جواني و ويژگي هاي آن از ديدگاه اسلام

مرحله بلوغ هم از جهت زيست شناختي و هم از نظر تکليف شرعي، نقطه عطفي در زندگي جوان است. برخي از علماي تربيت و روانشناسي و جامعه شناسي، اين مرحله را پيچيده ترين مراحل زندگي يک مسلمان مي‌دانند. به نظر شما چگونه مي‌توان به اين مسأله نگريست؟
اسلام وقتي‌ با انسان روبه رو مي‌شود، بر اين مسأله تأکيد مي‌کند که در درون شخصيت او عناصر و ريشه‌هاي ناآرامي و پريشان خاطري وجود دارد. آن‌جا که خداوند براي ما از آدم به‌عنوان نمونه «انسان» چنين سخن مي‌گويد: «و به يقين پيش از اين با آدم پيمان بستيم ولي آن را فراموش کرد و براي او عزمي [استوار] نيافتيم.» در اين‌جا سخن از آدم است؛ همان نمونه انسان، که اراده استواري ندارد. زيرا به قول قرآن کريم «انسان از شتاب آفريده شده است. به زودي آياتم را به شما نشان مي‌دهم. پس [عذاب را ] به شتاب از من مخواهيد.» و «و انسان همواره شتابزده است.» و «و انسان ناتوان آفريده شده است.» و «خدا آن کس است که شما را ابتدا ناتوان آفريد.» و «من نفس خود را تبرئه نمي‌کنم چرا که نفس قطعا به بدي امر مي‌کند مگر کسي را که خدا رحم کند، زيرا پروردگار من آمرزنده مهربان است.»
و به اين ترتيب در بسياري از آيات قرآن بر اين نکته تأکيد شده است که عناصري از ضعف در درون شخصيت انسان وجود دارد.
وقتي عناصر ضعف را مي‌کاويم، مي‌نگريم که اين عناصر در عمق شخصيت آدمي جا دارد. چنان که مي‌دانيم کاربرد ايجابي غرايز در شخصيت انسان موجب استمرار حيات انساني مي‌شود. همچنين کاربرد سلبي عنصر غريزه و جهت گيري انحرافي آن بر حيات آدمي طغيان مي‌کند و توازن آن را به هم مي‌زند. بنابراين انسان در بين اين دو خط قرار دارد: خط ايجابي غريزه و خط سلبي آن. خداوند سبحان عقل را عنصري از عناصر دروني فعاليت‌ در مسير زندگي قرار داده است که به ياري اراده مي‌تواند تعادل و هماهنگي ابعاد وجودي انسان را برآورده کند.

بلوغ؛ حالتي طبيعي

با توجه به آن‌چه گفته آمد، بايد مسأله بلوغ را حالتي طبيعي دانست؛ زيرا در اين مرحله، عمليات رشد جسماني در انسان به حدي مي‌رسد که براي او احساس نياز غريزي به ارمغان مي‌آورد و آغاز اين مرحله، وي را در فضاي سرکشي قرار مي‌دهد که او را از حالت تسليم و پيروي ديگران بيرون مي‌کشد و به خودآگاهي و استقلال مي‌رساند. اما در عين حال راه مستقيم و روش متوازني که اين حال را جهت بخشد وجود ندارد.
مرحله جواني همانند دوره توازن موج درياست. گويي انساني که در مرحله دوم زندگي خويش وارد مي‌شود آمادگي شخصيت و هستي جديدي را مي‌يابد. نقش تربيت آن است که انسان را از تباهي بازدارد؛ زيرا جنون غريزه و به تعبيري ديگر، بيداري فعاليت سرکشانه و اطلاع از افق‌هايي ناروشن، گاه تعادل حرکت‌ را به هم مي‌زند؛ زيرا او تجربه پيشيني اندوخته ندارد که از آن براي ايجاد تعادل در حرکت خويش ياري جويد.به همين دليل است که اسلام بر مراقبت فرزند تأکيد مي‌ورزد. در اين باره احاديثي در دست است که مي‌گويد: «در هفت سال اول او را به حال خود واگذار، در هفت سال دوم وي را ادب کن و در هفت سال سوم با او همنشين و رفيق باش.» بنابراين مرحله تأديب - بين 7 تا14 سالگي- زمينه ساز گرايش انسان به سوي راه‌هاي مستقيم است و در اين مرحله بايد بذرهاي پاکي را که عناصر شخصيت او را مي‌سازد، در مزرعه وجودش پاشيد، تا زماني که به سن تقريبي 14 سالگي مي‌رسد، به ضوابط و مقررات، گردن نهد.
مراقبت دوره بلوغ بايد به گونه‌اي باشد که فضايي مناسب براي نوجوان پديد آيد تا او با استفاده از آن، بتواند به شکلي طبيعي وارد عرصه زندگي آينده خود شود.

جوانان و مشکل کج رفتاري

يکي از ويژگي‌هاي دوره بلوغ و جواني، کمي و نقص تجربه‌هاست و به همين دليل، نابهنجاري‌هاي رفتاري در اين دوره فراوان به چشم مي‌خورد. آيا اسلام راهنمايي و جهت بخشي در مراقبت از مرحله نوجواني و بلوغ ارائه کرده است که بتواند مانع افتادن در لغزشگاه‌ها شود؟
اسلام خواسته است تا پدر و مادر پيش از آن‌که فرزندشان پا به مرحله جواني بگذارد، مواظب بُعد رواني شخصيت او باشند و اين مهم با عادت دادن وي به فضاي عبادت و ايجاد زمينه‌هاي تدريجي خداشناسي و خداپرستي محقق مي‌شود. اين مکتب الهي، همچنين‌ جوان دختر و پسر را مستحق احساس شخصيت قانوني و مستقل دانسته و با اين کار به او «خودباوري» بخشيده است. وقتي جوان به سطح «رشد عقلي» که با آن بتواند امور خود را اداره و تدبير کند، برسد، ولايت از وي برداشته مي‌شود: «و يتيمان را بيازماييد تا وقتي به [سن] زناشويي برسند، پس اگر در ايشان رشد [فکري‌] يافتيد اموالشان را به آنان رد کنيد.» يعني ولايت(سرپرستي) بزرگ‌ترها(اوليا‌) از انسان بالغ و رشيد [چه مرد و چه زن ] برداشته مي‌شود.
رشد، حالتي ذهني است که از سنجش عقلاني و آگاهي سرچشمه مي‌گيرد. در اين حالت انسان، فرد توانايي تصرف عاقلانه و متعادل در معاملات و روابط و مسائل مربوط به خويش را دارد. بنابراين‌ جواني، مرحله‌اي فوق العاده نيست؛ بلکه حالتي از حالت‌هاي طبيعي است که انسان در اين مرحله با گذر از سن بلوغ، به مرحله رشد پا مي‌گذارد.

جواني و مسؤوليت

اسلام، انسان را از هنگامي که پا به سن بلوغ مي‌گذارد و مي‌تواند مسؤول خوب و بد خود باشد، مکلف مي‌داند؛ يعني جواني را مرحله سبکباري انسان از مسؤوليت‌ها و وظايفش ندانسته و نخواسته است، زيرا امکان دارد مرحله جواني تا مراحل پاياني عمرش امتداد يابد؛ به لحاظ اين‌که فعاليت غرايز از ابتداي بلوغ تا پايان زندگي همراه وي مي‌ماند. مي‌دانيم که کساني در چهل، پنجاه يا شصت سالگي نيزجوان هستند، زيرا جواني حالتي است که با آغاز بلوغ شروع مي‌شود و تأثيرات جسمي و رواني آن در بستر زندگي انساني که بيداري غرايز خود را دريافته است ادامه پيدا مي‌کند.

سفارش و راهنمايي

چاره‌اي جز اين نيست که کار توجيه رواني و فکري و اجتماعي و ديگر زمينه‌ها را پيش از بلوغ آغاز کنيم تا بتوانيم جوان را از آسيب‌هايي که هنگام بيداري غريزه جنسي [در دوره بلوغ] او را تهديد مي‌کند، در امان بداريم و مصونيت وي در ديگر مراحل زندگي هم تضمين شود. همچنين بايد اصول تربيت و راهنمايي را چنان مراعات کنيم که انسان امروز را در ارتباط با مسائل متنوع و پوياي زندگي همانند انسان پيشين نپنداريم و نکوشيم تا او را در درون قوطي بسته قرار دهيم؛ بلکه بايد تلاش کنيم تا ريه انديشه و روان وي را بگشاييم تا از هواي پاک زندگي تنفس کند.

پايگاه حوزه

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار