چگونگي تقويت كارهاي خوب در كودكان

تعليم و تربيت فرزندان ، يکي از اصلي ترين وظايف والدين است، اما متأسفانه در جامعه ما با توجه به اين که نهادهايي همچون آموزش و پرورش و رسانه هاي جمعي قابل اعتماد تلقي مي شوند، برخي از پدران و مادران اين مسئوليت سنگين خود را فراموش کرده اند. به عبارت ديگر، نه فرصتي براي تربيت فرزندان وجود دارد، نه علم آن؛ و نه اهميتي که والدين را وادارد تا بيشتر از غذاي شب و لباس فرزندانشان، به فکر تربيت فکري و معنوي فرزندانشان باشند. کودکان در کنار دوستان، در کوچه ها، در مقابل تلويزيون ها و مونيتورها بدون داشتن معلمي معنوي به بلوغ مي رسند و والدين در تعجب اند که چرا رفتار کودکانشان اين قدر متفاوت با آنهاست؛ آنان هنوز مشکل را درنيافته اند. اين مشکل به دليل فراموشي اصلي ترين وظيفه پدري يا مادري - يعني تربيت معنوي فرزندان - است. تقويت و تکامل شخصيت فرزندان و کنترل و تنزيه آنها از هرگونه عيب و نقص ممکن، سنگين ترين مسئوليتي است که بر دوش والدين است. ما به مي دانيم که تمامي انسان ها با سرشت و فطرتي پاک متولد مي شوند، که زندگي اسلامي بر آن استوار است. بعدها به واسطه والدين است که کسي مسيحي، يهودي يا زرتشتي مي شود. تعليم و تربيت اسلامي به مسئوليت سنگين پدر تأکيد کرده است و عميقاً اين موضوع را مورد توجه قرار داده، به نحوي که طبق نظر آيين اسلامي اگر پدر خانواده در پرورش فرزندان مراقبت کمتري داشته و سهل انگاري کند، گناهکار خواهد بود. از پيامبر اکرم ) ص) نقل شده است: «اين گناه کافي است که گناهکار افراد مورد علاقه اش را از دست بدهد.» براساس روايتي پيامبر اسلام (ص) فرمودند: خداوند از هر چوپاني راجع به گله اش سؤال خواهد کرد که آيا از آنها به خوبي مراقبت کرده است، يا اين که آنها را به حال خود رها کرده است.
خداوند از پدرها هم در ارتباط با اهل خانواده اش سؤال خواهد کرد. پيامبر (ص) فرمودند فرزندانتان را گرامي بداريد و براي تعالي ايشان در تربيتشان جد و جهد کنيد. اينها نمونه هايي هستند که نشان مي دهند شريعت و قانون الهي به تعليم و تربيت کودکان اهميت بيشتري مي دهد. قانون اسلام به پدرها حکم مي کند که به معنويات فرزندانشان اهميت بيشتري بدهند و در تهيه لوازم زندگي آنها بکوشند، تا فرزندانشان رشد متعادلي داشته باشند. پدر بايد فرزندانش را با کتاب خدا و روش زندگي پيامبر بزرگوار تعليم دهد، تا اين که باغ فطرت آنها گل دهد و به بار بنشيند و سايه بگستراند. والدين با غفلت از کودکانشان بهانه مي آورند که جامعه باعث بـَد بار آمدن آنها شده است.
ما در قرآن مجيد ، امثال و حکم ، تعليمات و بالاخره چراغي داريم که روشنايي مي دهد. خداوند بزرگ در کتاب آسماني خود فرموده است: «اي مؤمنان خود و خانواده تان را از آتشي حفظ کنيد که هيزم هاي آن مردم و سنگ ها هستند.» (سوره 66، آيه 7) يعني به آنها ياد دهيد چه چيز مي تواند آنها را از اين آتش در امان نگه دارد. شيخ ابوحامد غزالي اين آيه را چنين تفسير کرده است: «قطع نظر از اين که چگونه مراقبت پدر، فرزندانش را از آتش اين دنيا حفظ مي کند، مراقبت او در خصوص رهايي از آتش دنياي آخرت بايد در اولويت قرار گيرد. اين مراقبت بايد در تربيت و تعليم فرزندان به بهترين روش صورت پذيرد و همچنين در دور نگهداشتن آنها از دوستان بد بيشتر باشد.» کودکان مسلماني که در کشورهاي غيراسلامي زندگي مي کنند، نياز بيشتري به محيط آموزشي فرهنگي دارند، محيطي که مباني فهم، درک و تعليم مذهب را بيشتر از کشورهاي مسلمان براي کودکان فراهم آورد و شديداً پايبند آن باشد.
محيط سالم، محيطي است که زندگي روزمره کودک را با تعليمات درستي از اسلام در بر مي گيرد؛ اين محيط ايده آل، متفاوت از محيط فعلي است که جامعه اين کشورها به وجود آورده است، جامعه اي که نه تنها اساساً به کودک کمکي نمي کند، بلکه کودک به خاطر چيزهايي که در مدارس و همچنين از طريق وسايل ارتباط جمعي ناسالم ياد مي گيرد، اثرات منفي و مخربي دريافت مي دارد. در خصوص اين موضوع آنچه تعجب آور است، غفلت تعدادي از خانواده هاي مسلمان از فرزندانشان است، آنها فرزندان خود را به جريان هاي آلوده کفر مي سپارند تا آنها را به گونه اي که خوشايندشان است تربيت کنند و وقتي کودکان بزرگ شدند، ارتباط برقرار کردن با آنها، نصيحت کردن آنها و هدايت آنها به سوي اخلاقيات دينشان، فوق العاده مشکل مي شود و آنچه تعجب آور است اين است که والدين با ناديده گرفتن، غفلت و بي توجهي نسبت به رفتار فرزندانشان در زمان کودکي بهانه مي آورند، که جامعه باعث «شر» بار آمدن فرزندانشان شده است. بنابراين خانواده در کنترل عواملي که بر رفتار کودکان تأثير منفي مي گذارد، مسئوليت بسيار سنگيني دارد. خانواده همچنين وظيفه دارد که کودک را به سويي راهنمايي کند که درک و فهم او را از مذهبش تضمين کند. به همين نحو بايد با مشکلات زيادي که معلول اين عوامل هستند، دست و پنجه نرم کند. مهمترين راه پيشگيري از رفتار بد و ناشايست، اين است که در ضمن برآوردن نيازهاي عاطفي عقلاني و جسماني او، از کودک در خانه مراقبت کنيم. ارضاي اين نيازها به کودک کمک مي کند با ديگران رفتار خوبي داشته باشد و او را از برخي وسايل ارتباط جمعي دور نگاه مي دارد و از تأثيرات منفي آن حفظ خواهد کرد. بسياري از كودكان خيلي راحت مي توانند بگويند:" ببخشيد"،" ديگر اين كار را نمي كنم". اين گونه عذرخواهي ممكن است مطلوب باشد، اما كافي نيست. آنچه مهم است پيگيري اين نكته است كه ببينيم آيا به راستي ، همان طور كه گفته اند ، ديگر آن كار را نمي كنند يا اين گفته وعده اي تو خالي بوده است .به مثال زير توجه كنيد :
خانمي هميشه اصرار داشت كه بچه هايش پس از انجام دادن هركارخطا، فوري عذرخواهي كنند. برا ي مثال ، به پسرش مي گفت :" احمد ، به حسين آقا بگو : ببخشيد كه پاي شما را لگد كردم ." به دختر و پسر ديگرش هم مي گفت : " شيرين جان ، به مريم بگو كه ديگرهرگز بدون اجازه او دوچرخه اش را بر نمي داري ." ،" محمد، از علي عذرخواهي كن كه او را به زمين زدي" . يك بارهم آن خانم يكي از بچه هاي خود را مجبور كرده بود كه يادداشتي بنويسد واز كودكي كه او را كتك زده بود عذرخواهي كند. با اين همه سختگيري ، بچه هاي اين خانم از همه ي بچه هاي كوچه شرورتر و مردم آزارتر بودند. چرا ... ؟ متأسفانه اين خانم با همه حسن نيتي كه داشت در يك مورد مهم اشتباه مي كرد. او تصور مي كرد كه تنها عذر خواهي نشانه تغيير رفتار است. او برمعذرت خواستن تاكيد مي كرد، اما برعمل ، تأكيدي نداشت . به بيان ديگر او به مفهوم درست عذرخواهي كاري نداشت ، بلكه فقط بيان را براي خودش و فرزندانش كافي مي دانست. در نتيجه، بچه هاي اين خانم درعذرخواهي بسيار ماهر شده بودند؛ اما اين معذرت خواستن هاي آنها به ندرت تغييري در رفتارشان پديد مي آورد. بهتر بود اين خانم كاري مي كرد كه فرزندانش كمترمجبور به عذر خواهي شوند و بيشتر به تغيير رفتارهاي ناپسند خود بپردازند . او مي بايست تغيير رفتار بچه ها را تقويت كند، نه معذرت خواستن را. براي مثال ، مي توانست به دخترش بگويد :" شيرين جان ، تو قول دادي كه ديگر دوچرخه مريم را، بدون اجازه گرفتن از او برنداري . من دوست ندارم كه فرزندانم از وسائل ديگران ، بدون اجازه گرفتن از آنها ، استفاده كنند. بنابراين ، ما زماني با هم به پارك مي رويم كه هر يك از شما مقرراتي را كه وضع كرده ايم و پذيرفته ايم رعايت كنيد و وسايل ديگران را هم بدون اجازه گرفتن از آنها برنداريد." چنين سخناني جنبه تنبيهي ندارند، زيرا كودك يا نوجوان مي داند كه درصورت كنترل كردن رفتار خود مي تواند به پارك برود، يا از پاداش هاي ديگري بهره مند شود؛ ولي اگر به كودك يا نوجوان مثلاً گفته شود: " شيرين جان ، تو قول داده بودي كه ديگر دوچرخه زينت را بدون اجازه گرفتن از او برنداري ، اما چون اين كار را كردي ، برا ي يك هفته از رفتن به پارك محروم مي شوي "، مفهوم اين گفته اين است كه پس از يك هفته كودك مي تواند به پارك برود ، خواه رفتار نامطلوب خود را تغيير داده باشد ، يا نداده باشد. در اين صورت ، ناگزيريم يك هفته را به طور آزمايشي پشت سربگذاريم و به انتظار بمانيم تا نتيجه ي اين گفته را در رفتار كودك مشاهده كنيم. اگر رفتار او تغييري نكرد، بايد موقعيت ناخوشايند را براي مدتي ديگر تمديد كنيم . توصيه نهايي اين است كه اگر لازم است كه از اصل تقويت منفي استفاده كنيم ، بايد در استفاده ازآن تا رسيدن به نتيجه ، ثابت قدم باشيم .

اداره کل تبليغات اسلامي استان مازندران – واحد پژوهش
گرد آوري : محمد خردمندي

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار