آیا امام علی(علیه السّلام) به حدیث غدیر احتجاج کرده است؟*

امام علی(علیه السّلام) بعد از وفات پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) در هر موقعیتی که مناسب می دید، حقانیت خود را به اثبات می رساند از آن جمله، تذکر به حدیث غدیر و ولایت است. اینک به مواردی اشاره می کنیم:

الف- روز شورا

خطیب خوارزمی حنفی و حمّوئی شافعی به سند خود از ابی الطفیل عامر بن واثله نقل کرده اند که گفت: روز شورا کنار درب اتاقی بودم که علی(علیه السّلام) و پنج نفر دیگر در آن بودند. شنیدم که حضرت به آن ها می فرمود: « هر آینه بر شما به چیزی احتجاج خواهم کرد که عرب و عجم نمی تواند آن را تغییر دهد». آن گاه فرمود:« شما را به خدا سوگند ای جماعت! آیا در میان شما کسی است که قبل از من خدا را به توحید بخواند؟همگی گفتند: خیر... شما را به خدا سوگند آیا در میان شما کسی هست که رسول خدا در حق او فرموده باشد: « من کنت مولاه فعلی مولاه، اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله، لیبلّغ الشاهد الغائب، غیری؟» گفتند: به خدا هرگز.1
این مضمون را جماعت بسیاری از اهل سنت در کتاب های خود آورده اند.2

ب- ایام خلافت عثمان

حموئی شافعی به سند خود از تابعی بزرگ، سلیم بن قیس هلالی نقل می کند که فرمود: در عصر خلافت عثمان، علی(علیه السّلام) و جماعتی که با یکدیگر مذاکره ی علم و فقه می نمودند را درمسجد رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) مشاهده کردم آنان فضیلت و سوابق و هجرت قریش و آن چه رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) در فضیلت آن ها بیان کرده است را متذکر شدند... در میان آن جمعیت بیش از دویست نفر از جمله علی ابن ابی طالب(علیه السّلام)، سعدبن ابی وقاص، عبدالرحمن بن عوف، طلحه، زبیر، مقداد، هاشم بن عتبه، ابن عمر، حسن(علیه السّلام)، حسین (علیه السّلام)، ابن عباس، محمد بن ابی بکر، و عبدالله بن جعفر و از انصار، ابی بن کعب، زیدبن ثابت، ابو ایوب انصاری، ابو الهیثم بن تیهان، محمد بن سلمه، قیس بن سعد، جابر بن عبدالله، انس بن مالک و ... بودند. علی ابن ابی طالب(علیه السّلام) و اهل بیتش ساکت نشسته، سخن نمی گفتند. جماعت حاضر رو به حضرت کرده، عرض کردند: ای اباالحسن! چه شده که سخن نمی گویی؟
حضرت فرمود: هیچ قبیله ای نبود جز آن که فضیلت خود را بیان کرد و حق خود را ذکر نمود ولی من از شما جماعت قریش و انصار سؤال می کنم خداوند به توسط چه کسی این فضیلت را به شما عطا فرمود؟ آیا توسط شما و عشایر و اهل بیوتتان یا توسط غیر شما؟ عرض کردند: خداوند این ها را توسط محمد(صلّی الله علیه و آله) و عشیره ی او به ما عطا کرده و منّت گذاشته است نه بواسطه ی خود ما و عشایر و اهل بیوت ما. آن گاه حضرت(علیه السّلام) شروع به ذکر مناقب و فضائل خود کرده، یکی پس از دیگری آن ها را برمی شمارد تا این که می فرماید: شما را به خدا سوگند آیا می دانید که آیه های«یَا أَیُهَا الَّذینَ آمَنُوا أطیعُوا الله وَ أطیعُوا الرَّسُولَ وَ أولِی الأمرِ مِنکُم»3 ؛«إنَّمَا وَلیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا اَلَّذِینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤتُونَ الزَّکاةَ وَهُم رَاکِعُونَ»4 ؛«... وَلَم یَتَّخِذُوا مِن دُونِ اللهِ وَلا رَسُولِهِ وَلا المُؤمِنِینَ وَلِیجَـةً...»5 کجا نازل شد؟ مردم گفتند: ای رسول خدا!! آیا این آیه مخصوص برخی از مؤمنین است یا شامل جمیع آنان خواهد شد؟ خداوند عزّوجلّ پیامبر خود را امر نمود تا والیان امرشان را معرفی کند، و نیز همان گونه که برای آنان نماز و زکات و حج را تفسیر نمود، ولایت را نیز تفسیر نماید و مرا نیز در غدیر خم به خلافت منصوب کند.آن گاه در خطبه ای فرمود: ای مردم! خداوند مرا مأمور به رسالتی کرده که با ابلاغ آن مردم، مرا تکذیب کنند، ولی مرا تهدید کرده که آن را ابلاغ کنم وگرنه مرا عذاب خواهد کرد. آن گاه امر نمود تا ندای نماز جماعت سر داده شود. سپس در خطبه ای فرمود: ای مردم! آیا می دانید که خداوند عز و جل مولای من و من مولای مؤمنین و اولی به آن ها از خودشان هستم؟ گفتند: آری ای رسول خدا! فرمود: بلند شو ای علی. پس من بلند شدم. حضرت فرمود: هر کس من مولای اویم پس علی مولای او است بار خدایا! هر کس که ولایت او را پذیرفت او را دوست داشته و او را تحت ولایت و سلطه ی خود قرار ده و هر کس که از روی عناد و سرکشی از ولایت او سرباز زد او را دشمن بدار....6

ج- در اجتماع کوفه

بعد از آن که به امام علی(علیه السّلام) خبر رسید که مردم او را در ادعای حقانیت خود برخلافت متهم می سازند در رحبه ی کوفه میان جماعتی از مردم حاضر شد و بر ضدّ کسانی که با او به نزاع برخاسته بودند، به حدیث غدیراستشهاد نمود.
این احتجاج به حدّی شایع و علنی بود که عده ی بسیاری از تابعین آن را نقل کرده و علما نیز با سندهای مختلف و متظافر آن را در کتاب های خود آورده اند. که از جمله ی آن هاست ابو سلیمان مؤذن، ابن ابی الحدید به سند خود از ابی سلیمان مؤذن نقل کرده که علی(علیه السّلام) با مردم چنین احتجاج کرد: « هر کس از رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) شنیده است که فرمود: « من کنت مولاه فعلی مولاه»شهادت دهد؟ قومی به آن شهادت دادند ولی زیدبن ارقم از آن امساک نموده و شهادت نداد در حالی که می دانست. حضرت به او نفرین کرد که خداوند او را کور گرداند و لذا کور شد. ولی بعد از کوری حدیث غدیر را روایت می نمود.7 و8

برخی از گواهان

حافظ هیثمی به سند صحیح نقل کرده که تعداد نفراتی که در روز رحبه در آن منطقه حاضر بوده و احتجاج علی(علیه السّلام) به حدیث غدیر را شنیدند و به آن شهادت و گواهی داده اند سی نفر بوده اند.9
از آن جا که تاریخ این احتجاج سال 35 هجری بوده واز وقت صدور حدیث غدیر 25 سال می گذشته است، طبیعی به نظر می رسد که بسیاری از صحابه که حدیث را شنیده بودند شهید شده و از دار دنیا رحلت کرده باشند و برخی دیگر نیز در کشورها و شهرهای مختلف پراکنده شده اند و تنها این سی نفر کسانی بودند که در کوفه آن هم در منطقه ی رحبه در آن وقت حاضر بوده به حدیث غدیر برای امیرالمؤمنین شهادت و گواهی دادند.

د.احتجاج در جنگ جمل

یکی دیگر از مواردی که حضرت علی(علیه السّلام) به حدیث غدیر احتجاج نمود، در روز جنگ جمل بر طلحه بود.
حافظ حاکم نیشابوری به سند خود از نذیر ضبّی کوفی تابعی نقل می کند که گفت: ما در روز جمل با علی(علیه السّلام) بودیم، حضرت علی(علیه السّلام) کسی را نزد طلحه ی بن عبیدالله فرستاد تا به ملاقات او بیاید. طلحه خدمت حضرت رسید. حضرت فرمود: تو را به خدا سوگند! آیا از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) نشنیدی که می فرمود: «مَن کُنتُ مَولاه فعلی مَولاه، اللهم وال مَن والاه و عادِ مَن عاداه »؟ گفت: آری.حضرت فرمود: پس برای چه با من جنگ می کنی؟ گفت: یادم نمی آید. این را گفت و از حضرت جدا شد.10

هـ -حدیث سواران در کوفه

احمد بن حنبل به سند خود از ریاح بن حارث نقل کرده که گفت: جمعی در منطقه رحبه بر علی(علیه السّلام) وارد شدند و عرض کردند: السّلام علیک یا مولانا. حضرت فرمود:« چگونه من مولای شمایم در حالی که شما عرب هستید؟» عرض کردند: ما از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله) شنیدیم که در روز غدیر خم می فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»11

و- احتجاج در روز صفین

سلیم بن قیس هلالی، تابعی بزرگ در کتاب خود نقل می کند که امیرالمؤمنین(علیه السّلام) در صفین درمیان لشکر خود بر منبر رفت و مردم را دور خود جمع کرد و برای آنان که از نواحی مختلف بوده و از آن جمله مهاجرین و انصار بودند سخن گفت: او پس از حمد و ثنای الهی فرمود: « ای جماعت مردم! همانا مناقب من بیش از آن است که احصا شود...»
دراین حدیث نیز حضرت، فضائل خود را به طور تفصیل بیان کرده که از آن جمله تذکر به حدیث غدیر است.12
برای آگاهی از احتجاج حضرت زهرا(سلام الله علیها) و بسیاری دیگر به حدیث غدیر به کتاب غدیرشناسی و پاسخ به شبهات نوشته ی علی اصغر رضوانی، ص 142 به بعد مراجعه شود.

پی نوشت ها:

*- گرفته شده از: کتاب غدیر شناسی و پاسخ به شبهات، علی اصغر رضوانی، ص 133.
1- مناقب خوارزمی، ص 313، ح314؛ فرائد السمطین،ج1،ص319،ح251.
2- الدرالنظیم، ج1، ص116؛ الصواعق المحرقه، ص 126، به نقل از دار قطنی؛ الامالی ، طوسی، ص332،ح667؛ میزان الاعتدال، ج1 ،441، رقم 1855؛التاریخ الکبیر، ج2،ص382؛ تاریخ دمشق، رقم 1140 و 1141 و 1142؛ امالی، ضبی، مجلس61؛ کفایه ی الاطالب، ص 386؛ المناقب، ح155؛ جمع الجوامع، ج2، ص 165 و 166؛ مسند فاطمه(سلام الله علیها)، ص21؛ کنزالعمال، ج5، ص 717- 726، ح 14241و 14243.
3- نساء/ 59.
4- مائده/ 55.
5- توبه/ 16.
6- فرائد السمطین، ج1، ص 312، ح 350.
7- شرح ابن ابی الحدید، ج4، ص 74، خطبه ی 56.
8- اسدالغابه ی، ج3، ص 469، رقم 3341؛ مناقب علی ابن ابی طالب(علیه السّلام)، ابن المغازلی، ص 20، ح27؛مسند احمد، ج1، ص 135، ح642؛ مجمع الزوائد، ج9، ص 107 و ...
9- مجمع الزوائد، ج9، ص 104.
10- المستدرک علی الصحیحین، ص 419، ح 5594؛ المناقب، خوارزمی، ص 182، ح 221؛ تاریخ دمشق، ج8، ص 568؛ تذکره ی الخواص، ص 72؛ مجمع الزوائد، ج9، ص 107؛ کنزالعمال، ج11، ص 332، ح31662 و...
11- مسند احمد، ج6، ص 583، ح23051 و 23052؛ اسد الغابه ی، ج1، ص 441، رقم1038؛الریاض النضره ی، ج3، ص113؛ البدایه ی و النهایه ی،ج5، ص231 و ج7، ص 384 و 385؛ المعجم الکبیر، ج4، ص173، ح4053؛ مختصر تاریخ دمشق، ج17، ص 354 و ...
12- کتاب سلیم بن قیس، ج2، ص 757، ح 25.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار