تربيت جوان از ديدگاه امام خميني‌(ره)

اشاره: جوانان از سرمايه‌هاي عظيم هر ملت‌اند که مي‌توانند نقش مهمي در پيشرفت يا انحطاط جامعه خويش ايفا نمايند و اين امر بستگي به نوع هدايت و تربيت آنان دارد. تربيت صحيح آنان نيز خود در سايه شناخت دقيق و همه‌جانبه ابعاد وجوديشان ميسّر خواهد بود. نوشتار حاضر سعي دارد به بيان برخي از ويژگي‌هاي اين دوران پرداخته، در ضمن آن، راهکارهاي مناسب تربيتي را ارائه نمايد.
روان‌شناسان ويژگي‌هاى متعددي را براي اين دوران بر شمرده‌اند که به برخي از آن‌ها اشاره مي‌کنيم:

1. رشد جسمانى

در اين مرحله از حيات، رشد بدن سريع و بيش از ديگر سنين است. به همراه رشد بدن، وزن و نيروي جسماني زياد شده و در اثر تمرين، چابکي پديد مي‌آيد. بدن در اين دوران پيوسته به سوي کمال، قدرت و نيرومندي به پيش مي‌رود. با توجه به اين ويژگى، حضرت امام(ره) بارها قدرت جواني را يادآور شده و اين دوران را فرصت خوبي براي تهذيب نفس دانسته‌اند. همچنين سفارش مي‌کنند که اين نيروي خدادادي را در راه رضاي خداوند صرف نموده و به کمک آن اسلام و ميهن خود را به اوج عظمت و سرافرازي برسانيد.
ويژگي ديگر اين دوران، بيداري غرائز به خصوص غريزه جنسي است. اين غريزه، قدرت بزرگي است که در اين دوران بر جسم و جان جوان حکومت مي‌کند و انديشه‌اش را به خود معطوف مي‌دارد. غريزه جنسي اگر درست جهت‌دهي نشود، مي‌تواند آينده جوان و جامعه را با خطر جدّي مواجه سازد و به تعبير حضرت امام(ره) استعمارگران از همين زاويه ضربه‌هاي فراواني به کشورهاي تحت سلطه، وارد ساخته‌اند. آنان با کشاندن جوان به مراکز فحشاء و فساد، وي را از تفکر باز داشته و نسبت به جامعه خويش بي‌تفاوت ساخته‌اند.

2. تغييرات فکرى

«نامه جامعه» طي يادداشتي در اين‌باره مي‌افزايد: تحولات فکري در جوانان بسيار پر‌دامنه است. هوش و استعداد آنان به اوج تکامل خود مي‌رسد و ابعاد ذهن توسعه مي‌يابد. در جنبه خرد و ادراک، عقل او در حال رشد، پرورش و کمال است. او دائم سرگرم تجربه و آزمايش است و مي‌خواهد از حقايق امور سر درآورد. و شايد با توجه به همين خصيصه جواني است که حضرت امام(ره) مي‌فرمايند: چشم اميدم به جوانان... مسلمان بوده و انتظار دارم که با تهذيب نفس و اخلاص، مطالعات و تحقيقات وسيع و دامنه‌داري را در زمينه شناخت احکام اسلام و مباني نوراني قرآن آغاز نماييد، اسلام واقعي را بشناسيد و بشناسانيد.

3. تحولات روانى

کنجکاوى، مسؤوليت‌پذيرى، داشتن روحيه‌اي حساس و انتقادي و... از جمله تحولات روانى اين دوران است. کنجکاوى شديد در اين دوران، منشأ بسياري از کشف‌ها گشته و در سايه همين کنجکاوى است که براي او توجهي به فلسفه زندگي و آينده پديد مي‌آيد و مي‌خواهد از اسرار آن و نيز وظايف خود در قبال آن، سر درآورد و تا حد امکان زمينه اصلاح و سازندگي را در خويش فراهم سازد. حضرت امام(ره) با آگاهي از اين آمادگي جوان، مکرر اصلاح او را در زمينه‌هاي مختلف گوشزد مي‌کنند. اين دوران مرحله شکل‌گيري اراده در جوانان است که بر اين اساس بايد آنان را وارد صحنه عمل کرد. همچنين در اين دوران، آنان وارد مرحله مسؤوليت‌پذيرى شده و خود را افراد مسؤول و متعهدي مي‌دانند و از پذيرش مسؤوليت در حد توان خويش خوشحال‌ا‌ند، لذا کار و مسؤوليت را به تدريج بايد به آنان سپرد و با راهنمايي و حمايت از آنان خواست که آن را به احسن وجه انجام دهند. از خصايص ديگر اين دوران، غرور و خودپرستى، شهوت و بي‌خبري و آرزوهاي بسيار است که به موقع بايد براي آن چاره‌اي انديشيد. سفارش آن مربّي آگاه، آن است که بايد با مجاهده، حجاب خودپرستي را از قلب زدود تا جمال جميل خداوند را مشاهده کرد. با برداشتن حجاب خوديّت، هر مشکلى، آسان و هر رنج و زحمتى، گوارا مي‌شود؛ ولي با غرور و خودخواهي همه چيز فرو مي‌ريزد.

4. تغييرات رفتارى

رفتار جوان، از جهات گوناگوني قابل تأمل است. از جمله تغييرات اين دوران، رفتار گروهي است. در اين دوران افق‌هاي زندگي اجتماعي او گسترش يافته و سعي دارد به عضويت گروه‌ها درآيد. وي به دنبال معيارهاي گروهي است و از آن تبعيت مي‌کند. در همين دوران است که خطر جذب او به سمت گروه‌ها و مکاتب انحرافي فراوان است، لذا در سخنان حضرت امام(ره) مکرر اين خطرات يادآوري مي‌شوند: عوامل و ايادي استعمار مي‌کوشند با سم‌پاشي اذهان و افکار جوانان، از جلوه‌گر شدن چهره تابناک اسلام جلوگيري نمايند و با عناوين فريبنده و مکتب‌هاي رنگارنگ جوانان ما را منحرف سازند.
... دانشمندان و متفکران روشن‌ضمير وظيفه دارند که مزاياي مکتب نجات‌بخش اسلام را... که راهنماي زندگي انسان است براي عموم بيان کنند. همچنين مسؤولين موظفند مصالح و مفاسد روز را به مردم گوشزد کرده و براي جوانان، مجامع ديني و مراکزي جهت هدايت آنان در نظر بگيرند.

5. تغييرات عاطفى

شور عواطف از سرمايه‌هاي ارزنده حيات جوانان است، به شرطي که جهتي انديشيده پيدا کند و در مسير کمال و تکامل انسان باشد. در سايه آن محبّت، وفادارى، احترام، حمايت از افتادگان پديد مي‌آيد که همه اين‌ها، نشانه رشد و کمال آدمي است. احساسات تند و آتشين جوان، تمام وجودش را تحت تأثير خود قرار مي‌دهد و به همين سبب نياز به مراقبت ويژه دارد.

6. بيداري مذهبى

سنين نوجواني و جواني را دوران بيداري مذهبى مي‌دانند. در اين دوران، تمايلات ايماني و مذهبي در جوان زنده شده و علاقه‌مند مي‌شود که از علل و مفاهيم آن با‌خبر شود، آفريننده جهان را بشناسد و از مسائل مربوط به عبادت، مرگ و حيات و بالاخره فلسفه آفرينش سردرآورد. در مواردي نيز ترديدهايي درباره مسايل مذهبي در او پديد مي‌آيد که نيازمند راهنمايي است. لذا حضرت امام(ره) از تمامي دانشمندان و متفکران روشن‌ضمير مي‌خواهد که مزاياي مکتب اسلام را براي آنان بيان کنند.
در اين دوران بايد شور مذهبي جوان را در مسير خير، تعاون، آزادي‌خواهى، مبارزه با استثمار و استضعاف قرار داد و موجبات اوج‌گيري او را فراهم آورد اين کار را حضرت امام(ره) نسبت به جوانان آن دوران انجام داد و حرکتي را آغاز نمود که تا عصر حاضر هم اثرات آن باقي است.

7. تغييرات اخلاقى

وجدان اخلاقي بر اثر تحولات بلوغ در نوجوان و جوان بيدار مي‌شود و ارزش‌هاي الهي و ايده‌آل‌هاي اخلاقي در اين سن رشد مي‌کند. جوان به پاکي و انصاف و پاکدامني تمايل دارد و اين تمايل به قدري نيرومند است که در برابر ستم مي‌ايستد و انتقاد مي‌کند.
آن‌چه در اين ميان اهميت فراواني دارد، حفظ اين کمالات است که از ديد آن بزرگ مربّي نسل جوان به دور نمانده است؛ چنان‌که فرموده: ممکن است يک جوان خيلي مهذب و خوب باشد ليکن به تدريج ظالم شود.
بنابراين حفظ کمالات عهد جواني بسيار اهميت دارد و تنها در سايه دستگيري مربّيان آگاه ميسور است.
امام(ره) همواره گوشزد مي‌نمود که جوان بايد از قواي جواني و نشاط آن، براي قيام در مقابل مفاسد اخلاقي استفاده کند و نگذارد اين نعمت خدادادي از دست برود. در موارد بسياري به جوانان سفارش مي‌کنند که دوستان خود را از اشخاص وارسته و متعهد و متوجه به معنويات و داراي اخلاق پسنديده برگزينند، و اين به دليل همان خصيصه تأثيرپذيري در جوانان است.

بررسي شيوه تربيتي حضرت امام(ره) مي‌تواند راه را بر دست‌اندرکاران امر تربيت جوانان هموار سازد؛ البته اين امر مستلزم بررسي بيش‌تر و دقيق‌تر در اين زمينه است که بايد توسط متخصصان اين فن انجام پذيرد. در پايان تنها به دو نکته برگرفته از شيوه تربيتي آن بزرگوار اشاره مي‌کنيم:

1. هدايت و تربيت جوانان با توجه به ويژگي‌هاي روحي آنان بايد در کمال مهرباني و عطوفت صورت گيرد.
2. گام اساسي و مهم در تربيت جوانان، جهت‌دهي آنان به سمت تهذيب نفس و خودسازي است که خير دنيا و آخرت را در پي دارد.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار