اُلفت خانوادگی

همچنان که در یک ساختمان، صرفاً سوار شدن مصالح بر روی هم و بالا رفتن بنا، مایة دوم و استحکام نیست و دهها نکتة اصولی از آغاز تا پایان به کار گرفته می شود تا «بنای مستحکم» پدید آید، در «بنای یک خانواده» نیز، کار تنها با عقد و ازدواج و تشکیل خانواده و آوردن فرزند تمام نمی شود. زلزله ها و طوفان های فراوانی در راه زندگی قرار می گیرد که اگر بنای خانواده، از شالودة محکم و چفت و بند استوار و نکات ایمن سازی برخوردار نباشد، به سرعت از هم می پاشد و متلاشی می شود. نگاهی گذرا به برخی از این عوامل استحکام، می تواند مفید باشد:

الف- ازدواج عقلانی:

انگیزه های ازدواج متفاوت است. برخی تنها برای هوسرانی و کامجویی ازدواج می کنند و هوس، از مهم ترین انگیزه های آنان است. روشن است که چنین خانواده هایی بنیان محکمی پیدا نمی کنند. عقلانیت در ازدواج و محاسبة جوانب، پیامدها، مسئولیت ها، هزینه ها، حقوق و وظایف متقابل و به دوش گرفتن «بار زندگی» و با چشم و گوش باز و آگاهانه ازدواج کردن، می تواند عاملی برای تداوم این بنیان باشد.

ب- شناخت پیش از ازدواج:

وقتی بناست دو نفر یک عمر با یکدیگر زندگی مشترک داشته باشند، باید دیدگاههای مشترک، سلیقه های متناسب با هم و افکار و اخلاق و روحیاتی که به یکدیگر بخورد و حساسیت های خانوادگی از دو سوی، مورد توجه باشد. مگر نه اینکه «ناسازگاری های اخلاقی» اغلب پس از ازدواج و برآورده نشدن برخی توقعات متقابل یا ناهنجاری های رفتاری زوجین یا فامیل های آنان بروز می کند؟ شناخت قبلی و پرس و جوهای پیش از عقد و کسب آگاهی از ویژگی ها و مشاوره با دیگران، راهی برای پیشگیری از بروز اختلافات است. حتی شناختِ طرف ازدواج به چهره، از نظر اسلام مورد توجه است، تا بعداً ادعا نشود که ندیدم و اگر دیده بودم، سراغش نمی رفتم! در حدیث است که پیامبر اسلام، به کسی که زنی را خواستگاری کرده بود، فرمود» «لَو نَظَرتَ اِلیها، فانّه اَحری اَن یَدُومَ بینکما؛(1) کاش پیش از ازدواج، به او نگاه می کردی، چرا که این نگاه، مناسبت تر است برای تداوم زندگی بین شما!»

ج- صداقت در برخورد:

چه پیش از ازدواج و چه پس از آن، عدم صداقت در ابراز نظر یا ارائة وضعیت خویش از نظر مالی، شغلی، خانواده، جسم و… مایة بروز اختلافات بعدی می شود. صداقت در برخورد اولیه و مسائل بعدی، مانع بروز کشمکش هایی می شود که گاهی تا مرز طلاق و جدایی هم پیش می رود. اگر سنّ واقعی دختر، یا میزان تحصیلات و درآمد پسر، یا وضع خانه و مسکن، سلامتی یا بیماری جسمی و روحی و… واقعی طرح نشود و بعداً خلاف آن آشکار گردد، مشکل ساز خواهد بود. اینکه تدلیس و مخفی کردن عیوب مرد و زن یا نیرنگ حرام شمرده شده، برای پیشگیری از فروپاشی خانواده هاست. مهریه، یک بدهی شرعی و قانونی بر عهدة شوهر است. از این رو برخورد عاقلانه و متین و صادقانه با آن ضروری است. اینکه «کی داده، کی گرفته» گفته می شود و سکه هایی به عدد نجومی، مهریه قرار گیرد و با بروز اولین نقطة اختلاف، کار به شکایت و دادگاه و زندان و… کشیده شود، عوارض همان عدم صداقت است.

د- احترام به فامیل های طرف مقابل:

