مديريت حافظه در مغز ما

روزي كه پس از بازگشت به خانه متوجه شدم كاري را كه از چند روز پيش قرار انجامش را گذاشته بودم،از خاطر برده‌ام، چندان نگران نشدم و اين فراموشي را حمل بر داشتن مشغله زياد گذاشتم. ولي پس از بارها تكرار اين اتفاق آن هم در موارد تعجب برانگيزي مثل فراموش كردن اسم يكي از صميمي‌ترين دوستانم يا شماره تلفن خانه خودم،احساس نگراني عجيبي تمام ذهنم را فرا‌گرفت. نگراني از اين كه دچار روند تدريجي تحليل حافظه و شايد آلزايمر شده‌ام.
حال بگذاريد در همين ابتدا برايتان روشن كنيم كه ضعف حافظه در حد نمونه‌هايي كه گفته شد، بخش اجتناب ناپذيري از زندگي همه ماست و نبايد اين موارد را با آلزايمر يا بيماري‌هاي زوال مغز اشتباه گرفت. بلكه عواملي چون حجم كار زياد روزانه، مشغوليت ذهني و داشتن استرس مي‌تواند منجر به بروز ضعف حافظه در هر يك از ما شود. البته بايد بدانيد كه بهره هوشي و توانايي مغز انسان در تجزيه و تحليل اطلاعات ويژگي منحصر به فردي است كه تحت تاثير عوامل گوناگون متغير بوده و از همين جا تفاوت افراد جلوه مي‌يابد. در همين خصوص تقويت حافظه آرزوي ديرينه بشر بوده و از ديرباز ميل به پيشرفت موجب توجه به اين مقوله شده است.

با اين حال اگر ازبروز مشكلات جدي در حافظه‌تان نگرانيد يا مايل به كنترل عوامل تضعيف حافظه و البته تقويت آن هستيد، پرونده اين هفته ما را بخوانيد.حافظه به گروهي از فرآيند‌هاي رواني و مغزي اطلاق مي‌شود كه با استفاده از آنها، فرد تجارب و ادراك‌هاي مختلف را ذخيره و آنها را يادآوري مي‌كند.فرآيند حافظه 3 مرحله دارد كه رمزگرداني، اندوزش و بازيابي ناميده مي‌شوند.در مرحله اول يعني رمز گرداني، اطلاعات فيزيكي به نوعي رمز قابل قبول براي حافظه تبديل مي‌شوند. (مانند رمزهاي ديداري، شنيداري، گفتاري و معنايي.) اندوزش عبارت است از نگهداري اطلاعات رمزگرداني شده و بازيابي، فرآيندي است كه به كمك آن، اطلاعات، هنگام نياز از حافظه فرا خوانده مي‌شوند.اين را نيز بدانيد كه حافظه انسان به دو نوع كوتاه‌مدت و بلندمدت تقسيم مي‌شود. در برخي منابع، به نوع سوم حافظه يعني حافظه حسي نيز اشاره شده است.
مديريت حافظه در مغز ما
در مراحل مختلف حافظه، ساختار‌هاي متعددي در مغز دخالت دارند. تحقيقات نشان مي‌دهد، در جريان خواندن مطالب يا همان مرحله رمزگرداني، بيشتر نيمكره چپ مغز دخيل است و در جريان فراخواني و يادآوري اطلاعات، بيشتر نيمكره راست مغز فعال مي‌شود.همچنين بخشي از مغز كه به «هايپوكمپ» موسوم است، فقط در حافظه بلندمدت نقش دارد اما تاثيري در حافظه كوتاه‌مدت ندارد. اين در حالي است كه فرآيند‌هاي مربوط به حافظه كوتاه‌مدت در مناطق پيشاني قشر مغز رخ مي‌دهند.
بسته به اين كه اندوزش مطالب براي چند ثانيه (يعني حافظه كوتاه‌مدت) يا براي مدت طولاني‌تري (يعني حافظه بلندمدت) مورد نظر باشد، شيوه كار مغز متفاوت است. به طور كلي مرحله رمز گرداني در حافظه كوتاه‌مدت به صورت رمز صوتي، ديداري يا شنيداري است، اما در حافظه بلندمدت، اطلاعات به صورت رمز معنايي ذخيره مي‌شوند. اما در حافظه بلندمدت، چون رمزگرداني به شكل معنايي صورت مي‌گيرد، هنگام يادآوري ممكن است داده هم معناي آن بازيابي شود.
در مرحله بازيابي اطلاعات نيز تفاوت‌هايي ميان انواع حافظه وجود دارد. براي بازيابي داده‌هاي ذخيره شده در حافظه، مغز بايد فرآيند جستجو را انجام دهد. اين فرآيند در حافظه كوتاه‌مدت بسيار سريع است، اما در حافظه بلندمدت به عوامل مختلفي از جمله نوع طبقه‌بندي مطالب در حافظه و مدت زمان سپري شده از اندوزش اطلاعات تا بازيابي آنها، بستگي دارد. از سوي ديگر گنجايش حافظه كوتاه‌مدت محدود، يعني بين 5 تا 9 داده و به طور متوسط 7 داده است؛ در حالي كه گنجايش حافظه بلندمدت، نامحدود است.
تفاوت ژن‌هاي مربوط به حافظه در زنان و مردان
در بحث حافظه، مردان و زنان با هم مشابه نيستند. در حالي كه مردان ممكن است قادر به يادآوري تاريخ ازدواجشان نباشند، در حفظ وقايع و جزييات ظاهري آنچه به طور معمول با آن سروكار دارند بهتر عمل مي‌كنند.دانشمندان معتقدند اكنون توانسته‌اند علت اين اختلافات را كشف كنند. آنها از طريق ژن‌هاي مختلفي حافظه را ايجاد مي‌كنند. در واقع مردان براي ايجاد ارتباطات در مغز كه حافظه طولاني را شامل مي‌شود، از دو ژن متفاوت نسبت به زنان استفاده مي‌كنند. آنها معتقدند اين يافته مي‌تواند دليل اين كه چرا مردان در يادآوري حافظه‌هاي تاكتيكي نظير مسيرهاي مسافرت و جزييات كوچك بسيار بهتر عمل مي‌كنند، در حالي كه زنان حافظه احساسي بهتري نظير به خاطر سپردن تاريخ ازدواج و تولد و جزييات دنياي اطرافشان دارند، را توضيح دهد.
درخشندگي حافظه در زنان و مردان
به طور كلي مطالعات محققان نشان داده است مردان به طور متوسط 4/8 امتياز در علوم رياضي و محاسباتي و زنان به طور متوسط 5/7 امتيار در حافظه بالاتر هستند.با اين حال در يكي از بررسي‌هايي كه روي جنسيت و اثر تمركزگرايي (حساسيت فوق‌العاده) حافظه به معناي حافظه آشكار و حافظه ضمني (سيستم ذخيره كوتاه‌مدت مغز انسان) در يكي از دانشگاه‌هاي داخل كشور صورت گرفت، مشخص شد كه جنسيت در ايجاد ميزان تمركزگرايي در حافظه ضمني زنان و مردان اثر متفاوت و قابل توجهي دارد. اين تفاوت نشان داد ميزان عملكرد مردان در حافظه ضمني نسبت به عملكرد زنان در اين نوع حافظه بيشتراست زيرا مردان به خصوصيات سطحي اطلاعات حساس‌تر بوده، در نتيجه آنان به عوامل سطحي و هيجان‌هاي آني توجه بيشتري دارند.
آسيب‌پذيري حافظه در زنان
مساله اينجاست كه دو ژن در يادگيري و حافظه مردان موثرند در حالي كه در مورد زنان چنين نيست. البته نبايد فراموش كنيم كه مردان وزنان در بحث ژنتيك متفاوتند زيرا مردان داراي كروموزم‌هايX وY اند در حالي كه زنان داراي دو كروموزمX هستند. اين تفاوت‌هاي ژنتيكي مي‌تواند در مطالعه بيماري‌هايي چون آلزايمر نشان مي‌دهد كه زنان بيش از مردان به آلزايمر مبتلا مي‌شوند كه اين بدان معناست كه حافظه زنان نسبت به مردان آسيب‌پذيرتر است.
نقش تغذيه در تقويت حافظه
واقعيت آن است كه انسان‌ها داراي كارايي‌هاي مغزي گوناگوني هستند و اين كارايي‌ها دلايلي مانند وراثت، تغذيه، تربيت مغز و... دارد. با اين حال دانشمندان توانسته‌اند راه‌هايي را براي داشتن يك مغز آماده و مفيد به ما ارائه دهند كه يكي از آنها داشتن تغذيه سالم است.
جالب است اشاره كنيم كه دانشمندان حتي در پژوهشي دريافته‌اند گرسنگي نيز باعث به يادآوردن مطالبي مي‌شود كه در حافظه ضبط و ثبت شده‌اند. در واقع هورمون گرسنگي مي‌تواند ميزان ارتباط عصب‌ها با بخشي از مغز را كه محفوظات جديد در آنجا حفظ مي‌شود، افزايش دهد. اين يافته جديد، دانشمندان را نسبت به كشف داروهاي جديدي براي درمان بيماري‌هاي حافظه اميدوار كرده است.اما در تحقيقي ديگر مصرف نوشيدني‌هاي شيرين سبب بهبود حافظه و جلوگيري از بروز بيماري آلزايمر شناخته شده است. دقيقا به همين سبب اولين توصيه دانشمندان براي افزايش كارايي مغز، خوردن صبحانه است زيرا با هر بار صبحانه خوردن، ميزان زيادي گلوكز كه غذاي اصلي مغز است، به بدن وارد مي‌ شود. به همين دليل مشخص شده است افرادي كه صبحانه نمي‌خورند، كارايي كمتري در مدرسه و محل كار دارند.
مغز، چه غذاهايي را دوست دارد؟
از سوي ديگر شواهد بسياري در دست است كه نشان مي‌دهد در افراد بالاي 50 سال ميزان حفظ قواي مغزي به رعايت دستورات ساده‌اي شامل تغذيه سالم و سرشار از روغن ماهي بستگي دارد كه مي‌تواند از التهاب سلولي كه زمينه‌ساز كاهش قواي دماغي و حافظه است پيشگيري كند.چرا كه خواص ضد التهابي و حفاظتي امگا 3 و اسيد‌هاي چرب ضروري كه در ماهي‌هاي چرب مانند ماهي قزل‌آلا، ماهي تن و آزاد و روغن كبد ماهي وجود دارد مي‌تواند از پيري مغز و از دست دادن حافظه پيشگيري كند.از سوي ديگر دانشمندان بر استفاده فراوان از تخم‌مرغ و سالاد در رژيم غذايي تاكيد مي‌ كنند. در تخم‌مرغ ميزان فراواني كولين وجود دارد كه از اين ماده در بدن براي توليد انتقال دهنده‌هاي عصبي استيل كولين استفاده مي‌ شود. كمبود اين ماده در مغز مي‌تواند باعث آلزايمر شود و افزايش آن مي‌‌تواند روند فراموشي مربوط به پيري را كند كند.
از سالادها نيز نبايد غافل شد. اين غذاها مقدار بسيار زيادي آنتي‌اكسيدان دارند كه در آنها ميزان فراوان بتا كاروتن ، ويتامينE وC وجود دارد. فراموش نكنيد كه افزايش آنتي‌اكسيدان در مغز باعث افزايش قدرت يادگيري حتي در سن بالا مي‌شود. در عين حال از ميوه‌ها هم غافل نشويد. ميوه‌هاي تازه در تقويت حافظه كوتاه‌مدت تاثير زيادي دارند.
خواب كافي براي داشتن حافظه قوي‌تر
خواب بعدازظهر نه‌تنها براي رفع خستگي خيلي مفيد است، بلكه دانشمندان دريافته‌اند افرادي كه ظهرها كمي مي‌خوابند، در مقايسه با ديگران راحت و سريع‌تر كلمات و مفاهيم آموزشي را به ياد مي‌آورند. به بيان ديگر خواب بعدازظهر موجب تقويت حافظه و تحكيم توانايي‌هاي ذهني مي‌شود. البته خواب بعدازظهر زماني براي حافظه مفيد است كه ‌انسان به مرحله ‌خواب عميق برسد، زيرا مغز در اين حالت مي‌تواند فعاليت مراكز يادگيري و ذخيره ‌اطلا‌عات را از سر بگيرد.
وقتي خواب هستيم، مغز ما حافظه‌هاي جديدي را تمرين كرده و حتي بعضي از مسائل را حل مي‌كند. به بيان ديگر برنامه‌ريزي، حل مسائل، يادگيري، تمركز و حافظه جاري ما همه از كمبود خواب متحمل عوارض سوء مي‌شوند. كوتاهي خواب، اثرات بدي براي مغز در پي خواهد داشت. در عين حال در ضريب هوشي هم خلل وارد مي‌سازد.
داروهاي افزايش هوشياري، آري يا خير !
همه ما وقتي به دهه چهارم زندگي‌مان مي‌رسيم، تغييراتي را در توانايي‌هاي رواني خود بخوبي درك مي‌كنيم. اين آغاز فرآيند تدريجي است كه بسته به شدت ميزان آن، حتي مي‌تواند به زوال فعاليت مغزي ختم شود. حال شايد سوال كنيد كه آيا مي‌‌توان به وسيله دارو، اين حالت خاص را بهبود داد يا به طور كلي از بين برد يا حتي در مرحله‌اي پيشرفته‌تر از بروز آن جلوگيري كرد؟
در حال حاضر در بازار داروهايي وجود دارد كه به نوعي اين كار را انجام مي‌دهند، به اين داروها، داروهاي «افزايش هوشياري» مي‌گويند و محققان روي داروهاي جديدي در همين زمينه هم كار مي‌كنند. مسلما مصرف گروهي از داروها براي جلوگيري از خواب ناگهاني (حالت ناركولپسي) يا افزايش قوه تمركز مفيد است، اما استفاده بي‌رويه از آنها هم مي‌تواند براي انسان خطرساز باشد.
البته بسياري از داروهايي كه امروزه به منظور تقويت هوش تهيه شده‌اند نيز در مرحله تحقيقات كلينيكي هستند و در كمتر از 5 سال آينده به بازار ارائه خواهند شد. بعضي از داروهاي تقويت حافظه در حال حاضر براي بيماران مبتلا به نقصان حواس مثل آلزايمر تجويز مي‌شود. در عين حال بعضي داروهاي موثر در درمان بيماري‌هاي رواني مي‌توانند براي افزايش گروهي از عملكردهاي معين مغز و بهبود كارايي آن مورد استفاده واقع شوند. مثال عمده اين مورد دارويي است كه براي درمان كودكان مبتلا به اختلال كم‌توجهي بيش‌فعالي تجويز مي‌شود. در حال حاضر چندين داروي تقويت حافظه توسط سازمان غذا و داروي ايالات متحده‌()FDA مورد تاييد قرار گرفته است. اين داروها به طور كلي داروهاي تيزهوشي ناميده مي‌شوند. در عين حال داروهاي گياهي متعددي نيز از دير باز به عنوان تقويت‌كننده‌هاي حافظه معرفي و استفاده شده است.
در كل مي‌توان گفت استفاده از داروها براي بهبود عملكرد مغز انسان آينده روشني دارد و دانشمندان اميدوارند روزي بتوانند عملكرد مغزي انسان‌هاي سالخورده را نيز مانند جوانان بدون اشتباه كنند.
مغز سالمندان قادر به بازنگري خاطرات در شب نيست
حال كه به مبحث تقويت حافظه در سالمندان رسيديم، جالب است بدانيد كه مغز سالمندان برخلاف مغز جوانان كه تمام اطلاعات و خاطرات ثبت شده در طول روز را در مدت شب بازنگري مي‌كند، قادر به اين كار نيست. به گفته دانشمندان، تكرار فيزيولوژيك اطلاعات رديابي شده در حافظه روزانه، امكان ثبيت خاطرات مهم و حذف خاطرات زائد را فراهم مي‌كند. در واقع در مغز انسان يك ثبت‌كننده حافظه وجود دارد كه طي شب و در حالي كه افراد خواب هستند عمل كرده و خاطرات را تثبيت مي‌كند. همچنين در طول شب در مغز الگوهاي متعادل شده فضا زمان فعاليت روز قبل نورون‌ها بازتوليد مي‌شود. حتي يافته‌هاي محققان نشان داده است كه در كل سرعت بازنگري شبانه 6 تا 7 برابر بيشتر از حالت عادي است. اين در حالي است كه حافظه در سالمندان تازه نمي‌شود و اغلب حتي زماني كه مغز آنها سالم است، بسياري از خاطرات را فراموش مي‌كنند كه البته مي‌تواند علت اين مساله كم‌خوابي سالمندان در طول شب نيز باشد.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار