نوجوانان در برابر الگوهای بی گانه

نوجوانی به عنوان دوره ای است که در آن بحران هویت تجربه می شود، عدم تعادل بین ارزیابی نوجوان از خود و ارزیابی جامعه از وی می تواند سرآغاز این بحران باشد و این زمینه ی مناسبی است تا الگوهای فرهنگی متفاوت غربی بتواند هویت ساز نوجوان آشفته و سردرگم شود. در این مقاله در ابتدا سعی بر آن است تا این الگوها و گروه های ارایه و اشاعه دهنده ی آن معرفی و سپس به آسیب شناسی گرایش برخی نوجوانان به این الگوها پرداخته شود.
غرب پیشرو
ریشه ی بسیاری از عقاید و نظریات جوانان و هم چنین جنبه های گوناگونی مظاهر رفتار سیاسی و غیرسیاسی آن ها را می توان در اواخر قرن هجدهم و نوزدهم در غرب اروپا یافت؛ پیشرفت سریع تکنولوژی و گسترش نظام سرمایه داری موجب دگرگونی تدریجی روابط اجتماعی شد و اثرات اجتماعی و فرهنگی آن قبل از هر چیز گریبانگیر نسل جوان شد.
آلمان آغاز ناسازگاری نوجوانان
کشور آلمان نخستین مملکتی بود که ناآرامی و ناسازگاری نوجوانان را به طور فراگیر تجربه نمود، در واقع گروه «جوانان نواشر» (Neve Shar Group) را که در سال 1819 در آلمان ظاهر شد، می توان به عنوان پیش قراول به اصطلاح «هیپی» (Hippies) در اروپای امروز تلقی کرد. براساس اطلاعات موجود از لحاظ پوشش ظاهری به سبک بسیاری از جوانان امروز اروپا و آمریکا، موی سر خود را چون درویشان بلند می کردند و به جای کفش، صندل به پا نموده از زیور آلات برای آرایش خود استفاده کرده، نسبت به بهداشت و نظافت بی توجه بوده و به طور کلی از تمدن شهری ابراز نفرت داشتند. از لحاظ نوع تفکر و رفتار به فلسفه هندو تمایل داشتند و از روابط آزاد در مسایل جنسی جانب داری می نمودند، در گردهمایی های خود میان افراد گل پخش می کردند و به خواندن آواز و رقص دسته جمعی می پرداختند، البته این گونه رفتارها و تظاهرات ناسازگار تنها منحصر به جوانان آلمانی نمی شد و چنین ناسازگاری هایی به تدریج به سایر نقاط اروپا به ویژه ایتالیا هم نفوذ کرد.
ایتالیا
در ایتالیا گروهی از جوانان به نام «آینده نگران» جنبشی را آغاز کردند که به تدریج به سایر نقاط آن کشور گسترده شد، اعضای این گروه با خواندن سرودها و اشعار در معابر عمومی و گذرگاه ها و اجرای نمایش های خیابانی و تشکیل نمایشگاه های نقاشی مدرن که برای عامه نامفهوم بود، سعی در جلب توجه عابرین می کردند و مدعی بودند که تنها جوانان باید در تصمیم گیری های سیاسی شرکت نمایند و از مشارکت افرادی که سن آن ها از سی سال تجاوز می نماید در مسایل سیاسی، ناخرسند بوده و به آن اعتراض می کردند زیرا معتقد بودند که آینده از آن جوانان است و آن ها هستند که باید آینده ی خود را شکل دهند.
انگلستان
گاهلرها
این گروه در اروپا از سال 1960 به بعد شکل گرفتند، این جوانان با خشم و عصیان نسبت به هنجارهای جامعه ی انگلیس قد علم کردند و طرز پوشش و آرایش ویژه ای را پیش گرفتند. به دلیل این که موهای سر خود را بلند کرده، مانند زن ها در صورتشان دست می بردند و با لباس هایی با رنگ بسیار شاد و تند و زننده در محیط جامعه ظاهر می شدند از سوی مردم به رد اصول مردانگی متهم شدند. اوج عصیان آن ها را شاید بتوان به این واقعه دانست که جمعی 200 نفره از گاهلرهای افراطی به غاری پناه برده، زندگی مشترکی را با هم آغاز کردند.
گروه «تدی بوی» (Tedy Boys)
جمعی از جوانان بودند که در محله ی «چلسای» لندن گرد آمده و روزگار را به رقص و پایکوبی می گذراندند، این افراد نیز صورتشان را غیرمعمولی آرایش کرده و پوشش غیرعادی بر تن داشتند به تقلید از وایکینگ ها یا رومیان باستان قسمتی از بدن خود را توسط پوست یا پارچه ای پوشانده و تقریبا نیمه عریان بودند.
آمریکا
در اواسط دهه ی چهل عده ای سوداگران مبتکر در شهر نیویورک، روی نوجوانان 13 تا 19 سال برنامه ریزی و مطالعه ی دقیق نموده و در سال 1945 اصطلاح نوجوانان یا Teenage از طرف محافل اقتصادی نیویورک مطرح و به سرعت از طریق رسانه های همگانی در سراسر آمریکا واژه ی روز شد. برنامه ریزی تا آن جا ادامه یافت که برای نفوذ در بین آنان «سینمای هالیوود» نیز وارد میدان شده و تا آن جا که می تواند به ساختن فیلم های خاص برای این قشر از جامعه پرداخته و در تغذیه ی فکری آنان و همین طور الگو دادن در پوشش ظاهری و رفتار آنان تلاش می کند، از جمله «مارلون براندو» در نقش جوانی مغرور با ژاکت چرمی مشکی و شلوار لوله تفنگی، هفت تیر به کمر بسته در فیلم معروف «وحشی» و پس از وی «جیمزدین» به فرهنگ جوانان شکل تازه ای می بخشد و پس از او نیز «الویس پریسلی» رقاص و خواننده ی معروف که در اصل راننده ی کامیون بود (که بعدا مایکل جسکون با دختر او به نام لیزا ازدواج کرد) با موسیقی راک به عنوان قهرمان و الگوی خاص جوانان مطرح شد.
بیت ها Beats یا بیت نیک ها Beat Niks
در اواسط دهه ی 50 گروه کوچکی از نویسندگان، نقاشان و افراد نزدیک به آنان در سانفرانسیسکو اطراف کارمل و بیگ سار در سواحل کالیفرنیا دور هم گرد آمدند. آنان با پوشیدن لباس های جین و وصله دار و پیش گرفتن زندگی ساده و ستایش فقر و شیفتگی به عرفان شرق و اگزیستانسیالیسم فرانسوی و موسیقی جاز سیاهان، تعارض کلی خویش را با جامعه مبتنی بر تکنولوژی و مصرف زدگی به نمایش گذاردند. این گروه معروف به «بیت» شدند. و معرف آن ها ماده ی مخدر L.S.D بود.
هیپی ها (Hippies)
این گروه از دهه ی 60 به بعد با ترکیب لباس های جین آبی رنگ بیت ها و مهره ها و دست بندهای طرفداران «ال. اس، دی» در صحنه ی آمریکا به صورت گروهی پرآوازه ظاهر و مشهور شدند. آنها جنگ آمریکا و ویتنام را طرد کرده و در سایر شعارها باسردادن ندای صلح، روابط اقتصادی و اخلاقی و اجتماعی حاکم بر جامعه خود را نفی می کردند. پول و سرمایه را مخل آسایش بشر می دانستند. به نظر آنها هر کس مجاز به عمل هر چیزی است که می پسندد تا جایی که به دیگری آسیبی نرساند. مصرف ماری جوآنا از ویژگی های بارز هیپی ها بود.
پانک ها (Pank)
به معنای آشغال، بی خیال، احمق آمده است، در واقع با برگزیدن این واژه برای خود درصدد القای این معنا بودند که دنیا آشغال است. از این رو نباید برای آن بهایی قایل بود. به دنبال «بی خیالی» و راحت طلبی بودند. بی اعتنا به خورد و خوراک و مسایل دنیایی بودند و هم چنین از خود فرار می کردند. از ته مانده ی ساندویچ ها تغذیه می کردند و از سطل های زباله پوشاک خود را تهیه می کردند. ظاهری کاملا غیرعادی، شلوارهای تنگ، چسبان، کوتاه، کفش های رنگارنگ تند، لباس های رنگارنگ بسیار شاد و تند و زننده با گل های درشت، بلند کردن مو و رنگ زدن آن، رنگ آمیزی چهره، آرایش زنانه، خواندن شعرهای شکسته و رقص شکسته و «بریک» (Break) از ویژگی های بارز آن هستند.
رپ Rap
در دهه ی 1980 توسط عده ای سیاه پوست آمریکایی آفریقایی تبار در آمریکا با هدف اعتراض به نژادپرستی و رسیدن به صلح و آزادی با نام کامل People- Activation- Radical «گروه مردم معترض» تشکیل شد.
اینها سیاه پوستان ساکن در منطقه ی هارلم نیویورک بوده و هنوز هم این محله به عنوان مرکز هدایت رپ به شمار می رود. اعضای گروه رپ ابتدا تظاهرات اعتراض آمیز خود را با نوعی رقص و پایکوبی در آمریکا اعلام کردند و بعد از سال ها این تظاهرات با نوعی موسیقی همراه شد و قرار را بر این گذاشتند که چنین تظاهراتی را تا رسیدن به اهداف شان ادامه دهند پس از گذشت چند سال افراد متمکن، سیاه پوستان را تقویت مالی کرده و هنرمندانی نیز برای یاری دادن به گروه رپ با عناوین مختلفی ظهور کردند که مشهورترین آن ها «ام. سی. هامر» است. به مرور زمان موسیقی رپ با موسیقی غربی آمیخته شد و به تدریج خوانندگانی در اجرای این موسیقی شروع به فعالیت نموده و طرفداران بیش تری پیدا کردند و بالاخره استعمار، اهداف سیاسی این گروه را منحرف کرده و رپ به صورت ابزاری در دست قدرت ها درآمد تا جوانان را به انحراف اخلاقی بکشاند. امروزه در سراسر آمریکا، اروپا و حتی آسیا جوانان بی بند و باری دیده می شوند که با سر و وضع عجیب و غریب در اجتماع ظاهر می شوند و بی آن که به اصل قضیه توجه کنند به نوعی خودباختگی و گاه به فساد و انحراف کشیده می شوند. از طرف دیگر موسیقی گروه رپ مورد استفاده ی گروه های منحرف اخلاقی قرار گرفته که سعی دارند، این نوع موسیقی مبتذل را در سایر ممالک از جمله ایران به صورت مستقیم و غیرمستقیم رواج دهند و هویت ملی و مذهبی جوانان را محو کرده و آن ها را به انحراف بکشانند.
از لحاظ علایم ظاهری این افراد ابتدا به دلیل فقر و ناتوانی مالی لباس های مندرس و ژولیده ای را به تن می کردند و این را عاملی برای عضویت در گروه خود می دانستند. امروزه اعضای این گروه پسرانی با موهای بلند هستند که اطراف موهای سر را آلمانی زده و یا از کلاه گیس هایی استفاده می کنند که چنین حالت و فرمی دارد. هم چنین استفاده از لباس های جیری که دم پای شلوار آن تنگ است و گاهی نیز دستمالی را به یک زانوی پا می بندند، در بین اعضای این گروه رایج شده است. از دیگر وسایل مورد نیاز آنان عنیک دودی، جاسویچی و کمربندهایی است که بر روی آن ها بعضا آرم گروه نقش بسته و در ضمن بعضی هم به کمربندشان قاب عینک وصل کرده اند و یا کله اسکلتی را از آن آویزان نموده اند.
گروه دختران (RAS)
فرقه ای جدا شده و دخترانه از گروه رپ، لکن با همان خط مشی و اندکی نیز گسترده تر هستند. آرم آن ها جای پای فاخته است و گاه واژه Peace به معنای «صلح» زیر آن نوشته شده می شود.
دلیل انتخاب جای پای فاخته شاید این باشد که فاخته در فصل تخم گذاری به لانه ی پرنده کوچک تر از خود (در نبود او) حمله کرده و تخم پرنده ی میزبان را شکسته و می خورد و خود در آن لانه تخم می گذارد. پرنده میزبان نیز چون از این واقعه آگاهی ندارد، از تخم فاخته نگهداری کرده تا زمانی که جوجه خارج شده او را تغذیه می کند اما زمانی می رسد که جوجه ی فاخته از نامادری خود بزرگ تر می شود.
اگر این تخم را «نماد» فرهنگ در نظر بگیریم. کاملا موجه است که گروه رپ معتقد بودند استعمار فرهنگ ما را زایل کرده و فرهنگ خود را به ما ارایه می دهد تا از آن نگاهبانی و نگهداری کنیم و زمانی متوجه خواهیم شد که فرهنگ ما از بین رفته و اثری از آن باقی نمانده است.
برخی از دلایل جذب شدن به گروه رپ را می توان این گونه برشمرد: محیط ما را به طرف رپی شدن سوق می دهد، دوستانم مشوق من در این کار بوده اند، از مسخره شدن توسط دوستانم می ترسیدم، در خانه ی ما آرامشی وجود ندارد و من برای گریز از محیط خانه خودم را با این گروه سرگرم می کنم، من به دلیل خلاء عاطفی به رپ رو آورده ام، در این لباس خودم را فرد با شخصیتی احساس می کنم، با این تیپ خودم را شخص با فرهنگی احساس می کنم، این طور مورد توجه دیگران واقع می شوم، از ریتم تند آهنگ های رپ خوشم می آید، از تیپ کفش و لباس رپ خوشم می آید، پوشیدن لباس های ساده مساوی است با حالت مردگی، احساس می کنم مد رپ در زندگی یک نواخت من تنوع ایجاد می کند، مدل لباس های ایرانی جذاب نیست، دختران و پسرانی که رپی نیستند اخلاق دهاتی دارند، به من ربطی ندارد مسوولان باید جلوی ورود رپ را می گرفتند.
هوی متال Heavy Metal (آهن شدید)
این گروه متشکل از جوانان معترض به سیطره تکنولوژی بر زندگی انسان و جنگ انسان با انسان است. با تغییر در موسیقی و موزیک های بیتها، الویس پریسلی، رولینگ استونز ریتم مویزک را تغییر داده و صدای اعتراض خود را به جهانیان می رساندند، و برای شدت اعتراض و گلایه با فریاد از ادوات الکترونیکی موسیقی استفاده کردند.
تصاویری در حال جیغ زدن، پریشان حالی و فرار، تهیه ی تار عنکبوت با سیم در گوشه ای از اتاق، آرایش اتاق آنان را تشکیل می دهد. آنها با پیشی گرفتن رفتارهای خشن، دخترهای نازک نارنجی را به گروه خود راه نمی دهند و معتقدند که باید سر اینان را برید و از گیسوانشان برای گیتارهای «هوی»ها تار درست کرد. خشونت بی حد و مرز آن ها از کفش و لباس آن ها پیدا است. کفش آن ها خشن، حاوی انبوهی قطعه فلز است که شبیه کفش های ایمنی ای است که پاها را بزرگ تر از حد معمول نشان می دهد. در رنگ لباس آن ها سیاهی بسیار غالب است. یکی از جلوه های خشونت آن ها را می توان در ترانه های شان یافت که در جایی می گوید: «پدران خود را بکشید».
از زیر مجموعه های «هوی متال» می توان به دو مورد متالیکا Metallica «آهن گونه» و آیرون میدن: Iron Miden «دوشیزه آهنین» اشاره کرد.
تالکوت پارسونز در نظریه ی ویژه ی فرهنگ جوانان می گوید:
« فرهنگ جوانان با نقش مردان که هسته ی مرکزی فرهنگ بزرگسالان را در جامعه تشکیل دهد، در تعارض آشکار است زیرا جوانان به جای تاکید بر انجام کار مفید و به جای تطبیق با نظام ارزشی متداول و قبول مسوولیت برعکس بر ارزش های ضد معروف اصرار بیشتری می ورزند، و در مقابل به بهره گیری از لذات و بی توجهی به مسوولیت ارج بیشتری می نهند».
از نظر آلبرت کوهن ویژگی جرم در جوانان در مقایسه با جرایم در بزرگسالان عبارتست از:
1- غیرمادی بودن: جرایم جوانان اغلب با انگیزه ی سود مادی انجام نمی گیرد و بیشتر منشاء کسب افتخار و مردانگی و اخذ رضایت روانی است.
2- کینه جویی، خشم: رفتار جوانان هنگام بروز جرایم معمولا با نوعی خشم و کینه توام است.
3- نفی هنجارهای اجتماعی: خرده فرهنگ جوانان بزهکار تنها مجموعه ای از قواعد نیست، بلکه نوعی زندگی است که هنجارهای آن متفاوت از هنجارهای جامعه است و یا حتی در تضاد با آن قرار دارد.
4- کسب لذت های کوتاه مدت: این گروه به فعالیت های بلند مدت که مستلزم تنظیم وقت و برنامه ریزی و یا تمرین و مطالعه ی است، اهمیت و علاقه ای نشان نمی دهند.
از همین روی بسیار سریع در مقابل کوچک ترین اشاره ای واکنش نشان می دهند و به دلیل نبود صبر و متانت در آنان آستانه تحملشان نیز بسیار پایین است، پس با آنان در برخورد باید بسیار ظریف و لطیف عمل کرد و نظارت از روی درایت همراه با رافت و مهربانی باشد چون آن چه مسلم است جوان در گروه بسیار سریع و صریح ارضاء می شود، محبت به ویژه محبت به طور عملی در گروه وجود دارد، در میان این طبقه «معرفت» حرف اول را می زند و با رعایت شرایط «معرفت» زمینه ی ایجاد «محبت» فراهم می شود، و وابستگی جوانان به گروه ها زیاد شده و به جدا شدن از آن نمی اندیشند. نظارت باید باشد اما نه به معنای فشار بی حد که چه کاری را انجام بده و از چه کاری پرهیز کن (امر و نهی زیاد) که به تعبیر «دورکیم» در این صورت شخص دچار خودکشی خودگرایانه خواهد شد و نه به معنای آزادی مطلق و بی بند و بار که شخص نتواند خوب و بد را تشخیص دهد و در نهایت دچار خودکشی آنومی گردد.
چگونگی نفوذ این فرهنگ بین جوانان ایرانی:
به طور کلی شاید بتوان راه های زیر را برای نفوذ خرده فرهنگ ها برشمرد:
1- مسافرت های خارج از کشور که در آن تبادل فرهنگی اجتناب ناپذیر است.
2- نوار و فیلم و سی دی های مختلف و مجلات گوناگون.
3- وجود تکنولوژی از جمله رایانه و اینترنت با تمام مزایا و محاسنشان با خود عوارضی چون نفوذ فرهنگهای بی هویت به همراه می آورد.
4- ماهواره هم بحثی تکراری شده است، آن قدر تکراری که دیگر کسی به دنبال راه حل آن نگشته و بهترین راه حل را پاک کردن صورت مساله در نظر گرفته اند.
5- کالاهایی که به عنوان اسباب بازی، آدامس، شکلات، آلبوم عکس و... بدون هیچ گونه نظارتی وارد کشور می شود، اگر نظارت به درستی انجام نگیرد، ورود اتومبیل از خارج از کشور جرم و قاچاق محسوب می شود اما ورود کامیونی سرشار از آدامس ها و اسباب بازی ها و... که با خود هزاران پیام فرهنگی و ضدفرهنگی دارند، آزاد است، بعضی از پیام ها که روی آدامس های زاگرو، باربی، روزیت و... (به صورت نوشته می باشد و بحث تصویر و عکس جداست) وجود دارد بدین شرح است:
نابودت می کنم/ می کشم/ گرگ زخم خورده/ آتش مرگ/ مانند زهر/ مرد شکست ناپذیر/ مردی در سایه/ نبرد کماندویی/ بهای قدرت/ بهای ترور/ مرد تنها/ مرد بدون آینده/ مرگ روی نوک کارد رقم خورده/ بمیر یا بکش/ اسلحه کامل/ قدرتمند خواهم شد/ مرگ خاموش/ نیروی کبری/ قهرمان/ آخرین قهرمان
همان طور که ملاحظه می شود تمام این پیام ها بیشتر بار فرهنگی خشم و خشونت را همراه دارد، البته پیام هایی نیز وجود دارد که به ظاهر لطیف و زیباست، اما از ابتدا خط ویژه ای را آغاز کرده که در نهایت به مقاصد آن چنانی خویش برسند ساخت لوازم التحریر باربی، سفارش دوخت لباس های چسبان و نیمه عریان باربی و... با قیمت های بسیار مناسب و ارزان می تواند جامعه ما را تحت سیطره ی خویش درآورد.
در دیدگاه امیل دورکیم وقتی فرهنگ وظیفه ی خود را خوب انجام ندهد، بدعت زیاد شده، افراد طغیان می کنند، بدعت به معنای هنجارشکنی است و یا در تعبیری ازگفته های «مرتون» که اگر فرهنگ در کارکرد خود قوی عمل کند، انتقال ارزش ها درست صورت می گیرد و اگر اجتماع در کارکرد خود ضعیف عمل نماید، باید و نبایدها را در پیش افراد قرار می دهد.
شبیه گرایی یکی از عوامل انحراف
اصولا جامعه ما برون مدار است و نسبت به خروجی های کشورهای دیگر کم تر مقاومت می کند. اگر رنسانس علمی در چهار عنصر اجتماع و اقتصاد، فرهنگ و سیاست برشمرده «پارسونز» دشوار است لااقل ما به یک نهضتی نیاز داریم که شبیه گرایی را از ما دور کند. شکل رفتار و گفتار، شناخت و تزیین داخلی خانه، پوشش و آرایش (در خوراک کم تر)، شبیه گرایی خطرناکی به غرب دارد. قوانین و فرهنگ، شبیه گرا شده است چون اصالت یافته، خطرناک است وگرنه صرفا شبیه گرایی ناپسند نیست. اولین عنصر برای مبارزه با شبیه گرایی «خودباوری» است.
غربیان را زیرکی ساز حیات
شرقیان را عشق راز کائنات
اگر باورهای دینی تقویت شود از کدام موج و بحری باک خواهد بود که:
چه غم دیوار را باشد که دارد چون تو پشتیبان
چه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان
قطعا یکی از ریشه های وابستگی به غرب نقشه و توطئه خود آن ها نیز می تواند باشد، از جانب ما و آن ها شرایط مساعد شد، کارت دعوت از آن سو صادر شد و ما پذیرفتیم، زیرا خود و فرهنگ خود را بی خاصیت تلقی کردیم:
«از جمله نقشه ها که مع الاسف تاثیر بزرگی در کشورها و کشور عزیزمان گذاشت و آثار آن تا حد زیادی به جا مانده بیگانه نمودن کشورهای استعمارزده از خویش و غرب زده و شرق زده نمودن آنان است به طوری که خود را و فرهنگ و قدرت خود را به هیچ گرفتند و غرب و شرق را دو قطب قدرتمند و نژاد برتر و فرهنگ آنان را والاتر و آن دو قطب را قبله گاه عالم دانستند».
حضرت امام غرب را شناخت و شکست. اما امر مشتبه نشود به این که از این پس به «غرب شناسی» روی آوریم که آن ها هم همین را می خواهند. به نظر می آید که اگر عناصر اصلی فرهنگ، اقتصاد، سیاست و اجتماع کارکرد مناسب خویش را ارایه دهند، گرایش به آن سو کاسته خواهد شد، جز عده ی اندکی که: «فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا» هستند که غرب قبله ی آنان باد.
چه باید کرد؟
دو پیشنهاد کلی: 1- بگوییم (حداقل برای رفع تکلیف) «خانه از پای بست ویرانست» پس در اندیشه اصلاح نقش ایوان (بخوانیم ایران) نباشیم که:
ما را ز خیال تو چه پروای شرابست
خم گو سر خود گیر که خمخانه خرابست
سر خود را بگیریم که از کوچه اش حتی اگر با خبر هم برویم دیوارش سر می شکند که پری رویان نغز، گل به دست منتظرند تا درگِل بلغزیم.
2- نه از سر تکلیف که از روی عشق و اشتیاق از پوستین عبادت زاهدانه و عزلت گزینی خارج شده و جامه ی عالمانه بر تن کرده و برای نجات فرهنگ و اجتماع و اقتصاد و سیاست دل به دریا زنیم.
در آخر با ارایه پیشنهادهایی به خانواده های عزیز سعی می کنیم تا با فرهنگ غنی خودمان آشتی کنیم و هویت فرهنگی خود را به باد فراموشی نسپاریم:
1- به فرزندان مان بیاموزیم که بگویند «نه»، عصیان در حد متعارف و تسلیم در حد احترام هر دو لازم است.
2- ایجاد هم بستگی و دل بستگی برای فرزندان، محبت خویش را به آنان بازگوییم « والقیت علیک محبه منی و لتصنع علی عینی» (طه 39) و من محبت خویش را شامل حال تو کردم تا تحت نظر من باشی.
3- نظارت (سخت گیری نه) و پیگیری بر امور فرزندان.
4- شریک قرار دادن فرزندان در امور خانواده و ایجاد حس مسوولیت در آنان.
5- آسان گیری: «یریدالله بکم الیسر و لایرید بکم العسر» (بقره 186) خداوند حکم را برای شما آسان خواسته و تکلیف را مشکل نگرفته است.
6- اصلاح شرایط محیط خانوادگی برای فرزندان.

مجتمع فرهنگی آموزشی علامه طباطبایی

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار