كی داده، كی گرفته؟

مهریه‏های سنگین آغاز اختلاف

مهناز كه صحبتش با مهران پایان یافت، توافق كردند كه مهریه را هفتاد و دو سكه‏ی بهار آزادی قرار دهند، تا نام هفتاد و دو شهید كربلا آن را متبرك كند . صحبت‏ها كه پایان یافت، مادر مهناز با عصبانیت فریاد كشید: «در خانواده‏ی ما رسم نیست . دخترمان را كه از سر راه نیاورده‏ایم . دختر عمه‏ی مهناز هفتصد تا انداخته، مهناز هم هفتصد تا می‏اندازد . همین‏» چشمان مهناز پر از اشك شد و سرمهران به زیر افتاد . بزرگ‏ترها بریدند و دوختند . پدر مهناز نیز، پوزخندی شیطانی برلبش نشست و روبه جمع گفت: «كی داده، كی گرفته!؟ اینا برای خاطر جمعیه .»
... این صحنه‏ی تلخ هرروز شاید صدها بار در میان خانواده‏ها تكرار می‏شود . صحنه‏ای كه آغاز تراژدی اختلافات و نزاع‏های بعدی زنان و مردان است . «هیچ كسی تاكنون با مهریه‏ی سنگین زندگیش را حفظ نكرده‏» این جمله‏ای است كه كارشناس حقوقی دادگستری بیان می‏كند . وی می‏گوید: «متاسفانه در خانواده مهریه‏ی به عنوان كلاس و دیسیپلین مطرح می‏شود، درحالی كه مهریه یك نوع سرمایه برای زن به شمار می‏رود كه در صورت فقدان شوهر بتواند با آن زندگی خود را بگذراند .» سید محمد موسویان در ادامه می‏گوید: «فلسفه‏ی نفقه و مهریه برای آن است كه چون مرد شاغل است و مسؤول تامین زندگی و زن هم باید اداره‏ی خانه را برعهده داشته باشد و فرصتی برای امرار معاش ندارد . از این رو مرد موظف به پرداخت نفقه و مهریه است .» اما به‏راستی مهر و مهریه ازكجا آمده است .

تاریخچه مهریه

تاریخ نشان داده كه ریشه‏های مهریه در ادیان گذشته نیز دیده می‏شود . مهر، كابین، دست پیمان، بضع صداق، شیربهاو روی گشای واژگانی هستند كه در فارسی برای مهریه به كار رفته است . یكی از مورخان حقوق در توضیح اصل و ریشه‏ی واژه‏ی مهر، می‏نویسد: «اصل این لغت‏سامی و مشتق از «موهار» است كه پس از انتقال از لغت عبری (قیمت و بهای زن) به زبان عربی، به عنوان «مهر» تغییر یافته است‏» (1)

مهر چیست؟

مهرالمسمی، مال معینی را گویند كه به عنوان مهر و با توافق زوجین یانمایندگان آن‏ها تعیین می‏شود . این مال مصادیق متعددی دارد و هریك بسته به توان و تعهد مرد می‏تواند به عنوان مهر ملحوظ گردد . این مال می‏تواند مانند خانه، زمین، باغ، اتومبیل، عین معین باشد و خواه منفعت‏باشد، چنان كه سكونت، یا اجاره بهای خانه‏ای رابرای مدت معین مهر قرار دهد و نیز ممكن است عمل و كاری باشد مثل تعلیم زبان خارجی، تعلیم رانندگی، هنر دوزندگی، آشپزی و ...

مهر و كمیت و مقدار آن در روایات:

روایات زیادی در بیان كمیت و مقدار مهریه وارد شده است كه به صورت كلی آن چه در این میان بسیار جالب می‏رسد، سهل المؤونه بودن، آسان‏گیری، ناچیزبودن ارزش مادی اقلام مذكور، عدم توجه به زرق و برق‏های متعارف، قناعت، غلبه‏ی صبغه‏ی اخلاقی مهریه برجنبه‏ی حقوقی آن و برحذر داشتن عموم مومنین از تقاضای مهریه‏های سنگین می‏باشد . در این میان به ذكر چند حدیث در این باره اشاره می‏شود .
از امام صادق ( علیه السلام) پرسیدند: «مهر چیست؟» ایشان فرمودند: «مهر هر آن چیزی است كه مردم به آن توافق كنند .» (2)
از پیامبر نقل می‏كنند كه روزی جوان فقیری به نزد پیامبر آمد و عرض كرد: «با 160 درهم مهریه ازدواج كرده‏ام‏» رسول الله آن مهر را زیاد دانستند و فرمودند: «مثل این است كه شما نقره را از دامن این كوه بدست می‏آورید؟» (3)
از امام صادق درباره‏ی مهر پرسیدند و ایشان مقدار آن را دوازده اوقیه و یك نش یا پانصد درهم ذكر كردند . (4)
در روایات دیگری از امام معصوم در تفسیر این دو واژه گفته شده است، مقدار اوقیه چهل درهم و مقدار نش بیست درهم است كه مجموع دوازده اوقیه و یك نش پانصد درهم می‏شود . (5)
از امام صادق سؤال شد: «كمترین حد مهریه چیست؟» ایشان فرمودند: «پیمانه‏ای شكر یا شاخه‏ای نبات‏» (6)
در روایات زیادی كمی مهر را نشانه‏ی بركت زن و زیادی آن‏را نشانه‏ی شومی وی شمرده است . از حضرت علی ( علیه السلام) آمده است: «مهرها را سنگین نگیرید كه این مایه‏ی عدوات و دشمنی است .» (7) درباره‏ی این حدیث گفته‏اند مطالبه‏ی مهر زیاد ازیك سو مانع از روی آوردن جوانان به ازدواج شرعی می‏شود كه دشمنی پسران و خانواده‏های آن‏ها نسبت‏به دختران و خانواده‏ای ایشان رامنجر خواهد شد . علاوه براین تعهد و الزام شوهر به پرداخت مهریه‏ی سنگین به رغم توانایی بر ادای آن، به تیرگی روابط زوجین می‏انجامد و در هرصورت اولیای دختر عامل اصلی این تحمیل و تعهد می‏باشند كه در صورت ناسازگاری و ضرورت طلاق، انگیزه‏ی توسل به حیله‏های غیر مجاز را برای افراد فراهم می‏سازد .
رسول خدا ( صلی الله علیه و آله) نیز فرموده‏اند: «مهر زنان را سنگین نگیرید چه آنكه مهر، باران رحمت‏خداست .» (8)
سید رضی رحمة‏الله علیه در توضیح این روایات فوق می‏نویسد: «این بیان استعاره از آن است كه سازگاری زن و عمل او بر وفق اراده‏ی شوهر به این‏ها نیست كه، برای اومهریه‏ی زیاد قرارداده شود . چه بسا زنی با مهركم علاقه‏مندی و سازگاری زیادی نشان دهد . به همین جهت‏حضرت مهر را به باران تشبیه كرده‏اند . چرا كه ممكن است‏بارانی، هرچند اندك بسیار به زمین بهره رساند و بالعكس بارانی زیاد در سرزمینی سیلی ویرانگر ایجاد كند .» در روایت دیگری از پیامبر آمده است: «بهترین زنان امت من زنی است كه زیباییش بیشتر و مهرش كمتر باشد، مهرها را سنگین نگیرید، مهرو محبت را خدا باید فراهم سازد .» (10) از امام ششم نقل است «كم خرجی و آسان زایی بركات زن است و سنگینی هزینه و دشواررزایی از شومی اوست‏» (11) از امام رضا ( علیه السلام) نقل است: «به هنگام ازدواج مواظب باش مهر از مهرالسنه تجاوز نكند (پانصد درهم) كه این مهر دختر پیامبر و زنان آن جناب است‏» (12)

مهر السنه چیست؟

در اصطلاح فقهی مهرالسنه همان مهریه‏ای است كه پیامبر ( صلی الله علیه و آله) برای همسران خود تعیین فرمودند .
امام صادق به نقل از امام باقر ( علیه السلام) فرمودند: «رسول خدا هیچ یك از دختران و زنان خود را به مهری بیش از دوازده اوقیه و یك نش (پانصد درهم) تزویج نكردند» (13) یك كارشناس وقاضی دادگستری قم درباره‏ی مقدار درهم و میزان آن گفت: «پانصد درهم به قیمت امروز یك میلیون و دویست هزار تومان می‏شود» وی افزود: «این مقدار دقیقا برابر است‏با پانزده سكه‏ی طلای بهار آزادی كه مقام معظم رهبری در عقدهایی كه برای جوانان می‏خوانند، قید می‏كنند .»

مهر زیاد، روشی نامعقول!

در این میان آنچه كه اولیاء دختران را وا می‏دارد تا مهرهای سنگین را برپسران تحمیل سازند، فقط چشم و هم چشمی و پز نیست، چه بسا بسیاری از پسران با رفتارهای غیر اخلاقی و ناسازگاری‏های زشت منجر به بالارفتن میزان مهریه می‏شوند، تا پایداری زندگی تضمین شود . در حالی كه این روش كاملا نامعقول می‏باشد . به گفته‏ی كارشناسان حقوقی و اجتماعی، تحقیق در پیش ازدواج، در نظر گرفتن معیارهای دینی و اخلاقی و قناعت و ساده زیستی، گذشت و ایثار و توكل بر خدا مهم‏ترین عوامل پایداری خانواده‏ها در ازدواج به شمار می‏آیند .
دكتر مهدی شهیدی وكیل دادگستری و استاد دانشگاه با تایید موارد فوق گفت: «وقتی دختری با علم به اینكه همسرآینده‏اش جوانی است كه قدرت پرداخت‏حتی پانصد هزار تومان را هم ندارد و مهریه‏ی پنج هزار سكه‏ای، آن هم به صورت عندالمطالبه، قرار می‏دهد; این مهریه از نظر حقوقی صحیح نیست . زیرا كه او علم قطعی و تفصیلی به عدم امكان ایفای تعهد حین وقوع عقد را دارد كه این به نوعی باعث مخدوش شدن قصد می‏شود .»
این وكیل دادگستری تاكید كرد: «در این نوع از عقدها، ازدواج درست است، اما مهر باطل است و باید مهرالمثل پرداخت‏شود»
وی با اشاره به نادرست‏بودن اتكا به مهریه‏ی سنگین جهت پایداری خانواده گفت: «اتكا به مهریه برای ایجاد ثبات یا آرامش در خانواده یا حراست از بقای آن، اندیشه‏ی معقول و درستی نیست .»
به هرحال آنچه كه به نظر می‏رسد، آن است كه شیوه‏ی امامان معصوم ( علیهم السلام) و بزرگان اسلام در بوته‏ی فراموشی سپرده شده است و مهریه‏ی ازدواج به عنوان یك ابزار برای رفع شهوت چشم و هم چشمی و یك نوع شانیت و جایگاه اجتماعی كاذب تبدیل شده است .

پانوشت‏ها:

1 . الترما نینی، عبدالسلام; الزواج عندالعرب فی الجاهلیه و الاسلام - حلب دارالعلم العربی
2 . ابواب المهور - شیخ حر عاملی، ج 1
3 . شبلی، احمد . زندگی اجتماعی از دیدگاه اسلام
4 . ابواب المهور - شیخ حر عاملی، ج 2
5 . پیشین
6 . محمد باقر مجلسی - ابواب المهور
7 . شیخ حر عاملی پیشین
8 . محمد باقر مجلسی - پیشین
9 . حرعاملی - پیشین
10 . حرعاملی - پیشین
11 . حرعاملی - پیشین
12 . مستدرك - باب 4

علی مسعودی - م . علوی / دیدار آشنا شماره 38

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار