برخی از عوامل مؤثر بر نوآوري جوانان

اشاره

جواني، موهبتي الهي است؛ فرصتي طلايي و تكرارناپذير براي شكوفاشدن و بهره بردن و بهره دادن. تمايل به ارائه ايده‌هاي جديد، ساختن پديده‌هاي نو و طرح‌هاي نو درانداختن و نوآوري كردن، همه از اموري است كه فكر و خيال و ذهن جوان را به خود مشغول مي‌كند. اين ويژگي مثبت و شناخت دقيق و پرورش دادن و تقويت كردن آن، موجب پيشرفت فرد و اجتماع است. اما شايسته است پيش از آنكه از نوآوري جوانان و جوانان نوآوري سخن به ميان آوريم، عوامل مؤثر بر نوآوري آنان را بشناسيم. آنچه در پي مي‌آيد، بيان عواملي چند و تأثيرگذار بر نوآوري جوانان است.

جوان و نوآوري در فرهنگ اسلامي

دوران جواني، دوران رشد و شكوفايي، شادابي و كمال، و قوّت و نيرومندي است. از اين نظر، جواني، بهترين فرصت زندگي براي خودسازي و شكوفايي است. در سخنان جامعي كه از پيشوايان دين به ما رسيده، بر اهميت اين دوره از عمر انسان تأكيد شده است و آن بزرگواران، به نوآوري، شكوفايي و نوجويي جوانان توجه كرده‌اند.
يكي از صفت‌هاي خداوند، «بديع» است. اين واژه را به پديدآورنده و نوآورنده معنا كرده‌اند.[2] قرآن كريم مي‌فرمايد: او آفريننده آسمان‌ها و زمين است و چون اراده آفريدن چيزي كند و بگويد موجود باش، آن فوراً موجود مي‌شود.» (بقره: 117) بديع در تفاسير به معناي به وجود آوردن چيزي بدون هيچ سابقه‌اي است و اين مي‌رساند كه آسمان‌ها و زمين، بدون هيچ نمونه قبلي به وجود آورده شده است.[3]
امام صادق(ع) نيز فرموده است:«مَن اسْتَوي يَوْماهُ فَهُوَ مَغْبونٌ؛[4] هر كه دو روزش با هم برابر باشد، زيان‌ديده است.» اين حديث بيان مي‌كند كه بايد هر روز را با ايده و طرح جديد و برتر آغاز كنيم. ادبيات ديني و عرفاني ما كه سرشار از آموزه‌هاي اسلامي است نيز همواره انسان‌ها را به تفكر و طرح نو درانداختن و آدم و عالمي ديگر ساختن فراخوانده است. براساس اين آموزه‌ها، ركورد و غيرسيّال بودن افكار و انديشه‌هاي انسان، همچون آب و بركه‌اي راكد، موجب فسادِ روان و جان او مي‌شود.

جوان كيست؟ نوآوري كدام است؟

واژه جوان يا «برنا» در زبان فارسي به معناي هر چيزي است كه از عمر آن چندان نگذشته باشد. قرآن كريم نيز مراحل زندگي انسان را از نظر توانمندي، به سه دوره تقسيم كرده است: ‌كودكي، جواني و پيري. دوران جواني، همان دوران قوّت و كمال و نيرومندي است و تا هر زمان كه توانمندي انسان تداوم داشته باشد، جوان خواهد بود.[5]
نوآوري، به كارگيري ايده‌هاي نوين ناشي از خلاقيت است. نوآوري مي‌تواند محصول جديد، خدمتي جديد يا راهي جديد براي انجام كاري باشد. خلاقيت، توانايي و ايجاد فكر يا ايده جديد و نو است؛ ازاين‌رو، لازمه نوآوري و بستر رشد و پيدايي آن به شمار مي‌آيد. به ديگر سخن، نوآوري، خلق چيز جديدي است كه هدف معيّني را دنبال مي‌كند و به اجرا مي‌رساند.

عوامل مؤثر بر نوآوري

براي شكوفاييِ نوآوري در جوانان و به ثمر رسيدن آن، شايسته است عوامل تأثيرگذار بر آنان شناخته و تقويت شود. بسياري از اين عوامل مي‌تواند ويژگي‌هاي افراد نوآور را به ما نشان دهد. هرچند اين عوامل بر نوآوري جوان مؤثر است، ولي ممكن است در يك جوان نوآور، همه اين عوامل به عنوان ويژگي‌هاي فردي او يافت نشود. در اينجا برخي از عوامل مؤثر بر نوآوري جوانان را برمي‌شماريم:

1. اراده قوي

يكي از عوامل مؤثر بر نوآوري جوانان، برخورداري از اراده قوي است. اراده قوي، موجب مي‌شود آدمي هر اتفاق ناگهاني و پيش‌بيني نشده را با متانت بپذيرد و واكنش شتاب‌زده _ كه نتايج نامطلوبي را به‌بار مي‌آورد _ از او سر نزند.
برخورداري از اراده قوي و ايمان به هدف، مقدمه‌اي براي پشتكار و مقاومت است و اين دو، تضمين‌كننده پيروزي است.
در تعريف اراده گفته‌اند: ‌اراده، مرتبه‌اي از خواستن است كه در آن، شخص به كاري از ميان كارهاي ممكن، آن‌چنان شوق و تمايل پيدا كند كه انجام آن كار برايش قطعي شود. اراده در انسان، فعلي اختياري است كه از منبع عقل و شوق سرچشمه مي‌گيرد.[6]
ازاين‌رو، جوان نوآور با اراده قوي در راه‌حل مشكل يا ايجاد ايده‌اي جديد گام برمي‌دارد و چنان جدي در اين راه مي‌رود كه به طور حتم موفق مي‌شود؛ چنان‌كه گفته‌اند: خواستن، توانستن است. جوان نوآور با اشتياق به كارها مي‌پردازد و معمولاً داراي اراده‌اي قوي است. او براي تقويت اراده، از كارهاي كوچك و جزئي آغاز مي‌كند و وقتي تصميم انجام آن كار را گرفت، در آنجام آنها سستي نمي‌كند و شهامت به خرج مي‌دهد. او همچنين از كارهايي كه در نگاه اول مشكل و بزرگ به نظر مي‌رسد، نمي‌هراسد و آنها را به تأخير نمي‌اندازد و با اراده قوي و نيرومندي شروع به انجام آن كار مي‌كند.
در سخنان پيشوايان ديني، عوامل تضعيف و تقويت اراده آمده است كه آنها را به عنوان زمينه‌اي براي رسيدن به موفقيت يا عدم موفقيت بيان كرده‌اند؛ چنان‌كه امام علي(ع) مي‌فرمايد: «تصميم راسخ و تن‌پروري با هم جمع نمي‌شوند. چه بسيار تصميم‌هاي روز را كه خوابِ شب مي‌شكند، و چه بسيار تاريكي‌هايي كه ياد همّت‌هاي بلند را از خاطر، محو مي‌كند».[7]

2. اعتماد به نفس

اعتماد به نفس، ايمان به توانايي‌هاي خويش براي رسيدن به هدف است. اين مفهوم، يكي از ويژگي‌ها و توانايي‌هاي جواناني است كه به موفقيت، ابتكار و نوآوري مي‌رسند. اين صفت، از دو سازه اصلي سرچشمه مي‌گيرد كه عبارت است از: اطمينان به خويش و احترام به خويش.
اعتماد به نفس، موجب اشتياق در يادگيري و افزايش مهارت‌هاي فرد مي‌شود. فردي كه اعتماد به نفس دارد، كمتر در ذهن خود از واژه «ناممكن» استفاده مي‌كند؛ زيرا خودباوري و ايمان به پيروزي، هيچ‌گاه اجازه نااميد شدن به خود را نمي‌دهد و به جاي تسليم شدن در برابر مشكلات، با انديشه و تعقل بر مشكلات چيره مي‌شود. جوان، نيروها و توانايي‌هاي نهفته‌اي براي حل مشكلات و ايجاد ايده‌هاي جديد و نوآوري در حل مسائل خود و جامعه خود داراست. او مي‌تواند با خودباوري و انتظار و توقع فراوان، از شايستگي‌هاي برتر خود به افق‌ها و راه‌هاي جديدي دست يابد. در آموزه‌هاي اسلامي و سخنان پيشوايان دين، واژه اعتماد به نفس از جايگاه ارجمند و والايي برخوردار است و بر جلوه‌ها و ثمرات آن بسيار تأكيد و مؤمنان به كسب آن فراخوانده شده‌اند. خداوند در قرآن كريم مي‌فرمايد: اي نفس داراي اطمينان! خشنود و پسنديده به سوي پروردگارت بازگرد».[8] بنابراين، يكي از ويژگي‌هاي مؤمنان، كسب اعتماد به نفس و خودباوري است.
نكته ديگر آنكه افرادي كه در زندگي خود به درجات بالاي علمي و ايماني رسيده‌اند، از اين ويژگي و نعمت برخوردار بوده‌اند. براي نمونه، با مطالعه زندگي امام خميني(ره)، درمي‌يابيم كه ايشان از اعتماد به نفس بالايي برخوردار بوده‌اند و در سخت‌ترين شرايط، براي بحران‌ها و بن‌بست‌هايي كه جامعه اسلامي با آن مواجه مي‌شد، ‌با توكل بر خدا راه‌هاي جديد ارائه مي‌دادند. ايشان اعتماد به نفس را مشروط به توكل بر خدا مي‌داند و بدون توكل به حق، اعتماد به نفس را ناممكن برمي‌شمارد. ايشان در بخشي از سخنان خود در اين‌باره مي‌فرمايد:
عمده اين است كه شما دو جهت را در نظر بگيريد كه من كراراً عرض كردم. يكي اعتماد به خداي تبارك و تعالي كه وقتي‌كه براي او بخواهيد كار بكنيد، به شما كمك كند، ...و يكي اتّكال به نفس، اعتماد به خودتان. شما خودتان جوان‌هايي هستيد كه مي‌توانيد همه كارها را انجام بدهيد. مخترعين ما مي‌توانند در سطح بالا اختراع بكنند. مبتكرين ما مي‌توانند در سطح بالا ابتكار كنند؛ به شرط آنكه اعتماد به نفسِ خودشان داشته باشند. ... لازم است كه با اين دو خصيصه، اتكال به خداي تبارك و تعالي [و] اطمينان به نفس، با اين دو خصيصه به پيش برويد.[9]
اعتماد به نفس، گوهري گرانبهاست و از ديدگاه اسلامي، با مباحث اخلاقي پيوند مي‌خورد. البته اين‌گونه نيست كه اين گوهر بدون هيچ مقدمه و به آساني به دست آيد. جواني كه مي‌خواهد در سايه اعتماد به نفس، نوآوري داشته باشد، بايد پاره‌اي از رفتارها و باورهايي را كه در به وجود آمدن خودباوري مؤثر و لازم است، كسب كند.
مهم‌ترين شاخصه‌هاي فرد كه داراي اعتماد به نفس است، عبارتند از: آينده‌نگري، مخاطره‌پذيري، تسلط بر عواطف و احساسات، ‌كمك‌پذيري و كمك‌رساني، پذيرش ديگران، نمايش اطمينان به خود، هدف‌داري، مسئوليت‌پذيري و وحدت شخصيت.
اين ويژگي‌ها ممكن است كم‌و‌بيش در هر كس موجود باشد، ولي در افراد با اعتماد به نفس، كاملاً آشكار است. حركت در راه كسب و پرورش اين ويژگي‌ها، پايان‌ناپذير است و حتي افرادي كه داراي اعتماد به نفس بالا هستند نيز به استمرار اين حركت نيازمندند

پی نوشتها :

[2]. دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، ج 11، زير نظر: كاظم موسوي بجنوردي، تهران، انتشارات مؤسسه دائرةالمعارف بزرگ اسلامي، ج 11، ص 528.
[3]. ناصر مكارم شيرازي، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1376، ج 1، ص 420.
[4]. شيخ صدوق، الأمالي، قم، مؤسسة البعثه، 1407 هـ. ق، ص 766، ح 1030.
[5]. محمد محمدي ري‌شهري، حكمت‌نامه جوان، ترجمه: مهدي مهريزي، قم، دارالحديث، 1385، ص 14.
[6]. دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، ج 7، ص 409.
[7]. نهج‌البلاغه، ترجمه: فيض‌الاسلام، تهران، جاويدان، 1360، خطبه 241.
[8]. فجر: 27 و 28.
[9]. صحيفه امام، ج 18، صص 189 و 190.

سهيلا بهشتي

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار