آموزش زندگى

هر كارى نیازمند آموزش است. «هیچ كس از پیش خود چیزى نشد.» این ضرورت را هم عقل به آن حكم مى‏كند و هم دین به آن فرمان مى‏دهد و هم تجربه‏هاى بشرى آن را مى‏نمایاند.
همه ما باور داریم كه كارهاى مهم، نیاز به آموزش دارند؛ اما برخى‏مان عقیده داریم كه كارهاى كوچك، نیازمند آموزش نیستند و آدمى به خودى خود آنها را یاد مى‏گیرد. آنگاه كارهاى بزرگ و نیازمند آموزش و كارهاى كوچك و بى‏نیاز به تعلیم را در ذهن‏مان تقسیم‏بندى و معین مى‏كنیم و برابر عقیده‏مان عمل مى‏نماییم؛ بزرگ‏ها و مهم‏ها را آموزش مى‏بینیم و كوچك‏ها و غیر مهم‏ها را بى‏تعلیم و تعلم انجام مى‏دهیم، و چون معیار و ملاك درستى در این تقسیم‏بندى نداریم، گاهى امور بزرگ و مهم را در بخش كوچك‏ها مى‏نهیم و كوچك‏ها را در بخش بزرگ‏ها مى‏گذاریم.
اصل این تقسیم‏بندى و دو گانه كردن، درست نیست. حقیقت آن است كه همه كارها نیازمند آموزش‏اند.
از كارهاى بسیار مهم دانه درشتى كه نیازمند آموزش است، «مدیریت زندگى مشترك» است. همسردارى و اداره زندگانى زن و شوهرى، داراى راز و رمزها و فوت و فن‏ها و پیچ و خم‏هاست. «هزار نكته باریك‏تر ز مو اینجاست» كه یكى از آنها آن سخن معروف علامه جعفرى است كه در پاسخ به پرسش برتراندراسل گفته است راسل، فیلسوف اجتماعى اروپایى، در مكاتبه‏هایى كه با استاد محمدتقى جعفرى داشته است، از ایشان مى‏پرسد:
«چرا اسلام به ازدواج این همه بها داده و براى آن این اندازه قانون وضع كرده است؟»
استاد جعفرى در پاسخ او مى‏نویسد:
«در ازدواج، مسئله انسان مطرح است. با ازدواج، مى‏خواهد انسان به وجود آید.»(1)
یكى از شگفتى‏هاى اسفناك، این است كه برخى از مردمان، در آن تقسیم‏بندى دوگانه فوق الذكر، مدیریت زندگى زن و شوهرى را، در بخش كوچك‏ها و غیر مهم‏ها مى‏آورند و خود را به ظاهر راحت مى‏كنند، اما به واقع خویشتن را به هلاكت مى‏افكنند.
اگر دانشمندى را كه در رشته‏اى از دانش‏ها به بالاترین مرتبه رسیده باشد، اما در كار كشاورزى تعلیمى ندیده باشد و دانش و تجربه‏اى نداشته باشد، به باغى ببریم و از او بخواهیم نهالى را با نهال دیگر پیوند بزند، حتما از عهده آن برنمى‏آید. با اینكه كار كشاورزى به نظر آسان مى‏آید.
این خردمندانه نیست كه ما، در راهى كه تاكنون نرفته‏ایم، سرمان را پایین بیندازیم و بى‏راه، بلد و بى‏پروا پیش برویم.

مراحل آموزش

چون زندگى خانوادگى، مرحله‏هاى گوناگونى دارد، آموزش‏هاى مهارت‏هاى زندگى نیز باید برابر آن مراحل باشد. مرحله‏ها:
1. پیش از ازدواج، كه مرحله همسرگزینى و انتخاب همسر است، و از مهم‏ترین مراحل زندگى است، بیشترین دقت و مهارت را مى‏طلبد. در این دوران، «فاخته‏ها» در اندیشه و تكاپوى یافتن همدم و هم آشیانه خویش‏اند.
2. پس از انتخاب همسر، كه مرحله نامزدى و دوران عقد بستگى است، و مرحله‏اى شیرین و دلپسند است و راهكارها و مهارت‏هاى خاص خود را مى‏طلبد. در این دوران، فاخته‏ها همدم و هم آشیانه خویش را یافته‏اند، اما «جدا آشیانه»اند.
3. عروسى و آغاز زندگى مشترك. در این دوران، «فاخته‏هاى جدا آشیانه»، «تك آشیانه» و هم آشیانه مى‏شوند و به افق‏هاى پیش‏رو مى‏نگرند و به برنامه‏هاى آینده مى‏اندیشند. دامنه این دوران، گسترده است و آستانه آن بلند است. مهارت‏هاى این دوران و سلوك همسران در این مرحله، بسیار گسترده‏تر و فنى‏تر و دقیق‏تر و عمیق‏تر است و «هزار نكته باریك‏تر ز مو» نمایان‏تر مى‏شوند.
4. فرزنددار شدن. آنگاه كه فاخته‏ها تك آشیانه شدند و نهال‏ها پیوند خوردند، اندك اندك ثمره‏ها پدیدار مى‏شوند و آشیانه، صفاى بیشتر مى‏یابد و بوستان، حیاتى نوین پیدا مى‏كند. در این دوران، آن «هزار نكته باریك‏تر ز مو» هزاران نكته مى‏شوند. مهارت‏ها و فنون این مرحله، بسیار ظریف‏اند؛ از هنگامه افشاندن بذر تا پروراندن آن در نهان و سپس سر برآوردن و آمدن به این جهان و آنگاه پرورش آن بر شیوه‏اى درست، تا بالنده شدنش.
این مرحله با مرحله پیشین، در هم آمیخته‏اند؛ مرحله چهار بر مرحله سه وارد مى‏شود و این دو دوران، همراه و توأمان مى‏شوند.
5. ازدواج فرزندان. هنگام كه بذرها سر برآوردند و بر ساقه خود ایستادند و نهال‏ها بالنده شدند، نوبت به پیوندزنى و ساماندهى‏شان مى‏رسد. اكنون جوجه‏هاى فاخته‏ها، خود، فاخته‏هایى رشید شده‏اند. آنان كه تاكنون در آشیانه پدر و مادر مى‏زیستند، حالا آشیانه مستقل مى‏طلبند.
اینك نسلى نو از درون نسل پیشین سر برآورده و اعلام استقلال مى‏كند.
مسئولیت مدیریت این دوران، برعهده والدین نسل نو است. این دوران نیز فنون پیچیده و دقیقى دارد و آموزش‏ها و مهارت‏هاى خاص خود را مى‏طلبد.
6. دوران كمال. در این هنگام، والدین به دوران كمال رسیده‏اند. برزیگران دیروز، اكنون بوستان خود ساخته و خود كاشته خویش را با افتخار مى‏نگرند؛ تلاش‏هاى سال‏ها مدیریت و مراقبت و زحمت و محبت، اكنون به بار نشسته و فروغ شادى و خرسندى را در دل و دیده باغبانان، برافروخته است. و اكنون فرزندان و نوگان و نبیرگان و عروسان و دامادان، به هدایت و رهبرى پدر بزرگ و مادر بزرگ، امید بسته‏اند و خواهان دریافت ثمره‏هاى تجربه‏ها و اندوخته‏هاى ارجمند ایشان‏اند.

منابع و روش‏هاى آموزش
1. مطالعه كتاب و مطبوعات

در این عرصه، غنى هستیم؛ كتاب‏ها و نشریات خوبى به وسیله نویسندگان و دانشمندان نوشته شده و مى‏شود و كتاب‏هایى نیز از دیگران به فارسى ترجمه شده و مى‏شود. مفیدترین این كتاب‏ها و مطبوعات، آنهایى است كه خانواده را از منظر اسلام بررسى كرده‏اند. چون ارگان خانواده، یك نهاد فطرى و غریزى است، عهده‏دار بیان قوانین آن و نمایاندن قلمرو روابط و تعامل اعضاى آن «دین» است. البته در این حوزه، كتاب‏ها و مطبوعات ضعیف یا كم فایده یا بى‏فایده یا مضر نیز وجود دارد، اما این كاستى‏ها از ناحیه مؤلفان و پدیده‏آورندگان این گونه آثار
منشأ مى‏گیرد، نه از ناحیه دین. كتاب‏هاى ترجمه‏اى غیر دینى نیز برخى‏شان خوب‏اند و برخى‏شان ضعیف‏اند و برخى نیز بدو زیانبارند. از این رو، با تیزنگرى و مشورت و كوشش مى‏توان كتاب‏هاى مفید را یافت و از غیر مفیدها یا زیاندارها اجتناب كرد.

2. حضور در آموزشگاه و كلاس

در این عرصه، چندان غنى و توانمند نیستیم؛ بلكه فقیر و رنجوریم. افسوس كه آموزشگاه‏هاى مهارت‏هاى زندگى، در جامعه ما به هیچ رو قابل برابرى با آموزشگاه‏هایى چون: رانندگى، آرایشگرى، گلدورزى، زبان‏آموزى، خیاطى، كامپیوتر، باشگاه‏هاى ورزشى و صدها آموزشگاه و
كلاس فنون دیگر نیست!
نه اینكه آن آموزشگاه‏ها و كارگاه‏ها و كلاس بیش از اندازه نیازند و یا غیر لازم و یا بیهوده‏اند؛ نه؛ بلكه آموزشگاه‏ها و كارگاه‏ها و كلاس‏هاى آموزش مهارت‏ها و درس‏هاى زندگى خانوادگى، اندك و ناچیزند.
البته نباید ناامید بود. از آن مقدار كه موجود است باید بهره جست و براى جبران كمبودها نیز باید كوشید. این یك وظیفه همگانى است كه مراكز و اماكن و وسایل آموزش مهارت‏هاى زندگى خانوادگى را به اندازه كافى برسانیم تا همگان از آنها بهره‏مند شوند.

3. مشاوره

مشاوره خانواده، اندك اندك دارد در جامعه ما نهادینه مى‏شود و رو به رشد است و آینده امیدبخشى را نوید مى‏دهد. مشاوره و مشاوران مى‏توانند نقش مهمى را در آموزش مدیریت خانواده‏ها برعهده داشته باشند.
درباره مشاوره، در بحث‏هاى آینده، به تفصیل سخن خواهیم گفت. انشااللّه‏

4. وسائل سمعى و بصرى

صداو سیما برنامه‏هاى مفیدى درباره فرهنگ خانواده و آموزش مهارت‏هاى زندگى خانوادگى ارائه مى‏دهد برنامه‏هاى پرسش و پاسخ‏هاى خانوادگى و تربیتى این رسانه‏ها، مفید و راهگشاست.
فیلم‏ها و نوارها و لوح‏هاى فشرده و دیگر وسایل سمعى و بصرى نیز در این موضوع، موجود است كه همگان مى‏توانند از آنها بهره جویند.

5. محفل‏هاى دوستانه

چه نیكوست كه دوستان و خویشاوندان، محفل‏ها و گردهمایى‏هاى خانوادگى‏شان را به گفتمان فرهنگى خانوادگى تبدیل كنند و از پیش، موضوعى را معین نمایند و درباره آن مطالعه كنند و در محفل‏هایشان درباره آنها به گفتگو بپردازند. و اگر لازم بود، كسى را به عنوان كارشناس دعوت كنند تا هم تدریس كند و هم به پرسش‏هاى حاضران پاسخ گوید.
این محافل اگر خوب اداره شوند، ثمره‏هاى فرخنده‏اى دارند؛ هم تجدید دیدار دوستان و خویشان است، هم صله ارحام و پیوند خویشاوندان، و هم آموزشگاه مهارت‏هاى زندگى.
البته این محفل‏هاى فرهنگى و معنوى، هرگز نباید به تشریفات پر هزینه، آلوده گردد و رنگ و لعاب مهمانى‏هاى پر زحمت را به خود بگیرد، كه اگر چنین شد، دیگر نه فایده‏اى دارد و نه دوام مى‏آورد.

6. حضور در محضر عالمان

از نعمت‏هاى ارزشمند جامعه ما وجود مجالس و محافل علمى و اخلاقى است كه در مكان‏هایى مانند مساجد و دانشگاه‏ها و به مناسبت‏هاى گوناگون برپا مى‏شوند و سخنرانان و اساتید، موضوع‏هاى مختلفى را مطرح مى‏كنند. برخى از ایشان و در برخى از این مجالس، مسائل خانوادگى و اخلاق و مهارت‏هاى زندگى مشترك و نیز مسائل تربیتى بیان مى‏شود، حضور در این مجالس و در محضر این استادان و عالمان، در رشد فرهنگى همسران و خانواده‏ها تأثیرى شایان دارد.
از كارهاى خوب و ممكنى كه مى‏شود كرد این است كه به سخنرانان و اساتید پیشنهاد كنیم و از ایشان بخواهیم كه در سخنرانى‏ها و درس‏هاشان، به موضوع مهارت‏هاى زندگى و اخلاق و فرهنگ خانوادگى، بیشتر بپردازند.

پى‏نوشت:

1. درس‏هاى نهج‏البلاغه ایشان در سیماى جمهورى اسلامى ایران، نقل به معنا.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار