اسـترس در مـحل کـار تاثيري منفي بر کار و همچنين خود فـرد خواهد داشت. اين استرس، نگراني هاي احساسي، مالي و امنيتي براي کارفرمايان و مديران ايجاد مي کند. از ايـنــرو، کنترل استرس در محل کار و تلاش براي کاهش آن از اهميت ويژه اي برخوردار است.
چرا بايد کارفرمايان نگران استرس هاي کاري باشند؟ استرس و فشار روحي واقعه اي کاملاً طبيعي است. اما، با افزايش نيازهاي زندگي کاري و شخصي، استرس در محل کار مشکلي است که ممکن است نتايج جسمي، فکري و مالي هم براي کارفرما و هم براي کارمندان به دنبال داشته باشد. تحقيقات نشان داده است که کار توام با استرس و محيط هاي کاري پر استرس موجب افزايش غيبت، ديرکرد و تمايل کارمندان به ترک شغلشان، خواهد شد، که همه ي اين موارد تاثير منفي بر موفقيت شرکت مي گذارد. کارفرمايان، مديران، ناظران، و صاحبان شرکت، دلايل زيادي براي توجه به ميزان استرس کارمندانشان دارند.
نتايج مالي • کارمنداني که استرس و فشار زيادي را تحمل مي کنند، از مرخصي هاي استعلاجي بيشتري استفاده مي کنند و نسبت به کارمندان راضي و خشنود، احساس ناتواني بيشتري مي کنند.
• کارمندان ناخشنود و ناراضي معمولاً پس از اينکه مبلغ زيادي روي آموزش آنها سرمايه گذاري مي شود، کار را ترک مي کنند و اين مبلغ باز بايد روي يک کارمند جديد سرمايه گذاري شود.
• استرس کاري بازدهي و بهره وري کار را نيز کاهش مي دهد.
• اشتباهات انجام گرفته توسط کارمندان پراسترس باعث توليد محصولات مشکل دار و ناقص مي شود که يا به فروش نمي رسند، و يا بعد از فروش مورد اعتراض و دادخواهي خريداران قرار مي گيرند.
نتايج احساسي • کارمندان پراسترس ممکن است دچار افسردگي يا عصبانيت شوند.
• با افزايش ميزان استرس آنها، مصرف مشروبات الکلي يا مواد مخدر در آنها افزايش مي يابد که خود مشکلات بسياري را به دنبال خواهد داشت.
نتايج امنيتي • افرادي که استرس بسيار زيادي را متحمل مي شوند، توجه کمتري به انجام کار خود دارند و احتمال اين وجود دارد که در اثر غفلت به تجهيزات کاري، خودشان يا ديگران آسيب برسانند.
• در موارد شديدتر، استرس ممکن است منجر به خشونت يا آسيب رساندن، يا حتي اقدام به قتل کارفرما يا ساير همکاران فرد شود.
استرس کاري چيست؟ در تحقيقي که توسط کمپاني بيمه سنت پاول فاير و مارين انجام گرفت، مشخص شده است که مشکلات کاري بيش از هر مسئله استرس زاي ديگر در زندگي، با مشکلات مربوط به سلامتي مرتبط است—حتي بيش از مشکلات مالي و خانوادگي. بااينکه چالش هاي شغلي مسئله اي کاملاً طبيعي و جزئي از زندگي کاري هستند، استرس در محل کار آنقدرها هم بد نيست. اما، براي بعضي از افراد، کار با استرس هم معنا شده است.
طبق موسسه ملي سلامت و امنيت شغلي (NIOSH) برخي از علائم هشدار دهنده استرس شغلي عبارتند از:
• سردرد
• اختلالات خواب
• مشکل در تمرکز
• تند مزاجي
• اختلال گوارشي
• نارضايتي از کار
• ضعيف بودن روحيه
عوامل ايجاد استرس در محل کار موسسه ملي سلامت و امنيت شغلي NIOSH مؤسسه اي مسئول انجام تحقيقات و ايراد توصيه هايي براي جلوگيري از بيماري ها و صدمات ناشي از کار است. از اينرو، اين مؤسسه اقدام به تحقيق و تفحص در رابطه با جوانب روانشناسي امنيت و سلامت شغلي، از جمله استرس در محل کار، نموده است. اين مؤسسه براي بررسي بهتر استرس هاي کار در جامعه مدرن امروزي، تاثير استرس بر سلامت و امنيت کارمندان و کارگران، و راه هاي کاهش استرس در محل کار، همگام با صنعت، کار و دانشگاه ها کار مي کند. يکي از فعاليت هاي برنامه تحقيقاتي اين مؤسسه در اين رابطه، ، مطلع کردن سازمان ها براي کاهش اين تهديد از طريق ابزارهاي آموزشي و ارائه گزارشي براي سلامت و امنيت شغلي مي باشد.
گزارش اين مؤسسه عنوان مي کند که استرس کاري هم نتيجه خصوصيات فردي کارمند يا کارگر و هم موقعيت و شرايط کاري است. اما ديدگاه هاي مختلفي وجود دارد که چه چيز مي تواند دليل اصلي و اوليه استرس کاري باشد:
خصوصيات فرد طبق يک مکتب فکري، تفاوت در شخصيت و شيوه سازگاري فرد، مهمترين مسئله در ايجاد استرس کاري در افراد است. از اينرو، چيزي که براي يک کارمند استرس زا است، ممکن است براي کارمندي ديگر مشکل ساز نباشد. اين ديدگاه استراتژي هاي پيشگيرنده اي را به دنبال داشته است که متمرکز بر کارمندان و راه هايي براي کمک به آنها براي سازگاري با موقعيت هاي مختلف شغلي است.
موقعيت و شرايط کار طبق شواهد علمي، برخي شرايط و موقعيت هاي کاري براي اکثر افراد استرس زا است. شواهد موجود از تحقيقات جديد، شرايط و موقعيت محل کار را در استرس افراد بسيار پرتاثير نشان داده و تجديد ديزاين و نوسازي محيط هاي کاري را يکي از مهمترين اقدامات پيشگيرنده دانسته است.
هر دو ديدگاه، راه هايي را براي پيشگيري از ايجاد استرس در محيط هاي کاري عنوان مي دارد، اما NIOSH، ديدگاه دوم را مؤثرتر دانسته و اعتقاد دارد که شرايط محيط کار تاثير بيشتري بر ايجاد استرس دارد. گرارش اين موسسه شرايطي را عنوان مي کند که در آن احتمال ايجاد استرس در کارمندان بسيار زياد است که اين موقعيت ها عبارتند از:
• طرح وظائف و مسئوليت ها—حجم زياد کار، کم بودن ساعات استراحت، ساعات طولاني و خسته کننده کار، و کارهاي روتين و معمولي که هيچ نيازي به مهارت هاي کارمند ندارد.
• شيوه مديريت—ضعف ارتباطات در شرکت يا سازمان و فقدان سياست هاي خانواده دوستي
• روابط ميان فردي—محيط اجتماعي غير پشتيبان
• نقش هاي کاري—توقعات شغلي نامشخص و متناقض؛ مسئوليت هاي بيش از اندازه
• نگراني هاي کاري—ناامني شغلي، فقدان موقعيت پيشرفت و ارتقاء
• شرايط محيطي—شرايط ناخوشايند و گه گاه خطرناک مثل ازدحام جمعيت، سروصدا، آلودگي هوا، فقدان تکنولوژي ايمني و راحتي کار
تاثيرات استرس کار بر سلامتي طبيعت کار با سرعت گردباد در حال تغيير است. وقتي الزامات يک کار با توانايي ها، منابع، نيازهاي کارمند جور نباشد، نتايج زيان آور جسمي و احساسي براي او به دنبال خواهد داشت. گزارش عنوان مي کند که: "اختلالات مزاج و خواب، اختلالات گوارشي، و سردرد، و اختلال در رابطه فرد با خانواده و دوستان نمونه هايي از مشکلاتي است خيلي سريع رشد کرده و به وفور ديده مي شود. تشخيص اين علائم اوليه استرس کاري بسيار آسان است. اما تاثير استرس کاري بر بيماري هاي مزمن دشوارتر است، چون رشد بيماري هاي مزمن زمان بسيار طولاني تري مي برد و ممکن است تحت تاثير عواملي غير از استرس هم قرار بگيرند.
NIOSH گزارش مي دهد که شواهد نشان مي دهد که استرس در محل کار نقش بسيار مهمي در انواع مختلفي از بيماري ها و مشکلات مربوط به سلامتي دارد، به ويژه:
• بيماري هاي قلبي-عروقي
• مشکلات عضلاني-اسکلتي
• اختلالات روحي و رواني
تاثير اقتصادي اين موارد نه تنها بر خود فرد وارد مي آيد، بلکه کار و شرکت محل کار او را نيز متاثر مي کند. هزينه هاي مراقبت هاي سلامتي و بهداشتي براي افراد پراسترس تا %50 بيشتر گزارش شده است.
کارفرمايان و مديران براي کاهش اين استرس چه مي توانند بکنند؟ براي کاهش ميزان استرس در محيط کار، افراد بايد تلاش کنند تا بين کار و خانواده، تعادل ايجاد کنند و جمعي از دوستان و همکاران پشتيبان و همدل، و ديدگاهي مثبت درمورد محل کار خود داشته باشند. اما اين به تنهايي کافي نيست، محل کار هم بايد سازماني سالم و سلامت باشد. راه هاي مختلفي براي کاهش استرس در محل کار وجود دارد. بااينکه ممکن است کارفرمايان کنترلي روي اين مسئله نداشته باشند که آيا شرکتشان ويژگي هاي لازم براي کاهش ميزان استرس کارمندان ان را دارد يا خير، اما چند تغيير مي تواند کمک کننده باشد، همچنين افراد خود مي توانند تصميم بگيرند که محيطي براي کار آنها مناسب هست يا نه.
درک رابطه بين فرد و سلامت محل کار تحقيقات جديد عنوان مي دارد که سياست هايي که به نفع سلامت کارمندان کار کند، در واقع به نفع کل شرکت است. يک سازمان و شرکت سالم—سازماني که ميزان کمي بيماري، آسيب يا ناتواني در کار را تجربه کند—معمولاً در رده اول رقابت جهاني است. تحقيقات NIOSH خصوصياتي را دريافته است که با کار سالم و کم استرس و همچنين ميزان بالاي بازدهي مرتبط است.
• شناخت کارمندان براي عملکردهاي خوب و صحيح آنها
• فرصت پيشرفت شغلي
• فرهنگ سازماني که براي کارمند و کارگر ارزش قائل باشد
• عملکردهاي مديريتي موافق با ارزش هاي سازماني
پيشگيري از استرس تحقيقات زيادي روي تاثيرات برنامه هاي پيشگيرنده استرس در محيط هاي بيمارستاني انجام گرفته است. فعاليت هاي اين برنامه عبارت بوده اند از:
• آموزش کارمندان و مدير درمورد استرس شغلي
• تغيير در سياست هاي بيمارستان براي کاهش منابع استرس زا در محيط
• برقراري برنامه هاي رسيدگي و مراقبت از کارمندان
در يکي از اين تحقيقات، تکرار اشتباهات پزشکي و تداوي، پس از پيشگيري تا %50 کاهش يافت. در تحقيق ديگري، در موارد سوء معالجه و رسيدگي به بيماران در 22 بيمارستاني که برنامه هاي پيشگيرنده از ايجاد استرس را دنبال کرده اند تا %70 کاهش مشاهده شده است اما در 22 بيمارستان ديگر که چنين برنامه هايي را اجرا نکردند، هيچ تغييري ايجاد نگرديد.
کنترل استرس تقريباً در نيمي از شرکت ها و کمپاني هاي بزرگ در ايالات متحده از آموزش هاي کنترل استرس و برنامه هاي مراقبت و رسيدگي به کارمندان استفاده مي شود. کارمندان و کارگران مي توانند درمورد کنترل استرس، مديريت زمان و ريلکسيشن آموزش ببينند. اين برنامه ها همچنين براي مشکلات شخصي يا کاري کارمندان مشاوراني را اختصاص داده است. آموزش هاي کنترل استرس مي تواند براي رفع سريع علائمي مثل اضطراب و اختلال در خواب بسيار مفيد باشد. اعمال اين آموزش ها معمولاً بسيار ساده است، اما NIOSH اظهار مي دارد که:
• تاثيرات سودمند اين آموزش ها روي علائم استرس معمولاً زودگذر هستند.
• اين آموزش ها و برنامه ها معمولاً ريشه اصلي اين استرس ها را ناديده ميگيرند، چراکه آنها بر خود کارمند تمرکز دارد نه محيط کار او.
تغييرات سازماني کمپاني هايي که براي توصيه راه هايي براي ارتقاء شرايط کار براي کارمندان خود، مشاور و متخصص مي گيرند، در کاهش ميزان استرس کارمندان در محيط کار موفقيت بيشتري داشته اند. طبق اظهارات NIOSH ، برنامه هايي که بر جوانب استرس زاي محيط کار تمرکز دارند، عوامل ريشه اي استرس در محل کار را بررسي مي کنند. اين برنامه ها مي توانند تغييراتي را در برنامه معمول شرکت ها، برنامه هاي توليدي و ساختارهاي سازماني آن ايجاد کنند. البته مديران زياد راغب به چنين برنامه هايي نيستند.
اما همانطور که گزارش هاي NIOSH عنوان مي دارد، اين استراتژي کليد اصلي حل اين مشکل است: "به طور کلي، فعاليت هايي که براي کاهش استرس در محل کار انجام ميگيرند، بايد اولويت را تغييرات سازماني براي ارتقاء شرايط کاري قرار دهند. اما بيشترين تلاش ها نيز براي ارتقاء شرايط کار قادر نخواهد بود استرس را به طور کلي در همه کارمندان ريشه کن کند. به همين دليل، ترکيبي از تغييرات سازماني و برنامه هاي کنترل استرس معمولاً مفيدترين و کارآمدترين رويکرد براي پيشگيري از ايجاد استرس در محل کار بوده است."
وحيد ابراهيمي - khanevadeh.ir |