چنین نیست که اگر دختر و پسری با هم ازدواج کردند، دیگر کاری به کار فامیل یکدیگر نداشته باشند و بی اعتنا به اصول معاشرت و مسئلة صلة رحم و دید و بازدیدهای فامیلی و آداب و سنن خانوادگی و محلی و عرف اجتماعی، از همه بریده و سر در لاک خویش ببرند. ازدواج، مایة وصلت دو دودمان است و گسترش دایرة خویشاوندان و افزایش روابط و توسعة پیوندها و بدون الفت خانوادگی، «زندگی شیرین» فراهم نمی آید. بی اعتنایی به فامیل همسر، یا بی حرمتی و عیبجویی و ناسزاگویی، بذر فتنه است که وقتی بارور شد، میوة تلخ آن، اختلافات و قهرها و جدایی ها و عذاب وجدان و شومی و تلخی زندگی است. باید بنا را بر حفظ احترام متقابل، تقویت روابط فامیلی، صمیمیت و محبت بین افراد دو دودمان، رفت و آمدهای خانوادگی گذاشت و هرچه بیشتر رشته های الفت را قوی تر ساخت. اینها موجب استوار شدن چفت و بستِ روابطی است که با ازدواج پدید آمده است. البته دخالت های بی جا در زندگی «زوجین جوان»، از سوی فامیل هر دو طرف، ناپسند و غلط است، ولی دلسوزی های صادقانه و اظهارنظرهای دلسوزانه و از سر صدق و خیرخواهی، نه دو به هم زنی و انتقام گیری و تلافی کردن و… لازم و کارساز است و خلاء «کمبود تجربه» را در زندگی های مشترکی که تازه پا گرفته است، پرمی کند. دیدارهای فامیلی را باید به رنگ «صلة رحم» درآورد، تا ثواب و رضای الهی را هم داشته باشد. سختگیری هایی بی مورد نسبت به رفت و آمد همسر با فامیل خودش یا تحمیلِ داشتن رفت و آمد با بستگان شوهر، در شرایطی که علاقه ای در بین نیست، مسئله ساز است. باید با تدبیر و دقت و متانت مشکل را حل کرد، نه با قلدرمآبی یا مردسالاری قهرآمیز و تحکم های یک جانبه. اگر مدت ها بگذرد و پدر و مادری علاقه مند باشند که به خانة پسر یا دخترشان بروند، ولی به دلیلِ راضی نبودن و مخالفت کردن عروس و داماد، این حسرت بر دل هایشان بماند، معلوم نیست که خورشید سعادت بر این خانواده بتابد و خدا از آنان راضی باشد. یا اگر زنی دوست داشته باشد که به دیدار والدین یا خواهرها و برادرها و بستگانش برود، اما شوهرش، بی دلیل و از روی یک دندگی و لجاجت، از این گونه رفت و آمدها جلوگیری کند، معلوم نیست آنان خیری از این زندگی ببینند. «صلة رحم»، به تعبیر حضرت باقر (ع)، هم عمل های انسان را پاک و بالنده می سازد، هم مایة رشد و برکت مال می شود، هم حساب رسی خدا را در قیامت آسان می سازد، هم بلاها را از انسان و خانواده دور می سازد، هم مایة طول عمر می شود و اجل را به تأخیر می اندازد.(2) در حدیثی حضرت رسول (ص) فرموده است: «صله الرحم تَعمُرُ الدّیارَ و تَزیدُ فی الأعمارِ؛(3) صلة رحم، آبادی ها را آبادان و عمرها را طولانی می سازد.» اگر یک طرف قطع رابطه کرد و به سنت اسلامی «صلة رحم» عمل نکرد، طرف دیگر باید به این آیین الفت بخش پای بند باشد، تا یخ های بی مهری آب شود و سردی ها به گرمی بگراید. امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «صِلُوا اَرحامَکُم و ان قَطَعُوکم؛(4) با خویشاوندانتان پیوند داشته باشید و صلة رحم کنید، هرچه آنان با شما قطع رابطه کنند.» برای رسیدن به این نقطة آرمانی، گذشت و بزرگواری لازم است و به دل نگرفتنِ رفتار نامناسب دیگران.

یک نمونه:

سیرة پیشوایان، همیشه الگو بوده است. در این زمینه هم نمونه ای از رفتار کریمانه و الفت آفرین امام صادق (ع) با یکی از بستگان می تواند سرمشق ما باشد. بین عبدالله بن حسن و امام صادق (ع) بر سر مسئله ای گفتگو و بحث پیش آمد، تا آنجا که صدای آن دو بلند شد. مردم با شنیدن سر و صدای آنان گرد آمدند. مسئله به نحوی فیصله یافت و آن شب از هم جدا شدند. صفوان بن مهران (که راوی حدیث است) می گوید: صبح برای کاری از خانه بیرون آمدم، امام صادق (ع) را دیدم که درِ خانة عبدالله بن حسن است، عبدالله بن حسن به او می گفت: یا اباعبدالله، چه عاملی سبب شده صبح زود به اینجا آمده اید؟ حضرت فرمود: دیشب در تلاوت قرآن به آیه ای برخوردم که مرا به فکر انداخت و ناراحتم کرد. گفت: کدام آیه؟ فرمود: این آیة شریفه که «آنان که با آنچه خداوند فرموده است تا وصل شود، پیوند برقرار می کنند (صلة رحم) و از پروردگارشان و حساب سخت قیامت بیم دارند؛ وَالّذین یَصِلون ما اَمَرالله بِهِ اَن یُوصَلَ وَ یَخشَونَ رَبَّهم و یخافون سُوءَ الحِساب.»(5) آنگاه، هر دو دست در گردن هم انداخته و گریستند. عبدالله بن حسن گفت: راست می گویی یا اباعبدالله! گویا من تاکنون این آیه را نخوانده بودم.(6) رفتاری چنین بزرگوارانه، آن هم از سوی شخصیتی چون حضرت صادق (ع)، درسی بزرگ برای خانواده های شیعی و پیروان مکتب تربیتی و اخلاقی خاندان رسالت است. انسان هر چه هم ثروت و فرزند داشته باشد، بی نیاز از خویشان و بستگان نیست. آنان بال و پر و بازو و پنجة انسانند، حمایت و همدلی آنان در مشکلات و شداید و مصیبت ها، کمکی ارجمند و مهم است. آنکه با خویشاوندانش قطع رابطه می کند، گویا یکی از دو دست خود را بسته یا بریده است. مگر نه اینکه کارآیی یک دست، بسی اندک است؟ هنر در گسستن از خویشان نیست، بلکه در پیوستن و تحکیم رابطه هاست و این، ایثار و گذشت و کرامت و روح بزرگ می طلبد. آنکه رابطه ها را می گسلد، منابع خیر فراوانی را به روی خود می بندد. «الفت خانوادگی»، موهبت و نعمتی است که باید پاسش داشت و در تقویتش کوشید.

پی نوشتها:

1- وسائل الشیعه، ج 14، ص 61.
2- بحارالانوار، ج 71، ص 100.
3- همان، ص 94.
4- همان، ص 92.
5- رعد، آیه 21.
6- بحارالانوار، ج 71، ص 98.

جواد محدّثی

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار