حوادث غيرمترقبه وگرايش به جرم در زمان تعطيلي مدارس

«ايستاده بودم سر كوچه. من بودم و سه نفر ديگر از بچه‌ها. بگو و بخند راه انداخته بوديم. صدايمان بلند بود قبول، به چند رهگذر حرف‌هايي زديم، باز هم قبول اما او هم نبايد اين طور صحبت مي‌كرد. يكي از مغازه‌داران محل بود. بيرون آمد و به ما اعتراض كرد. جوابش را كه داديم لحنش تندتر شد. من يكدفعه از كوره در رفتم و ...» اينها را چه كسي گفته است؟ جاي نام را مي‌شود با هر اسمي پر كرد.
جمله، گفته‌اي تكراري است از زبان متهمان زير 18 سال؛ پسران نوجواني كه به خاطر نرسيدن به بلوغ فكري در يك لحظه خطايي مرتكب مي‌شوند و پاي خود را به زندان باز مي‌كنند. اين اشتباه‌هاي نادانسته وگاه ناخواسته در فصل تابستان، زمان تعطيلي مدارس بيشتر مي‌شود. براساس گزارش نيروهاي انتظامي در سال گذشته درصد زندانيان زير 18 سال را در سال گذشته مرور كنيد: فروردين 77 درصد از كل زندانيان سراسر كشور، ارديبهشت 8/0 درصد، خرداد 93/0 درصد، تير 01/1 درصد، مرداد 1/6 درصد و شهريور 19/1 درصد. اعداد هر چه به فصل تعطيلات نزديك مي‌شويم بالا و بالاتر مي‌رود و اين موضوع حالا به هشداري تكراري از سوي برخي مسوولان به بعضي ديگر تبديل شده است اما سناريو همچنان ادامه دارد، به گونه‌اي كه گروهي از كارشناسان نرخ رشد 10 تا 12 درصد جرايم نوجوانان را در فصل تابستان پيش‌بيني مي‌كنند و بيشتر شدن اوقات فراغت، جاي خالي كنترل والدين و مسائلي از اين دست را پيش‌فرض نتيجه‌گيري خود مي‌دانند.
لطف‌الله محسني، مدير كانون اصلاح و تربيت معتقد است عدم مراقبت كافي والدين از فرزندان، بيكاري و همچنين نداشتن برنامه مناسب و سالم براي گذران اوقات فراغت باعث مي‌شود همه ساله شاهد افزايش جرايم نوجوانان باشيم. واژه اوقات فراغت ديگر به اصطلاحي نخ‌نما تبديل شده و هر سال با تعطيلي مدارس بحث‌هاي زيادي درباره آن مي‌شود اما آمار جرايم گواهي مي‌دهد هنوز اشكال‌ها برطرف نشده است. سردار عزيزالله رجب‌زاده درباره اوقات فراغت حرف‌‌هاي زيادي دارد: «سازمان‌هاي مسوول وظيفه خود را به خوبي انجام نمي‌دهند و تمامي آن را به گردن پليس مي‌اندازند. اگر سازمان‌هاي فرهنگي و اقتصادي وظيفه خود را در قبال جوانان در حيطه اوقات فراغت انجام بدهند سرريز مشكلات به سمت پليس كمتر مي‌شود.» صفر خاكي قاضي دادسراي ناحيه 27 تهران هم مي‌گويد امان از اوقات فراغت. بي‌توجهي به مقوله اوقات فراغت در وقوع جرم موثر است. افراد در زمان فراغت مي‌توانند انرژي خود را تخليه كنند و در سلامت و بهداشت رواني جوانان موثر است و پر كردن درست اين اوقات عامل پيشگيري از جرم است.
همه چيز اما به همين عبارت ختم نمي‌شود و مولفه‌هاي ديگري هم در پديده افزايش جرايم نوجوانان در فصل تعطيلات نقش دارند. كاظم بيرجندي نابساماني خانواده‌ها، مشكلات روحي، كمبودهاي عاطفي، فقر اقتصادي، برخوردار نبودن از رفاه، تبعيض و تضاد طبقاتي را از جمله عواملي مي‌داند كه در مجموع سبب گرايش نوجوانان به بزهكاري مي‌شود. او مي‌گويد: «هر جرمي معلول علت‌هاي مختلف است و وقتي اين عوامل با جهل عدم بلوغ فكري و ضعف معنويات همراه مي‌شود مي‌تواند عواقب مخربي در پي داشته باشد.»
وي مي‌افزايد: «تحقيقات علمي ثابت كرده است هيچ‌كس از مادر مجرم متولد نمي‌شود، بنابراين بايد نقش خانواده و جامعه را در وقوع جرايم بررسي كرد. البته گروهي شرايط آب و هوايي و جغرافيايي را هم موثر مي‌دانند. به هر حال مي‌توان علت افزايش جرم نوجوانان در تابستان را داشتن زمان زياد، نبود برنامه‌ريزي و وجود عوامل جرم‌زا دانست و در واقع دست به دست دادن اين سه علت باعث مي‌شود با چنين پديده‌اي روبه‌رو شويم.»
محسني نيز شرايط نوجوانان بزهكار را اين طور تشريح مي‌كند: بررسي‌هايي كه توسط مشاوران و كارشناسان كانون اصلاح و تربيت انجام شده است نشان مي‌دهد والدين اكثر نوجوانان بزهكار با يكديگر اختلاف دارند يا طلاق گرفته‌اند. علاوه بر اين والدين بسياري از اين افراد خود داراي سوءسابقه‌ هستند. در مجموع بايد نقش نابساماني خانوادگي را پررنگ دانست.
يكي از نكاتي كه مي‌تواند توجه به آن در جلوگيري از افزايش نوجوانان بزهكار در فصل تابستان موثر باشد بررسي جرايم انجام شده توسط اين افراد است، آن‌گاه اختلالات و ريشه‌ها شناسايي مي‌شود و مي‌توان براي رفع‌شان اقدام كرد. آمار نشان مي‌دهد از 250 تا 300 نفري كه در كانون اصلاح و تربيت نگهداري مي‌شوند بيشتر آنها سرقت و سپس ضرب و شتم انجام داده‌اند كه اين امر بيان‌كننده تاثير فقر اقتصادي و روحيه پرخاشگرايانه در بزهكار شدن نوجوانان است. بيرجندي مي‌گويد: «وقتي نيازهاي يك نوجوان برآورده نشود و او خود را در مقايسه با هم‌سن و سالان محروم ببيند ممكن است دست به رفتارهاي پرخطر بزند و مرتكب سرقت شود. ضمن اين‌كه موضوع گاه به يك دزدي معمولي ختم نمي‌شود و اين متهمان چون تبهكار حرفه‌اي نيستند اين احتمال وجود دارد كه در حين دزدي ناخواسته جرايم سنگين‌تري همچون قتل انجام بدهد چرا كه دچار وحشت مي‌شوند و براي غلبه بر ترس و اضطراب خود هيجان‌هاي كاذبشان را به اين شكل بروز مي‌دهند و به قول معروف از خود بي‌خود مي‌شوند. بنابراين در وهله اول بايد فكري به حال مشكلات اقتصادي كرد كه البته يك نكته را هم نبايد از نظر دور نگه داشت برخي نوجوانان به خاطر برآورده نشدن نيازهاي آسان و بديهي، خود را محروم مي‌پندارند و برخي ديگر هم به نوعي زياده‌خواه هستند و مثلا براي تهيه موتورسيكلت، وسايل تفريحي گرانقيمت و ... دست به انجام جرم مي‌زنند. در مورد گروه اول همان بحث رفع موانع اقتصادي را بايد مد نظر قرار داد اما گروه دوم را بايد با انجام كارهاي فرهنگي و گسترش فرهنگ قناعت به راه راست بازگرداند.»
وي مي‌افزايد: «شيوع جرم ضرب و شتم نيز گوياي روحيه پرخاشگرايانه برخي نوجوانان است. بي‌شك اين دسته از افراد در خانواده‌هايي مشتنج رشد يافته و متانت و آرامش را از والدين خود فرا نگرفته‌اند. آنها تصور مي‌كنند با پرخاشگري مي‌توانند به خواسته‌هايشان برسند. البته بحث گروه دوستان را هم نبايد ناديده گرفت. وقتي نوجوان وارد يك گروه ناباب مي‌شود براي اين‌كه مقبوليت و محبوبيت كسب كند، مي‌كوشد از الگوهاي رفتاري آن جمع پيروي و خودش را پيشرو نشان بدهد، به همين خاطر هم تظاهرات خشونت‌مآبانه انجام مي‌دهد.»
افزايش جرايم نوجوانان در فصل تعطيلات زماني نگران‌كننده‌تر مي‌شود كه جرم‌هاي ناشيانه را به عنوان نقطه شروع براي ورود به دنياي تبهكاران تلقي كنيم. هرچند بسياري از اين متهمان تا پيش از دستگيري هيچ سابقه كيفري ندارند و حتي جرمي كشف‌نشده نيز انجام نداده‌اند، اين احتمال وجود دارد كه اولين لغزش زمينه را براي خطاهاي بعدي آنان فراهم و آنها را به مجرماني حرفه‌اي و سابقه‌دار تبديل كند. محمود سالاركيا، معاون دادستان تهران در امور زندانيان نيز بر اين نكته تاكيد دارد و بازگشت مجدد نوجوانان به كانون اصلاح و تربيت را نگران‌كننده مي‌داند. او مي‌گويد: «دليل بازگشت نوجوانان به كانون را بايد مورد بررسي قرار دهيم و از اين موضوع پيشگيري كنيم.» همين دغدغه براي مدير كانون اصلاح و تربيت نيز وجود دارد. محسني مي‌گويد: «آمار نشان مي‌دهد ميزان بازگشت اين نوجوانان 7 تا 11 درصد است و با برنامه‌هاي آموزشي و تفريحي و مراقبت بعد از خروج مي‌توان از ورود مجدد نوجوانان به حوزه بزهكاري جلوگيري كرد.»
در اين نقطه است كه بحث هدف از مجازات مجرمان به‌ويژه متهمان نوجوان و جوان مطرح مي‌شود. اگرچه يكي از اهداف اعمال مجازات تنبيه مرتكبان بزه است، نيت اصلي و مهمي كه در اين خصوص بايد مد نظر قرار گيرد اصلاح متهمان و فراهم كردن شرايط بازگشت آنان به جامعه و زندگي سالم است اما در برخي موارد هدف دوم بنا به دلايل مختلف محقق نمي‌شود، چرا كه در وهله اول متهم نوجوان بعد از آزادي از زندان به همان شرايط و محيط جرم‌زا بازمي‌گردد و در نبود او هيچ اقدامي براي ريشه كن كردن علت‌ها صورت نگرفته است. دليل دوم را هم بيرجندي اين طور توضيح مي‌دهد: «برچسب‌زني. وقتي نوجوان يا هر فرد ديگري مرتكب جرم و سابقه‌دار شد به او برچسب زده مي‌شود. همين امر زمينه را براي انجام مجدد جرم فراهم مي‌كند، چرا كه وقتي كسي چنين عنواني را يدك بكشد نگاه اطرافيان، خانواده و جامعه نسبت به وي تغيير مي‌كند و ديگر او را به عنوان يك شخص اصلاح‌شده نمي‌پذيرند و سعي مي‌كنند از وي دوري كنند.
از سوي ديگر نگاه چنين انساني نسبت به خودش هم تغيير مي‌كند و او مي‌پذيرد يك مجرم است. در چنين شرايطي فرد برچسب‌خورده بايد خيلي مقاوم باشد تا بتواند بر اين فشارها فائق شود.»
وي مي‌افزايد: «نوجوان به دليل شرايط سني خاصي كه دارد و دوران بلوغ را تجربه مي‌كند از روحيات ويژه‌اي برخوردار است. بنابراين براي اين كه احتمال بازگشت اين گروه از مجرمان به زندان‌ها كاهش يابد چند اقدام بايد انجام شود. مهم‌ترين نكته برخورد خانواده‌ها با اين نوجوانان است. قطعا طرد كردن، تحقير و توهين يا آزاد گذاشتن چنين شخصي بدترين طرز رفتار است. خانواده‌ها بايد بدانند اين نوجوانان به مراقبت ويژه نياز دارند و شكل برخورد با آنها بايد كاملا هوشيارانه باشد، به گونه‌اي كه آنان از نظر روحي و رواني توان فراموش كردن تجربه تلخ گذشته را به دست بياورند. براي رسيدن به اين مهم كمك گرفتن از مشاوران و متخصصان بسيار موثر است. نكته دوم ارائه آموزش‌هاي لازم به نوجوانان است. اگر آنها مهارت‌هاي زندگي را فرابگيرند، با حرفه و فني آشنا يا به سمت ادامه تحصيل سوق داده شوند احتمال لغزش مجددشان كاهش مي‌يابد. اين اتفاق بايد از دامن كانون اصلاح و تربيت شروع شود و تا بعد از آزادي متهمان ادامه يابد.»محسني نيز در اين خصوص خاطرنشان مي‌كند: بايد براي اشتغال نوجوانان بزهكار پس از آزادي از زندان اقدام جدي انجام شود، در غير اين صورت در سال‌هاي آينده شاهد ارتكاب جرايم سنگين‌‌تري از سوي اين افراد خواهيم بود.
هرچند آمار و ارقام نشان مي‌دهد تابستان فصل افزايش جرايم نوجوانان است، مي‌توان از ادامه يافتن هر ساله اين روند پيشگيري كرد. نوجواناني كه پرونده اتهامي آنها به مجتمع قضايي اطفال ارجاع مي‌شود، بين 14 تا 17 سال دارند و البته اكثر آنها 17 ساله هستند. اگر براي اين گروه برنامه‌ريزي شود قطعا جلوي بسياري از اتفاقات ناخوشايند گرفته خواهد شد.
يكي از اين راهكارها همان بحث توجه به اوقات فراغت است اما كارشناسان به نكات ديگري نيز اشاره مي‌كنند. گسترش روحيه گذشت در جامعه، بازگرداندن آرامش به خانواده‌ها و فراهم كردن زمينه گرايش نوجوانان به مذهب و معنويت از جمله برنامه‌هاي لازم‌الاجرايي است كه نتيجه مطلوبي در پي خواهد داشت. علاوه بر اين توجه به وضعيت تحصيلي نوجوانان هم بسيار ضروري است. نادر ميرزايي، روان‌شناس مي‌‌گويد: وقتي يك دانش‌آموز دچار افت تحصيلي مي‌شود يا به درسخواندن علاقه نشان نمي‌دهد، سعي مي‌كند از مدرسه فرار كند و... يعني اختلالي وجود دارد كه بايد به آن توجه كرد. مشكلات خانوادگي يكي از دلايل اصلي گريزان شدن نوجوان از درس و مدرسه و زمينه‌ساز انحراف است. اگر در مدارس مشاوران باتجربه وجود داشته باشند، اين دانش‌آموزان شناسايي خواهند شد و تحت درمان و مراقبت قرار مي‌گيرند اما متاسفانه توجه به بهداشت رواني در سطح پاييني قرار دارد.
همان اندازه كه افت تحصيلي مي‌تواند نشانه‌اي از يك خطر باشد غرقشدن دانش‌آموزان در درس هم احتمال لغزش آنان را به وجود مي‌آورد. ضياءالدين فائق آسيب‌شناس اجتماعي اين جمله را چنين توضيح مي‌دهد: برخي والدين و مربيان مدارس فقط با ملاك و معيار نمره دانش‌آموزان را مي‌‌سنجند و آنها را براي گرفتن نمرات بالا تحت فشار مي‌گذارند. چنين نوجواناني به اصطلاح تك‌بعدي مي‌شوند. آنها مهارت‌هاي زندگي را ياد نمي‌گيرند، نمي‌دانند در صورت بروز بحران در زندگي‌شان چه رفتاري انجام دهند، چگونه مشكلات را كنار بزنند و براي همين اگر در برابر يك مانع قرار بگيرند چون روش از ميان برداشتن آن را نياموخته‌اند ممكن است رفتارهاي پرخطر و نسنجيده انجام دهند و مرتكب جرم شوند.تابستان از منظر آسيب‌شناسي رفتارهاي نوجوانان از بعد ديگري نيز حائز اهميت است. گاه رفتارهاي آنان سبب مي‌شود در معرض جرم قرار بگيرند و بزه‌ديده شوند. گرفتار شدن در دام سارقان، كلاهبرداران، اغفالگران و ... از خطراتي است كه در فصل تعطيلات بيش از هر زمان ديگري نوجوانان را تهديد مي‌كند، چرا كه آنها وقت آزاد بيشتري دارند و زمان بيشتري را در خيابان‌ها، پارك‌ها و اماكن‌ عمومي سپري مي‌كنند. به همين خاطر خانواده‌ها بايد به فرزندان خود هشدار بدهند مراقب غريبه‌هايي كه سعي دارند با ريختن طرح دوستي خود را به آنان نزديك كنند باشند. خطر ديگري كه براي نوجوانان وجود دارد حوادث غيرمترقبه است. غرق شدن در دريا و رودخانه‌ها، سقوط از كوهستان، گم‌شدن در مناطق كويري و... از حوادثي است كه ممكن است نوجواناني را كه به تفريح مي‌روند تهديد كند براي همين آنها بايد توجه داشته باشند در هر شرايطي توجه به نكات ايمني، همراه داشتن تجهيزات لازم و توجه به علائم و هشدارها براي حفظ سلامت خود و جامعه‌شان ضروري است.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار