‌شوند و اغلب از علاقه نداشتن به مدرسه، ضعف در انجام تكاليف و عملكرد تحصيلي يا تغيير در ظاهر رنج مي‌برند.
علت بروز افسردگي‌
افسردگي يك بيماري است كه علت‌هاي آن مي‌تواند ژنتيكي، روان‌شناختي، زيستي يا محيطي باشد. هريك از عوامل ذكر شده مي‌تواند هم براي كودكان و هم براي بزرگسالان به بروز افسردگي بينجامد. در صورتي كه علت ژنتيكي باشد بايستي به اختلاف سطح هورمون‌ها و مواد بيوشيميايي بدن توجه كرد و در عوامل روان‌شناختي به رابطه والدين و كودك و همين‌طور به حالات روحي و رواني پدر و مادر. افسردگي به معناي فقدان يا از دست دادن است. كودكان افسرده، فرد، محيط يا چيزي دوست‌داشتني را از دست داده‌اند و يا آن را هرگز به دست نياورده‌اند. حتي بعضي از روانكاوان افسردگي را معادل عزاداري دانسته‌اند و عنوان كرده‌اند كه كودك افسرده براي از دست دادن شخص يا چيزي عزيز و دوست داشتني، گويي عزاداري مي‌كند. شايد در پاره‌اي موارد به نظر مي‌رسد كه كودك چيزي را از دست نداده اما مسلما در بين چيزهايي كه دارد فقدان چيزي را احساس مي‌كند، براي مثال كودك مادر دارد ولي مادر دلخواهش نيست يا پدر دارد اما پدر دلخواهش نيست. اين‌گونه مضامين هم به عنوان فقدان سمبليك مطرح هستند و موجب افسردگي مي‌شوند گاهي رفتار والدين از نوع آزاردهنده، تحقيركننده و مقايسه‌كننده است كه حالات افسردگي را در كودك به وجود مي‌آورد. در پاره‌اي از موارد هم مادر خود افسرده است و كودك در اثر مجاورت با او ناخواسته تمامي حالات وي را دريافت مي‌كند. به طور كلي چنانچه محيط زندگي كودك مطلوب نباشد و نيازهايش ارضا نشود خطر افسردگي براي او وجود دارد.
درمان افسردگي‌
در زمينه درمان افسردگي در كودكان، مي‌توان به روش‌هايي همچون درمان‌هاي دارويي،‌روان‌درماني فردي و خانوادگي و كاهش يا تخفيف موقعيت‌هاي استرس‌زا اشاره كرد كه تاثير قابل توجهي را در بر داشته است. درمان دارويي بيش از همه در كودكاني كه بشدت مبتلا هستند و اختلال در اعمال فيزيولوژيك نظير خواب، وزن و اشتها نشان مي‌دهند، ممكن است موثر واقع گردد وليكن متاسفانه مطالعات طرح‌ريزي شده در مورد آزمايش دارو و درمان افسردگي محدود بوده و استفاده از دارو اكثرا عوارض ثانويه به دنبال داشته است.
در مدل روان درماني فردي در اين روش به علت گرايش‌هاي مختلف رويكردي در روان درماني فردي كه ناشي از وجود مكاتبات مختلف درماني در روان‌شناسي مي‌باشد، لذا سبك و روش‌هاي متخصصان باهم ممكن است متفاوت و گاه مشترك باشد كه با توجه به اين امر مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
1 - برقراري رابطه توام با اعتماد به كودك
2 - ايجاد اين احساس در كودك يا نوجوان كه كسي او را درك مي‌كند
3 - اجازه دادن به نوجوان جهت افشاي نگراني‌ها و تشويش‌ها در مدل ديگري از درمان كه بر ساختار و كنش اجتماعي فردي خانواده اشاره دارد؛ روش روان‌درماني خانواده است كه غالبا به منظور بهبود‌بخشي روابط بين اعضا صورت مي‌گيرد تا درمان اختصاصي كاركرد خانواده در اين روش ارتباط كودكان و نوجوانان با پدر و مادر و راه‌هاي ابراز وجود و تفاهم ميان والدين و كودك و چگونگي برخورد آنها با مشكلات فردي و اجتماعي كودك در محيط خارج از خانواده و غيره هم از مواردي است كه در جريان درمان به آن توجه مي‌شود.
پيشگيري‌
والدين در برخورد با كودك خود بايد به جنسيت آنها توجه داشته باشند، زيرا نيازها و واكنش‌هاي فردي در دختران و پسران داراي تفاوت‌هايي مي‌باشد كه در صورت عدم توجه به آنها عوارضي همچون افسردگي را ممكن است در درازمدت به دنبال داشته باشد همچنين ارتباط نسبي درباره خصوصيات فيزيولوژيك و تغييرات مربوط به آن بويژه در دوران بلوغ فرزندان و برخورد و واكنش‌هاي مناسب مهم مي‌باشد.
از طرفي والدين بايد به ارتباطات خود و سالم ساختن محيط خانواده براي رشد طبيعي (جسمي، اجتماعي، عاطفي و اخلاقي)‌ فرزندان و پيشگيري از مشاجرات خانوادگي براي حفظ امنيت عاطفي اعضاي خانواده‌ها از طريق ارتباط توجه داشته باشند تقويت نقاط مثبت رفتار و عملكرد فرزندان از طريق دادن پاداش مادي، كلامي و غيركلامي و تشويق آنان از نكات ديگري است كه خانواده‌ها بايد آن را در نظر بگيرند.
توجه به نيازها و علايق فرزندان و ارائه پاسخ مناسب با جنس و سن آنها و همچنين داشتن برنامه‌ريزي منظم براي فرزندان جهت استفاده مناسب از وقت و هدفمند بودن هر مرحله از زندگي در پيشگيري از افسردگي موثر است. از سوي ديگر خانواده‌ها بايد به موفقيت تحصيلي فرزندان و تلاش براي شكوفايي توانايي‌هاي ذهني، جسمي و استعداد آنها و برخورد منطقي در مواجهه با مشكلات تحصيلي توجه كنند و تشويق به شركت در فعاليت‌هاي ورزشي، علمي، هنري و استفاده صحيح از اوقات فراغت را فراموش نكنند.

ديانا رحمتي‌

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار