1نقش خانواده در پرورش باورهای دینی نوجوانان

نقش خانواده در پرورش باورهای دینی نوجوانان

قسمت اول

در دیدگاه سنتی، عموماً برداشت از تربیت عبارت بود از رام کردن، عادت دادن، مطیع بی چون و چرا بار آوردن، بردن، و شکوفا کردن استعدادها، ولی در دیدگاه مطلوب امروزی، تربیت به منزله رها کردن آگاهانه، ترک عادت دادن، رفتن و زمینه سازی شکوفایی استعدادهاست.
همواره نهادهایی وجود داشته اند و دارند که هر عضو جامعه به ویژه نسل های نورس، ارزش ها، باورها، مهارت ها و دانش ها را از آن ها فرا می گیرند و تحت تأثیر فرآیند آن نهادها، تربیت می پذیرند که آن نهادها عبارت اند از:
1ـ نهاد خانواده که از قدیمی ترین نهادهای بشری است و مهم ترین هدف و کارکردش تربیت فرزندان است.
2ـ دین که مجموعه برنامه ها و رهنمودهای الهی است برای چه گونه زیستن آدمی.
3ـ آموزش و پرورش که با پیچیده شدن مشاغل و حرفه ها در جوامع به وجود آمده است.
4ـ سازمان های رسانه ای که با پیش رفت فنون و علوم در چند دهه اخیر، پا به عرصه وجود گذاشته و با پدیده هایی هم چون ماهواره و اینترنت از شتاب بیش تری برخوردار شده است.
هر نهاد جدید با رشد و توسعه خود، سعی کرده است کارکردهای نهادهای قبل از خود را به نحوی تحت الشعاع قرار دهد و از متن به حاشیه براند، ولی دید امروز دنیا به خانواده ، «دید به مرکز تربیت» است؛ و اتفاقاً امروز شاهدیم جوامعی که در دهه های گذشته با ایجاد مراکز نگه داری کودک بسیار پیش رفته، تخصصی و لوکس، فرزندان را از دامن خانواده جدا کردند، اکنون با دادن امتیازات گوناگون به والدین، آن ها را تشویق به ماندن در خانه و در کنار فرزندان، به ویژه در هنگام تولد می کنند.
از منظر تربیت اسلامی، اگر خانواده نباشد، دین هم نیست. اگر خانواده را بپاشانند، بعد فرزندان را ببرند در مراکز علمیه، آموزش دینی هم بدهند، دین دار نخواهند شد، چون اثر دین داری، درونی است و بین «دین داری» و «دین دانی» تفاوت وجود دارد!

تربیت بایستی هدف مند و با برنامه باشد و در پی مودن مسیر تربیت، توجه به اصول تربیت نیز امری اجتناب ناپذیر است که آن اصول عبارت اند از:

1ـ تدریجی بودن: هیچ فردی نمی تواند در مدت کوتاهی، دوران کودکی را سپری کند؛ به نوجوانی قدم بگذارد و به طور جهشی به مراحل بعدی برسد. پخته گی در هر مرحله، ضمانت تربیت صحیح در مرحله بعدی است.
2ـ مستمر بودن: انسان تا پایان عمر رشد می کند و با این که رشد طبیعی در دوره جوانی به پایان می رسد، ولی رشد اکتسابی یا تربیت تا آخر زنده گی ادامه می یابد. در تربیت، تعطیلی و توقف روا نیست و فراغت از تربیت، معنا ندارد.
3ـ مسئله نگر بودن: هر دوره سنی، مسائل مربوط به خود را دارد. مثلاً گرایش به گروه هم سالان و سستی پیوند ارزشی با خانواده، از مسائل دوره نوجوانی است که اگر مربی نتواند با ظرافت و زیرکی با مسائل هر دوره برخورد نماید و هم دلی ایجاد کند، مشکلات تربیتی زیادی به وجود می آید.
4ـ همه جانبه بودن: انسان کامل، انسان جامع الاطراف است؛ انسانی که در ابعاد گوناگون عقلانی، اجتماعی، سیاسی، عاطفی، جسمانی و معنوی تربیت شده باشد. در تربیت انسان، بایستی افق دید خود را وسعت بخشیم و تک بعدی و گل خانه ای فکر نکنیم، چرا که در خارج از گل خانه، پژمرده می شویم و از بین می رویم.
5ـ تفاوت های فردی: انسان ها از نظر وراثت ، نوع خانواده، نوع ارتباطات، وضع اقتصادی، توانایی ها و تجربیات، متفاوت از یک دیگرند و کار مربی توجه به تفاوت های فردی است، همان توجهی که بزرگ ترین مربی بشریت نبی مکرم حضرت محمد مصطفی (ص) در انجام رسالت خود در نظر داشتند. خداوند در سوره حدید می فرماید: «لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان...»
چرا خداوند به همراه قرآن که به تعبیر خدای منان «تبیان لکل شیء» یعنی تبیین کننده و روشن کننده همه چیز و «هدی للناس» یعنی هدایت کننده همه مردم است، رسول عظیم الشأن خویش را می فرستد؟
اگر قرآن، خودش کتاب هدایت و روشن کننده همه چیز است (که هست) پس نقش پیامبر چیست؟ آیا غیر از این است که او ظرفیت انسان ها را بشناسد و بداند که از این منبع و جام پرمایه وحی الهی به ابوذر چه قدر، به سلمان چه قدر، به بلال چه قدر و به دیگری چه قدر باید بنوشاند تا تربیت صورت پذیرد و این، دقیقاً همان توجه به تفاوت های فردی است.
6ـ نقادی فرهنگی: انتقال میراث فرهنگی به متربیان نیز، از جمله وظایف مربیان است؛ اما این انتقال، به تنهایی کافی نیست و آموزش فرهنگی، باید نقادی فرهنگی را نیز در برداشته باشد. منظور از نقادی، بررسی فرهنگ و تعیین و تفکیک عناصر مطلوب از نامطلوب است.
7ـ رعایت هنجارها: ایفای نقش متربی نیز به هدایت و پی گیری مربی نیاز دارد و مربی برای توفیق در ایفای نقش متربی، نیازمند توجه به یافته های علمی و آموزشی و هنجارهای مربی گری است. پس مربی نیز باید دائم در توسعه خود و دانش خود کوشش کند تا هنجارها را بشناسد و رعایت نماید.
هدف غایی از تربیت اسلامی، ساختن انسانی است متعادل؛ انسانی به دور از افراط و تفریط و انسانی با فضیلت ؛ همان گونه که علمای اخلاق بیان می دارند هر آن چه که در حد اعتدال باشد، فضیلت است و هر چه که از حد وسط و اعتدال خارج شود (خواه به افراط کشیده شود، خواه به تفریط) هر دو رذیلت است.
در تربیت، امروز، هدف تشنه کردن است، نه سیراب کردن؛ هدف پروراندن است، نه بار آوردن؛ دید به تربیت، کاستنی (پیرایش) است، نه افزودنی
روش های تربیتی در دیدگاه سنتی عموماً مستقیم، کلامی، استفاده از نصایح، وعظ و خطابه و امری اکتسابی بوده است و مربی، القاء کننده محسوب می شده و تربیت را از آن جایی شروع می کردند که مربی دوست دارد؛ در صورتی که در دیدگاه امروزین، تربیت مؤثر غیرمستقیم، عملی و در حین کار و بازی است. امروزه تربیت، امری اکتشافی است و مربی باید خلاق و ابداع کننده باشد و تربیت را از آن جایی شروع کند که متربی دوست دارد و به جایی ختم کند که مربی دوست دارد.
الگوی خانواده در اسلام، خانواده مولی الموحدین علی(ع) است. این انسان بزرگ همان طور که خود در همه ابعاد و خصوصیات انسانی اش برجسته و ممتاز و الهام بخش است، همسر و فرزندانش نیز چنین هستند. زنده گی کردنش، شکست و پیروزیش، جنگ هایش، تحمل و سکوتش، سخن و ایمانش، همه خاص خود اوست، بی نظیر و بی شبیه؛ و این خانواده، خانواده کاملی است که تنها متعلق به شیعه و مسلمانان نیست، بلکه متعلق به همه انسان هاست، به طوری که یک نویسنده اروپایی گفته است: «علی هزار سال زودتر از زمان واقعی خود متولد شده است.» و آن نویسنده توانای مسیحی می گوید: «کمالات علی بن ابی طالب، در کلمات بشری نمی گنجد » و از نامیدن او به عنوان «صوت العدالة الانسانیه، علی آوای عدالت انسانی» چندان راضی نیست.
این خانواده که مردش این چنین الگوی خاص و عام است و زنش حضرت فاطمه (س) که الگوی زنان عالم است، زنی است که «بهترین زن است برای همسرش، بهترین مادر است برای فرزندانش، بهترین دختر است برای پدرش و نمونه بهترین زن است برای مسئولیت های اجتماعی اش»، فرزندانش نیز آئینه الهام بخش آرزوها و حرکت های حساب شده رهبران بزرگ بشری بوده اند. گاندی می گوید: «من آزادی کشور خود را از پرچم دار کربلا، حسین بن علی(ع)، الهام گرفتم.»
امید است تمامی اندیش مندان و صاحب نظران و دست اندرکاران تعلیم و تربیت به خصوص خانواده ها، با یافتن راهکارهای اجرایی در تبلیغ و توسعه علمی تربیت اسلامی در خانواده، توفیق مصونیت سازی نسل های نورس را بیش از پیش فراهم آورند.

ایران صدا

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار