نیاز به محبت و یا به عبارت كامل تر نیاز به محبت متقابل (اینكه فرد هم بتواند مورد محبت واقع شود و هم بتواند به دیگران محبت نماید) از نیازهاى اساسى انسان به شمار مى رود. بر اساس تحقیقات روانشناسى این نیاز در سراسر زندگى فرد, خصوصا در سالهاى اولیه زندگى نقشى موثر دارد. چنانكه رشد و سلامت شخصیت كودك همان اندازه كه به نیازهاى بدنى مبتنى است, نیازمند به محبت مى باشد.(1)
علاقه به فرزند یك امر طبیعى است, كمتر پدر و مادرى پیدا مى شود كه قلبا فرزند خود را دوست نداشته باشند, ولى دوست داشتن تمامى كودكان داراى ارزش است. انسانهاى رشد یافته كه درجاتى از كمال را طى نموده اند تمامى كودكان را دوست دارند, چون تمامى هستى را جلوه هاى خداوندى مى دانند و كودكان نیز یكى از جلوه هاى خداوندى اند.
((كودكان به محبتى نیازمندند كه آثار آن را در رفتار والدین (بزرگترها) مشاهده و لمس نمایند. محبتهاى قلبى والدین نسبت به كودكان باید در نوازشها, بوسه ها, در آغوش گرفتن ها, تبسمها و حتى آهنگ محبت آمیز سخنان والدین مشاهده شود. ممكن است والدین فرزند خود را دوست داشته باشند, اما این محبت را اظهار نكنند, این نوع محبت تاثیر چندانى ندارد و گاه اثر منفى دارد چون تفكر كودك در سطح عینیات مى باشد و هر چیزى را كه مشاهده و لمس كند برایش معنى و مفهوم پیدا مى كند. 2))
بنابراین والدین باید دوست داشتن و علاقه ی خویش را در رفتار نشان داده و ابراز نمایند, محبت را باید از دل به زبان و عمل آورد تا كودك آن را با تمام وجود احساس و لمس كند.
پیامبر اكرم(ص) مى فرماید: ((هرگاه یكى از شما كسى را دوست دارد باید او را آگاه گرداند.))(3)
امام صادق(ع) فرمود: حضرت موسى از خداى متعال سوال كرد افضل اعمال چیست؟ فرمود: ((دوست داشتن فرزندان بهترین اعمال است, زیرا آفرینش آنان بر توحید است و اگر مرگشان فرا رسید به رحمت من ، داخل بهشت خواهند شد.)) (4)
و نیز امام صادق(ع) فرمود: ((خدا بنده اش را به واسطه ی شدت محبتى كه نسبت به فرزند خود دارد, مورد مرحمت قرار مى دهد.))(5)
فضل بن عمر مى گوید بر امام كاظم(ع) وارد شدم دیدم آن حضرت فرزند[ على بن موسى الرضا] را در دامان خود نشانده او را مى بوسد و زبانش را مى مكد و گاه بر شانه اش مى گذارد و گاه او را در آغوش مى گیرد و مى گوید: پدرم فداى تو باد. چه بوى خوشى دارى و چه اخلاق پاكیزه اى و چه روشن و آشكار است, فضل و دانشت.(6)
اظهار محبت و علاقه پیامبر(ص) به كودكان
مهر و عطوفت رسول اكرم(ص) شامل همه كودكان مى شد, رسول اكرم(ص) وقتى از سفرى مراجعت مى فرمودند و در راه با كودكان مواجه مى شدند به احترام آنان مى ایستادند, كودكان می آمدند, حضرت بعضى را در آغوش مى گرفتند و بعضى را بر پشت و دوش خود سوار مى كردند و به اصحاب خویش نیز توصیه مى فرمودند كه چنین كنند, بچه ها از این صحنه هاى مسرت آمیز بى اندازه خوشحال مى شدند و این خاطرات شیرین را هرگز فراموش نمى كردند.(7)
روزى پیامبر(ص) نشسته بودند, حسن(ع) و حسین(ع) وارد شدند, حضرت به احترام آنها از جاى برخاستند و به انتظار ایستادند, كودكان در راه رفتن ضعیف بودند, لحظاتى چند طول كشید, نرسیدند. آن حضرت به طرف كودكان پیش رفتند و از آنان استقبال نموده آغوش باز كرده و هر دو را بر دوش خود سوار نمودند و به راه افتادند و در همان حال فرمودند:
((فرزندان عزیز, مركب شما چه خوب مركبى است و شما چه سواران خوبى هستید. ))(8)
گاهى مادران, كودكان خردسال خویش را به پیامبر گرامى اسلام (ص) مى دادند كه براى آنها دعا كند, اتفاق مى افتاد كه احیانا آن كودكان جامه ی ایشان را آلوده مى كردند, مادران ناراحت و شرمنده مى شدند و حضرت به آنان مى فرمود: ادرارش را قطع مكنید و كودك را به حال خود مى گذاشت تا ادرارش تمام شود, سپس برایش دعا مى كرد یا نامى براى او انتخاب مى نمود و بدین ترتیب باعث سرور و شادى پدر و مادر طفل مى گشت, و آنها احساس نمى كردند كه پیامبر از ادرار فرزندشان ناراحت شده باشد. (9)
پينوشت 1ـ نقش نیازهاى روانى در بهداشت روانى و آموزش و پرورش ـ على میرزابیگى.
2ـ اسلام و تعلیم و تربیت, ج2, ص197, ابراهیم امینى.
3ـ بحارالانوار, ج71, ص182.
4ـ مستدرك الوسائل, ج2, ص615.
5ـ وسائل, ج15, ص98.
6ـ محجه البیضإ, ج3, ص366.
7ـ همان.
8ـ بحارالانوار, ج43, ص285.
9ـ مكارم الاخلاق, ص25. نویسنده : محمدرضا مطهرى |