جهان، درهزاره سوم میلادی تحت تاثیر ارتباطات رایانه ای چهره جدیدی به خود گرفته است. جامعه شبکه ای باعث شده است تا جامعیت، پیچیدگی و شبکه سازی تکنولوژیکی به عرصه های زندگی آموزشی نفوذ کند؛ انقلاب تکنولوژیکی اطلاعات و ارتباطات، باعث شکوفایی جنبش های آموزشی، اقتصادی و فرهنگی شده و دنیایی نو را در برابر چشم ها به تصویر می کشد. در عصر حاضر ارتباطات و اطلاعات دو عنصر اساسی تلقی می شوند. بشر در این زمان بیش از گذشته خود را نیازمند به داشتن اطلاعات و برقراری ارتباط برای کسب اطلاعات مورد نیاز می داند.
رشد و گسترش دانش بشری و فناوری های نوین، جهان امروز را متحول و پیچیده کرده است. یکی از پدیده هایی که در اواخر قرن بیستم زندگی بشر را دگرگون کرد و رشد فزاینده آن هنوز ادامه دارد، رایانه است. با ورود این فناوری به بازار، جهان به تعبیر مک لوهان به «دهکده جهانی» تبدیل شد و از آن مهم تر، این که پدیده مرتبط دیگری با نام «اینترنت» به جهان عرضه شد که اطلاعات را در سریع ترین زمان ممکن به دورترین نقاط جهان منتقل می کند و این انفجار اطلاعات شاید مهمترین پدیده قرن حاضر باشد که همه جهان را به نوعی به خود وابسته کرده است.
واژه اینترنت، به عنوان علامت اختصاری International Networking به معنی شبکه فوق ـ العاده گسترده جهانی متشکل از هزاران رایانه است که از طریق تلفن و کابل و یا ماهواره به یکدیگر ارتباط پیدا کرده اند ؛ این رایانه ها با زبانی یکسان و تحت پروتکل اینترنت با یکدیگر سخن می گویند (کتابدار، مجید رضا، 1381).
پایه اینترنت در سال 1968 میلادی در وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) ریخته شد. سال 1972 پست الکترونیکی مورد استفاده قرار گرفت تا نامه هایی را در طول یک شبکه گسترده ارسال نماید. در سال1973 تماس با آن سوی اقیانوس اطلس (نروژ و انگلیس) بر قرار شد. در سال 1982 اولین تعریف از «اینترنت» به عنوان مجموعه ای به هم پیوسته از شبکه ها مطرح شد. در سال 1984 هزار کاربر از اینترنت استفاده می کردند. اینترنت در سال 1989 ده هزار کاربر داشت. در سال 1991 دانشگاه مینوسوتا یک گوفر را گسترش داد. در سال 1992، Gern، وب را منتشر کرد و تعداد کاربران به یک میلیون نفر رسید (فیلک، 1996 به نقل از اسلامی، 1381).
اینترنت در طول 10 سال گذشته از ابزاری منحصر به افراد خاص، به یک شبکه ارتباطی در دسترسی همه افراد جهان و مملو از اطلاعات و قابلیت های ارتباطی که برای هر کس بدون توجه به حرفه، علاقه و تجربه قابل استفاده است تبدیل شده و استفاده از آن به طور فزاینده ای در دنیای امروز معمول شده است (اسلامی، 1381).
هر تکنولوژی به طور نیرومندی تغییرات بنیادی و همه جانبه در جامعه ایجاد می کند. تلفن و تلویزیون دو مثال از اختراعات اخیر هستند که نقش غیر قابل انکاری را در زندگی افراد جامعه برعهده گرفته اند. حضور این اختراعات چنان همیشگی و معمولی تلقی شده اند که غالباً جزء عناصر طبیعی محیط شمرده می شوند. رایانه اختراع دیگری است که به ویژه به دلیل اهمیتش برای ادامه عملکرد موفقیت آمیز شبکه ارتباطات جهانی (اینترنت) قابلیت بیشتری دارد ؛ در واقع اینترنت می تواند فن آوری بعدی باشد که به صورت جزء لاینفک زندگی افراد در جامعه درمی آید.
رشد چشمگیر استفاده از اینترنت غیر قابل کتمان است. رشد گسترده اینترنت و تفاوت در جنبه های گوناگون اینترنت در بین گروه های جمعیت شناختی، موضوع جالب توجه پژوهش های اخیر بوده است. امروزه پژوهشگران تعابیر مختلفی را ازجمله اعتیاد اینترنتی، وابستگی اینترنت، اعتیاد تکنولوژیکی، کاربرد مشکل ساز اینترنت، آسیب شناسی کاربرد اینترنت، اختلال اعتیاد اینترنت به کار می برند و مطالعات گسترده ای در این زمینه درحال انجام است (یانگ، 2004).
از طرفی علی رغم امتیازات مثبت اینترنت از قبیل جنبه های آموزشی، ارایه خدمات ارتباطی و... جنبه های منفی نیز وجود دارد. دانش آموزان ممکن است در معرض مطالب و تصاویر خشن و غیرمجاز موجود در پایگاه های اینترنتی قرار گیرند. دسترسی به چنین مطالبی ممکن است کاملاً تصادفی یا عمدی باشد. هر دو طریق دستیابی مورد توجه متخصصان بوده است و کارشناسان نسبت به صدمات جبران ناپذیری که از طریق این گونه برنامه ها به کودکان و نوجوانان می رسد به ویژه ایجاد مسایلی مانند انحراف جنسی، خشونت، اعتیاد، رفتارهای ضداجتماعی، سست شدن مبانی خانواده، اشاعه جرم وجنایت درطیف وسیع، مکررا هشدار داده اند (شاملو،1382). دانش آموزان بیش از دیگران در معرض آسیب های ناشی از کاربرد نادرست اینترنت قرار دارند.
مطابق دیدگاه کاندل (1998 به نقل از یانگ، 2004) عوامل مختلفی در گرایش دانش آموزان به استفاده مفرط از اینترنت تأثیر می گذارند از جمله: 1) دسترسی آسان و آزادانه به اینترنت 2) یک سائق نیرومند برای ایجاد حس پایداری از هویت 3) رشد و توسعه روابط صمیمی مطلوب 4) وجود تشویق ذهنی اما نه صریح برای کاربرد اینترنت (یانگ، 2004).
شاید مهمترین پژوهش در زمینه اثرات استفاده از اینترنت بررسی اولیه کرات و همکاران(1998) باشد که اثرات منفی استفاده از اینترنت را بر سازگاری افراد نشان داد؛ اما مطالعه بعدی که توسط همین پژوهشگران دراین زمینه انجام شد، براثرات مثبت استفاده از اینترنت درسازگاری کاربران تأٌکید کرد. سایر پژوهش های انجام شده درباره اثرات مثبت و یا منفی استفاده از اینترنت نیز به نتایج متناقضی دست یافته اند که در ادامه به آن اشاره خواهد شد.
همان طور که پیش تر اشاره شد، یکی دیگر از ابعاد مهم روان شناختی استفاده از پدیده ها، میزان سازگاری افرادی است که از این پدیده های نوین استفاده می کنند. سازگار شدن با خود ومحیط پیرامون، برای هر موجود زنده یک ضرورت حیاتی است. انسان در جهانی زندگی می کند که از تحولات و مشکلات ناشی از آن سرشاراست به طوری که این مشکلات او را از پیشرفت باز می دارند. اگر انسان بتواند بر این مشکلات غلبه کند و تعادل جسمی و روحی خود را به دست آورد، در واقع سازگاری کسب کرده است. سازگاری عبارت است از درک خودو دیگران، رفتارها، افکار و احساساتی که برای رشد مناسب لازم است و موجب می شود روش های سازگاری مورد نیاز برای تغییرات محیطی بروز کند (پمپ، 1990، به نقل از شهسواری، 1382).
از طرفی با توجه به این که دوره نوجوانی دوره ای خاص و بحرانی است، این سؤال پیش می آید که آیا استفاده از اینترنت و اطلاعات بسیار گسترده آن بر سازگاری دانش آموزان تأثیر می گذارد یا خیر؟
تأثیر کاربرد اینترنت بر سازگاری یک موضوع بحث انگیز است. مطالعه طولی شبکه خانگی نشان داد که کاربرد اینترنت با افزایش افسردگی و تنهایی (انزوا) مرتبط بود و نوجوانان در حمایت اجتماعی کاهش زیادتری نشان دادند (کرات و دیگران، 1998 به نقل از لندیر،2004).
در حالی که مطالعه کرات (2002) با نمونه جدیدی نشان داد که کاربرد اینترنت با نتایج مثبت روان شناختی از جمله بهزیستی و درگیری اجتماعی مرتبط بود.
مورگان و کاتن (2002 به نقل از روهال 2002) دریافتند که کاربرد اینترنت برای اهداف ارتباطی3 با کاهش نشانه های افسردگی همراه بوده است. در حالی که کاربرد غیر ارتباطی با افزایش نشانه های افسردگی در بین دانش آموزان کالج مرتبط بوده است.
ایربرینگ و نی (2000 به نقل از مدییل، 2004) در مطالعه ای بر روی چهارهزار نفر، دریافته اند که کاربران به طور منظم به قطع تماس با محیط اجتماعی خود، تمایل دارند ؛ این کاربران با محدود ساختن تماس و تعامل با اعضای خانواده و دوستان، زمان بیشتری را به استفاده از اینترنت اختصاص دادند.
در ارتباط با این یافته ها، مفسران بحث کرده اند که این نباید شگفت انگیز باشد که بدون برقراری روابط اجتماعی صمیمانه، مشکلات بی اعتمادی، تنهایی و افسردگی حاصل شود (مدییل، 2003). مطالعات زیادی نشان دادند که پتانسیل هایی برای افزایش تماس در اینترنت وجود دارد ؛ تعداد زیادی از افراد گزارش کردند که اینترنت به آن ها اجازه داده است که با افراد شبیه خودشان در تماس باشند واین مزیت شخصی ـ اجتماعی است که انگیزه اصلی تشکیل شبکه های اینترنتی است (مرکز GVU، 1998، کاتز و اسپند، 1997، به نقل از مدییل، 2003).
نی و ایربرینگ (2000) معتقدند به جای این که فقط بر کاربرد خود تکنولوژی تمرکز شود باید به کاربران بر حسب توانایی آن ها برای تعامل با دیگر انسان ها توجه شود. کاربرانی که سطوح بالاتر فعالیت اجتماعی را گزارش می کنند، می توانند سازگار باشند (به نقل از اینگلبرگ، 2004).
در پژوهشی که اینگلبرگ و همکاران (2004) انجام داده اند، تفاوت بسیار زیادی بین کاربرد کم و زیاد اینترنت و تنهایی یافته اند. استفاده زیاد از اینترنت با تنهایی مرتبط بود که این موضوع با پژوهش قبلی مطابق است. اما مطالعه آن ها نشان داد کسانی که از اینترنت بسیار زیاد استفاده می کنند، از نظر ارزشی دچار انحراف هستند. همچنین استفاده از اینترنت تا اندازه ای سرعت شکل گیری مهارت های اجتماعی و عاطفی (هوش هیجانی) را کاهش می دهد.
برخی از پژوهشگران نتیجه گرفتند که 8 تا 13 درصد دانش آموزانی که از اینترنت استفاده می کنند می توانند به عنوان سوء استفاده کنندگان از اینترنت یا وابسته روانشناختی به اینترنت مورد توجه قرار گیرند که دارای طیفی از مشکلات از خستگی و کمبود خواب گرفته تا عملکرد تحصیلی ضعیف و کاهش تعاملات اجتماعی رودررو (چهره به چهره) می باشند (مارتین، 2003 ؛ شییر، 1994، به نقل از گراس، 2004).
کاندل (1998 به نقل از لندیر، 2004) ادعا کرد که فرادرگیری با اینترنت می تواند از رشد مهارت های مورد نیاز برای ایجاد حس صمیمیت جلوگیری کند.
جالب توجه این که، مطالعات زیادی نیز به فواید مثبت اینترنت به عنوان یک میدان برای مواجهه با موضوعات عمومی رشدی و اجتماعی در بین دانش آموزان کالج، توجه کرده اند. در یک مطالعه که توسط PIAIP،(2001) انجام شد، نشان داده شد، از هر 10 نفر جوان، 6 نفر آن ها به طور مکرر از اینترنت استفاده کنندبه نظر این جوانان ارتباطات اینترنتی، روابط آن ها با دوستانشان را بهبود بخشیده است و برخی نیز گزارش کردند که احساس می کنند آزاد ترند که خودهای واقعی در اینترنت باشند (لندیر، 2004). مارتین (2001، به نقل از لندیر، 2004) نتیجه گرفت که برای اکثر دانش آموزان کاربرد اینترنت برای برآورده کردن انتظارات شخصی خود مشکل ساز نیست و اتصال به اینترنت سودمند بوده است و دنیای انسان ها را به روش های مثبتی گسترش داده است.
ظاهراً شواهد پیش بینی می کنند دانش آموزانی که به طور وسیعی از اینترنت استفاده می کنند، در خطر شکست و ترک تحصیل قرار دارند (کینان، 1996 به نقل از لندیر، 2004). اکثر شواهد منفی برای کاربرد اینترنت بر اعتیاد اینترنتی بیشتر از کاربرد سطح معتدل اینترنت تمرکز کرده اند.
مک کنا (1999 به نقل از لندیر، 2004) دریافت افرادی که اضطراب اجتماعی بالا یی دارندمی توانند از اینترنت برای شکل دادن به روابط صمیمانه موفقیت آمیز استفاده کنند و این روابط اینترنتی کیفیتی پایین تر از روابط شکل گرفته به روش های سنتی ندارد. آن ها بیان کردند که اینترنت یک تأثیر عمده ساده بر اشخاص ندارد. این که چگونه یک شخص تأثیر می پذیرد به دلایلش برای استفاده از اینترنت و همچنین به متغیرهای شخصی وابسته است. مطالعات اولیه بر روی کاربران اینترنت به این نتیجه رسیده است که کاربرد اینترنت با تماس های اجتماعی رابطه معکوس دارد. برخی از پژوهشگران بیان می کنند که افزایش کاربرد اینترنت حداقل در بین کاربران جدید با افزایش انزوای اجتماعی و افسردگی مرتبط بوده است (کرات، کیزلر و بونوا، 2002؛ به نقل از روهال، 2003).
گراس و همکاران (2000 ؛ به نقل از سیپرساد، 2004) دریافتند نوجوانانی که در ارتباط برقرار کردن درمدرسه اضطراب اجتماعی دارند و تنهاتر هستند، در اینترنت بیشتر با افرادی که نمی شناسند، رابطه برقرار می کنند.
لیانگ (2000 ؛ به نقل از سیپرساد، 2004)، دریافت دانش آموزانی که تنهاتر بودند، به خودافشایی که نادرست، منفی و کمتر آشکار کننده بود، تمایل داشتند. بنابراین یک نوجوان که در برقراری ارتباط در مدرسه شایستگی ندارد، در کاربرد اینترنت به عنوان یک ابزار ارتباطی ناتوان است.
نتایج پژوهش سیپرساد (2004)، نشان داد که رفتارهای مقابله ای در محیط اینترنتی و غیر اینترنتی به هم مربوط هستند به ویژه اگر این راهبردها، اجتنابی باشد.
شاو و گانت (2003) ، در یافتند که کاربرد اینترنت با کاهش سطوح تنهایی و افسردگی و افزایش سطوح حمایت اجتماعی و عزت نفس مرتبط بوده است ( به نقل از ویتی و همکاران، 2005). اخیراً الد فیلد و هویت (2004) به این نتیجه رسیده اند که کسانی که زمان بیشتری از پست الکترونیکی استفاده می کنند، احتمالا کمتر به تنهایی دچار خواهند شد ؛ آن ها بیان می کنند، چون پست الکترونیکی، توسط افراد برای نگهداری و حمایت روابط دوستانه به کار می رود، در مقایسه با روش های دیگر، برای برقراری روابط دوستانه در زندگی مناسب تر است (ویتی و همکاران، 2005).
تارو (1999 ؛ به نقل از گراس، 2004) طی بررسی هزار نفر از والدین در ایالات متحده، درباره نگرانی های عمومی نسبت به تأثیر کاربرد اینترنت بر سازگاری اجتماعی نوجوانان دریافت که تقریباً دو/ سوم از پاسخ دهندگان استفاده بسیار از اینترنت را باعث منزوی شدن فرزندان خود می دانند.
مطالعه ای که روهال و همکاران (2002) برای بررسی تأثیر فعالیت های اینترنتی بر عزت نفس دانشجویان جدیدالورود کالج انجام داده اند نشان داد که کاربرد غیر ارتباطی اینترنت با عزت نفس پایین مرتبط بوده است. این در حالی است که تعداد کمی از بررسی ها درباره ی کاربرد اینترنت بوسیله دانش آموزان دبیرستانی نظرکاملاً مثبتی داشته اند. این نشان می دهد که در سطوح بسیار بالایی کاربرد اینترنت می تواند با عواقب منفی متنوعی مرتبط باشد. برای مثال مطالعه ای بر روی دانش آموزان سال آخر دبیرستان به این نتیجه رسید که کاربرد بالای اینترنت با پیوندهای اجتماعی ضعیف مرتبط بوده است (سندرز و دیگران، 2000؛ به نقل از روهال، 2002).
در حالی که برخی از پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که اینترنت انزوای اجتماعی را افزایش می دهد و کیفیت ارتباط با خانواده و دوستان را کاهش می دهد (نی، 2001؛ نی و ایربرنیگ، 2000 ؛ فیلد دیه گو و کاپلن، 2000 )؛ پژوهش هایی نیز نشان داده اند که افزایش کاربرد اینترنت باعث افسردگی و تنهایی می شود و کیفیت روابط خانواده گی را کاهش می دهد و انزوای اجتماعی را بالا می برد (ساندرز و همکاران، 2000 ؛ نی، 2001 ؛ کرات و همکاران، 1998 ؛ به نقل از ایزین، 2004). پژوهش های اخیر تأکید کرده اند که اینترنت به عنوان یک راه ممکن برای کسب حمایت اجتماعی است (لیبرمن و همکاران، 2003، به نقل از ایزین، 2004).
در یک مقیاس ملی (بنیاد پژوهشی پیو5، 2002) اکثر کاربران اینترنتی که از e-mail استفاده می کنند روابط خانوادگی و روابط آن ها با دوستان بهبود یافته است. مطالعات یافته اند که گفتگوی اینترنتی(چت) سکویی ایجاد می کند که از طریق آن کاربران اینترنتی می توانند شبکه های حمایت اجتماعی خود را برای تماس های جدید و یا برای تقویت تماس های قبلی، گسترش دهند (به نقل از ایزین، 2004). مورگان و کاتن (2003، به نقل از ایزین، 2004) یافته اند که کاربرد e-mail و اتاق چت / پیغام کوتاه، نشانه های افسردگی را کاهش می دهد.
گرین فیلد6 (2004) ادعا می کند که بزرگسالان از نوع دنیای اجتماعی و فرهنگی افراد نوجوان که در حال کار با اینترنت هستند، آگاهی چندانی ندارند و کودکان و نوجوانان هنگام استفاده از اینترنت و بویژه شرکت در جلسات چت، فرهنگ رایانه ای خاص خود را دارند.
مک کنا و بارفی، (2000) ؛ (به نقل ازسیپرساد، 2004) یافتند که اینترنت می تواند- از طریق ایجاد یک تعامل غنی که به روابط مثبت، همراه با گمنامی و از نظر موضوعی مناسب، اجازه ی ظهور می دهد تنهایی را کاهش می دهد.
به اعتقاد مک کنا و همکاران (2000) به سبب نبودن تعامل رودررو، اینترنت می تواند به افراد اجازه بیان خودهای درونی واقعی خود را بدهدکه این امر باعث ایجاد روابط عمیق تر و پایدارتر می شود.
بنابراین اینترنت به دو روش متفاوت دیده شده است، هم به عنوان وسیله ای که انزوای اجتماعی را افزایش می دهد و هم وسیله ای که خودافشاسازی را ممکن می سازد.
کرات و همکاران (2000 ؛ به نقل از سیپرساد، 2004) در یک مطالعه طولی متفاوت دریافته اند که به نظر می رسد که اینترنت بر افراد برونگرا در مقایسه با افراد درونگرا تأثیرات مثبت بیشتری (مانند افزایش ارتباطات، درگیری اجتماعی و بهزیستی) دارد. آن ها مدل « غنی، غنی تر می شود» را پیشنهاد کردند، اینترنت برای کسانی که قبلاً از سازگاری خوبی برخوردار بوده اند، مفیدتر است.
لیوینگ استون (2002)، پس از بررسی مطالعاتی که در زمینه اثرات اینترنت بر کودکان انجام شده است، نتیجه می گیرد، قبل از پذیرفتن تاثیرات اینترنت باید به کاربرد بافتی اینترنت، توجه کرد.
شاید مشهورترین مطالعه در زمینه اثرات استفاده از اینترنت، مطالعه کرات و همکاران (1998) باشد. این مطالعه نیز نتایج دو گانه ای را ارایه داده است. در حالی که نتایج اولیه این مطالعه، تاثیرات منفی ناشی از کاربرد اینترنت را نشان داده است، پیگیری نتایج این مطالعه توسط همان پژوهشگران، اثرات مثبت استفاده از اینترنت را نشان داده است. بعد از مطالعه کرات و همکاران (2002)، مطالعات بعدی که در این زمینه انجام شده است نیز نتایج متناقضی را به دست آورده اند.
عبدالعظیم کریمی در پیشگفتار کتاب کلیدهای همراهی و مراقبت از نوجوانان در اینترنت ( شرودر، 1383) این سوال را مطرح می کند که در این فضای پیچیده و نوسان خیز و شتابناک که هجوم خواسته و ناخواسته ی امواج فرهنگی و اطلاعاتی ذهن و رفتار نسل جدید را تحت تاثیر خود قرار داده است و می رود که نهاد رسمی و دیرینه ی خانواده و مدرسه را تحت شعاع خود قرار دهد، وظایف اولیا و مربیان در پیشگیری از آثار سوء این پدیده چیست؟
برای پاسخ به این سؤال اساسی دو دیدگاه وجود دارد. اول دیدگاه محدود سازی است که با منع و سرکوب همراه است و دیگری دیدگاه «مصونیت بخشی» است که با هدایت و مدیریت همراه است. دیدگاه اول مربوط به خانواده هایی است که از برخورد واقع بینانه با پدیده اینترنت سرباز می زنند و با سخت گیری و سرکوب خواهان پیشگیری از ورود این پدیده به خانه های خود هستند اما این روش دیری نمی پاید که کارکرد خود را از دست خواهد داد و فرزندان را نسبت به این پدیده حریص تر خواهد کرد زیرا توسعه ی رایانه و اینترنت در مراکز آموزشی و فرهنگی پرتوان تر از آن است که بازدارنده های فیزیکی و محدودیت های مکانیکی بتوانند در برابر این جریان شتابنده و فزاینده ایستادگی کنند.
دیدگاه دوم راهبرد «کنار آمدن»، «سازگار شدن»، «برخورد واقع بینانه» و «عاقلانه» با این پدیده در قالب آموزش روش ها و مهارت های لازم در استفاده از اینترنت و ایجاد آمادگی و ارتقای ظرفیت شناختی در افراد است. هر چند راهبرد محدودیت نیز برای پاره ای از کودکان و نوجوانان که فاقد خودرهبری و خودگردانی لازم در چگونگی استفاده از اینترنت هستند، می تواند کارآیی موقت داشته باشد، بیش از همه باید کودکان و نوجوانان را به مکانیزم های «کنترل درونی» برای پیشگیری از آثار سوء استفاده از اینترنت مجهز کرد.
منابع - احمدی فصیح ، صدیقه (1382) : آشنایی با شبکه جهانی وب ، علوم اطلاع رسانی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، دورة 18 ، شماره 1 و 2 .
- اسلامی ، محسن (1381): بررسی قابلیتهای آموزشی اینترنت ومیزان دسترسی ، استفاده و دیدگاه دانش آموزان و دبیران دوره متوسطه از آن در شهر تهران، شورای تحقیقات سازمان آموزش و پرورش شهر تهران، اسفند 1381 .
- اسلامی، علی (1373): روان شناسی سازگاری ، تهران، سازمان چاپ و نشر بنیاد.
- برک ، لورای (2001): روان شناسی رشد، ترجمه سید محمدی، یحیی (1383). جلد اول، تهران ، نشر ارسباران.
- جعفری زاده ، مجید (1384): بررسی رابطه بین ویژگیهای فردی و اجتماعی دانش آموزان با میزان استفاده از فناوری اطلاعات در اوقات فراغت مقطع متوسطه شهر بم، پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علامه طباطبایی .
- جمعی از مؤلفان(1379): روان شناسی رشد، تهران انتشارات سمت.
- داوسون ، اندی (1999): اینترنت برای ویژه کاران خدمات کتابخانه ای و اطلاع رسانی ، ترجمه پور سرباز ، علی اکبر، 1378، تهران نشر طبیب .
- ستوده، هدایت ا.. (1378): روان شناسی اجتماعی، تهران، انتشارات آوای نور.
- شاملو، سعید (1382): بهداشت روانی، تهران، انتشارات رشد.
- شرودر کیت ای. (1383): ترجمه فرناز فرود. کلیدهای همراهی و مراقبت از نوجوانان در اینترنت، تهران، انتشارات صابرین
- صادقیان، عفت (1384): تأثیر کامپیوتر و اینترنت بر کودکان و نوجوانان، مجله الکترونیکی مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، شماره چهارم، دوره چهارم.
- کتابدار، مجید رضا (1382): شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای و اینترنت، تهران ، انتشارات چراغ .
- متواضع، مرتضی (1381): ICDI ، جلد اول ،تهران، انتشارات دیباگران.
مدیری، ناصر و همکاران (1376): شبکه اینترنت در ایران و جهان، چاپ اول ، انتشارات دانشگاه هرمزگان.
-یمینی دوزی سرخابی، محمد (1371): تحلیلی بر ناسازگاری دانش آموزان در دوره ابتدایی، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره،4.
-Bazhenova, olgav et al(2001).vagal reactivity and affective adjustment infants during interaction challenges, child Development,volume 72,number, 5.
-Braten, Ivar,et al. (2006).Epistemological beliefs, interest, and gender as predictors of Internet-based learning activities, Computers in Human Behavior 22 (2006) 1027-1042.
-Bucherova , lenka(2003). Educational aspects of Internet based learning: Internet and learning style-symbiosis or mutual fight, World conference on Educational multimedia , hypermedia and telecommunication , volume,2003 issue,1.
- Chan, Tak-Wai,et al (2001). Four spaces of network learning models, Computers & Education, N, 37,p, 141-161.
-Easin,Mattnew.S & Larose,Robert (2004).Alt.suport: modelingsocial support online ,computer in human behavior,N,28,(201-219).
-Elbedour , salman (2004). The effect of polygamous marital structure on behavioral, emotional and academic adjustment Children, clinical child and family psychology review , vol , 5.
-Engelberg , Elisabeth & Sjobfr G, Llennart(2004). Internet use , social skills and adjustment , Cyber psychology & Behavior.
-Gerdes , Hillary et.al (1994). Emotional , social , and academic adjustment of college student : A longitudinal study of rotintion , Journal of Counseling and Development, volume, 72.
-Gibson,Susan &Oberg,Dianne(2004). Visions and realities of Internet use in schools :Canadian perspectives , British journal of educational technology , vol,35,N,5 ,569-585.
-Gonzales,Carmen.(2003).the use of the Internet to teach critical thinking , Association for the advancement of computing in education.
-Greenfield,Patricia M.(2004).Developmental considerations for determining appropriate Internet use guidelines for children and adolescents, Applied Developmental Psychology .N,25 , 751-762.
- Gross, Elisheva F. (2004). Adolescent Internet use : what we expect , what teens report , Applied Developmental Psychology ,25, 633-649.
- Lanthier Richard P& Windham,R.Craig (2004). Internet use and college adjustment the moderating role of gender, Computers in Human Behavior, 20, 591-649.
-LaRose, Robert,(2002). A Social Cognitive Explanation of Internet Uses and Gratifications: Toward a New Theory of Media Attendance, International Communication Association, November, 1.
-Lazarus , Richard S.(1976). Patterns of adjustment . International student Edition.
- Livingstone,Sonia.(2002). Children, s Use of the Internet: A Review of the research Literature, commissioned by the National Children, s Bureau.
- Lynch , Rhchard & Dembo , Myron(2004). The relationship between self-regulation and online learning in a blended learning context, International Review of Research in open and distance learning , August,2004.
-Modayil,Mary V.(2003).Internet user,s prior psychological and social difficaties , Cyber psychology & Behavior , volum ,6. number 6.
-Rohall,Dawid.E & Cotton Shelia.R (2002).Internet use and the self-concept ,linking specific uses to Golobal self-steam , current research in social psychology,N,8.
-Seepersad , Sean(2004). Coping with loneliness adolescent online and
offlin behavior,Cyber psychology and behavior , Volume , Namber 1.
-Tinzman,Margaret B(1999).Engaged and worthwhile learnin ,North central reguional Educational laboratory.
- Takahira, Ando , R, M. & Sakamoto,A.(2004). Effect of the Internet use on elementary school students attitude toward learning, In proceeding of world conference on educational multimedia , hypermedia and telecommunications.
- Whitty, Monica T. & McLaughlin , Deborah (2005). Online recreation: The relationship between loneliness, Internet self-efficacy and the use of
the Internet for entertainment purposes, Computers in Human Behavior.
-Yang,shu ching & Tung chien ju(2004).comparsion of Internet addictand non-addicts in taiwanese high scool , computer in human behavior.
مجتمع فرهنگی آموزشی علامه طباطبایی |