مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار

  اخبار ایران و جهان تاریخ و سیاست مهدویت علمی فرهنگی مشاوره خانواده معارف اسلامی
 تبلیغات در سایت   
رژیم غذایی
احکام نماز
بهداشت در خانواده
پیوندهای ویژه  
مهرورزی در سیره رفتاری پیامبر...
رابطه محکم نماز شب و افزایش...
نقش انسان در ساختن بهشت و دوزخ...
روزه ماه مبارك رمضان با ما چه...
جهان از پرتو نور حضرت محمد صلی...
ضجه های جهنم از اهل ریا
نمازهاى وارده در شبهای ماه مبارک...
شرح ازدواج پیامبر (صلی الله...
آرامش و همدلی بعداز تشویش و...
ازدواج نامطلوب
مسئولیت پذیری در خانواده
مادران و نگرانی های رایج از...
حقوق والدین و فرزندان
قانون مربوط به حق حضانت
چگونه از چاقی فرزندمان پيشگيری...
مشکل بینایی فرزندتان را تشخیص...
ازدواج نامطلوب
مسئولیت پذیری در خانواده
مادران و نگرانی های رایج از...
قانون مربوط به حق حضانت
چگونه عذرخواهي را به فرزندمان...
در سختی ها، یار و همدم باشید...
روزه در بیماران دیابت ی و قلبی
موسسه فرهنگی و پژوهشی ثارالله
راه هایی ساده برای محافظت از...
سیگار کشیدن تفریحی
چگونه خواب راحت و به موقعی داشته...
قصه وقصه پردازي درمثنوي مولوي
کدام بدتر است: سیگار، پیپ یا...
امام انسان مافوق است یا مافوق...
آیا تأخیر در فرج،موجب قساوت...
فرق بین غیبت و عدم وجود
حق واجب امام چیست؟
نیابت امام زمان (عچ)
مبنای قرآنی توسل به امام زمان...
حکومت حضرت سید الشهداء پس از...
برخورد امام زمان (عج) با اهل...
حزب جمهوری اسلامی و مدارا با...
نگاهی مختصر به نقاط مثبت و...
چرا کشف حجاب؟
دلیل نام گذاری حماسی سال ۱۳۹۲...
سخنرانی امام، ۱۵ خرداد و همه...
امام خمینی فرمان عفو عمومی داد...
ناگفته‌های هاشمی رفسنجانی از...
اسلام ستیزی، جریانی سازمان یافته...
گزارش تصویری  
اخبار تازه   
هر ایرانی سالی 340 قرص می خورد
عضو انجمن هیات مدیره انجمن داروسازان ایران هشدار داد : ایران از نظر میزان مصرف خودسرانه دارو سه برابر...
رژیم صهیونیستی با تمدید مهلت آتش‌بس در غزه موافقت کرد
منابع موثق از موافقت مقامات رژیم صهیونیستی با تمدید مهلت آتش بس در غزه خبر می دهند.
کرمی: می‌خواهم سومین مدال بازی‌های آسیایی را بگیرم/ باید به اتفاقات خوب در اینچئون فکر کنیم
کاپیتان تیم‌ ملی تکواندو گفت: می‌خواهم برای چهارمین بار در بازی‌های آسیایی شرکت کنم و سومین مدال خوشرنگ...
مذاکره با آمریکایی‌ها در وین امروز ادامه می یابد
مذاکرات هسته‌ای در وین امروز نیز با رایزنی‌های معاونان وزیر امور خارجه کشورمان با وندی شرمن و هلگا اشمید...
ویلیام هیگ از سمت وزارت خارجه انگلیس کناره گیری کرد
رسانه های خارجی از کناره گیری "ویلیام هیگ" از سمت وزارت خارجه انگلیس خبر می دهند.
توصیه‌های مقام معظم رهبری نقشه راه دستگاه قضایی / از نقدهای سازنده و مفید استقبال می‌کنیم
رئیس قوه قضاییه توصیه‌های مقام معظم رهبری به این قوه را «نقشه راه» دستگاه قضایی در سالهای آینده دانست...
گفتگو با بازیکنی که حسرت به دل از برزیل برگشت
بازیکنی که پس از قرعه کشی مسابقات فوتبال جام جهانی به سوژه اصلی رسانه‌های ورزشی تبدیل شده بود، در نهایت...
فرانسه با شکست نیجریه راهی مرحله یک چهارم نهایی شد/ پرواز خروس‌ها
تیم فوتبال فرانسه با برتری مقابل نیجریه به مرحله یک چهارم نهایی رقابتهای جام جهانی 2014 برزیل راه پیدا...
حمید استیلی مالک باشگاه راه‌آهن شد/ برگزاری مسابقات در اکباتان
سرمربی پیشین تیم فوتبال پرسپولیس با پرداخت مبلغ 8 میلیارد تومان به عنوان مالک جدید باشگاه راه‌آهن انتخاب...
تسلیم در برابر امر پرودگار مشقت های روزه را از بین می برد
رئیس حوزه علمیه اصفهان با اشاره به تحمل سختی در برابر امر خداوند، گفت: تسلیم در برابر امر پرودگار مشقت...
توصیه‌های اخلاقی حاج اسماعیل دولابی درباره خانواده
مرحوم حاج‌اسماعیل دولابی می‌گفت: مادرت را ببوس، دستش را بوسه بزن، پایش را ببوس، تا به گریه بیفتد، وقتی...
دایی: به هیچ چیز جز قهرمانی فکر نمی‌کنیم/ جای کی‌روش بودم همین روش را انتخاب می‌کردم
سرمربی تیم فوتبال پرسپولیس گفت: شاید من هم جای کی‌روش بودم در جام جهانی همین روش را انتخاب می‌کردم.
شیلی شگفتی بزرگ جام بیستم را تکمیل کرد/ اسپانیا از جام جهانی حذف شد
تیم فوتبال شیلی با کسب پیروزی مقابل اسپانیا مدافع عنوان قهرمانی رقابتهای جام جهانی را از دور رقابتها...
هافبک سپاهان با مسئولان باشگاه پرسپولیس وارد مذاکره شد
هافبک تیم فوتبال سپاهان پس از به توافق نرسیدن با مسئولان این باشگاه با مسئولان باشگاه پرسپولیس وارد مذاکره...
نوار ابزار
 
  دفعات نمایش: 12227    دوشنبه 29 مهر 1387 
مسأ له تعلیم و تربیت  


تعلیم و تربیت در اسلام
قَد اَفلَحَ مَن تَزَکی وَ ذَکَرَ اسمَ رَبِهِ فَصَلی. 1
موضوع بحث مسأ له ی تعلیم و تربیت در اسلام و رابطه ی بین تربیت و تعلیم است. تعبیری که معمولا قرآن از کلمه ی ((تربیت)) می کند با لغت تزکیه است: ((قد أفلَحَ مَن زَکّیها وَ قَد خابَ مَن دَسّیها))2 یا در جای دیگر: ((قَد أفلَحَ مَن تَزَکّی وَ ذَکَرَ اسمَ رَبِهِ فصلی)) . و یا در سوره ی مبارکه ی جمعه که هدف از بعثت پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) ذکرمی شود: ((هُوَالذی بَعَثَ فِی الاُمِیّینَ رَسُولاً مِنهُم یَتلُوا عَلَیهِم ایاتِهِ وَ یُزَکّیهِم وَ یُعَلِّمُهُمُ الکِتابَ وَ الحِکمَة ...)) 3.
بنابراین، کلمه ی ((تزکیه)) به عنوان بیان مفهوم تربیت در قرآن، چندین مورد به کار رفته است. تزکیه از نظر لغوی یعنی پیراستن و پاک کردن از آلودگی ها و شوائب. کلمه ی (( زکات)) نیزبا ((تزکیه)) هم خانواده است؛ یعنی تزکیه و زکات از یک ریشه اند و اگر معنای تزکیه، پیراستن و پاک کردن از آلودگی ها باشد، کلمه ی زکات نیز تقریبا به همین مفهوم به کار رفته است. یعنی گفته می شود زکاتی که به مال تعلق می گیرد، در واقع، پیراستن مال است از قسمتی که حقوق مردم به آن تعلق گرفته است و اگر این قسمت از مال جدا شد، بقیه ی مال، گوارا و پاک و قابل بهره برداری است و ازهرگونه طمع و کینه و نفاق و نظرسویی به دور خواهد بود. اما اگر چنان چه حق مردم از مال پرداخت نشد، این مال، پاک شده و پیراسته نیست، آلوده است و طبعا این مال برای صاحبش آن برکت، پاکی، صفا و پیراستگی را ندارد. آنجا که تزکیه درباره ی نفس و روح و جان و روان به کار رفته به معنای پیراستن روح وفکر از هر گونه آلودگی است: آلودگی فکری، آلودگی اخلاقی و آلودگی های روحی. پیراستن از این مسایل جنبه ی تزکیه ی کار است.
تزکیه قبل از تعلیم
اکنون لازم است در این زمینه چند نکته تذکر داده شود. یکی این که در قرآن مسأ له ی تزکیه قبل از تعلیم آمده است؛ یعنی پرورش قبل از تعلیم و قبل از آموزش است. بر خلاف اصطلاح معمول آموزش و پرورش، که در بین ما فارسی زبانان رایج است و آموزش را بر پرورش مقدم می دانیم، در اسلام و در تعبیر قرآن مسأ له ی تزکیه و تربیت قبل از تعلیم به کار رفته است. ظاهرا تعبیری که کشورهای عربی از این وزارتخانه دارند ((وزارة التربیة و التعلیم )) است. مسأ له ی پیراستن قبل از آراستن است. یعنی بایستی اول روح، جان، روان، اخلاق، اجتماع و عمل از آلودگی و انحراف پاک گردد، بعد از این پیراستگی، آماده می شود تا به کمالات هم آراسته شود و رشد کند و بالا بیاید. اما اگرزمینه ی روح یا فکر آلوده بود، زمینه ی اجتماع آلوده بود، چنین شرایطی برای بالا آمدن و تربیت و رشد آماده نیست.
رابطه ی تزکیه و تربیت
رابطه ای که بین تزکیه و تربیت وجود دارد، رابطه ای است که بین مقدمه و ذی المقدمه برقرار است، یا پیرامون یک حقیقت، ارتباطی است که بین یکی از ریشه ها و اصول بزرگ آن حقیقت موجود است. یعنی تزکیه به معنای پاک کردن و پیراستن از آلودگی ها است، اما تربیت یعنی بالا آوردن و رشد دادن و نمو دادن و بالا آوردن است. یک ارتباط بسیار دقیق بین تزکیه و تربیت برقرار است. مادام که یک شیئی را به خوبی پاک نکنیم برای رشد آماده نمی شود.
این مسأ له در قالب مثا ل های مختلف کاملا قابل توضیح است. مثلا در یک مزرعه یا باغستان یا گلستان مادام که باغبان سطح گلستان را از خارهای زاید،علف های هرزه و گیاهان خود رو پاک نکند زمینه برای رشد کامل برگ ها و ساقه های درخت و شاخه های گل پیدا نمی شود. بایستی محیط حتما پاک باشد تا آن چه کاسته شده بتواند رشد کند و بالا بیاید. اما اگر اجازه دادیم در سطح یک باغچه یا گلستان هر علف هرزه ای بروید، درنتیجه، زمینه برای پرورش گیاه و گل مساعد نخواهد بود. یا مثلا درختانی که لازم است بعضی شاخه های زاید آن را در موقع معینی از سال بزنند، تا رشد سایرشاخه ها زیادتر شود، این تزکیه و پاک سازی و پیراستن از شاخه های زاید مقدمه برای رشد کردن سایر شاخه ها است تا این که ثمره و میوه ی آن درخت و آن گل بیشتر و بهتر شود.
بنابراین، تزکیه یکی بسیار موثر و لازم در امر تربیت است. عنایتی که اسلام به تزکیه قبل از تعلیم دارد به همین جهت است. یعنی مادام که زمینه ی دل از آلودگی ها پاک نشود برای آراسته شدن به کمالات و فضایل معنوی و اخلاقی آماده نمی گردد.
شعار دعوت پیامبر
این جمله معروف است که اولین کلمه و دعوتی که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) فرمود این بود که: ((قولوا لا اله الا الله تفلحوا)) .
شعاراسلام هم ((لا اله الا الله)) است. یعنی دارای دو بخش است: یکی ((لا اله)) و یکی ((الا الله )) . بدین معنی که اسلام ابتدا می خواهد خدایی را که مردم برای خود ساخته بودند بشکند تا محیط برای پذیرفتن الله و خدای واحد و یگانه آماده شود. حال، این خدایان چه آن بتهایی باشند که خودشان تراشیده بودند و چه آن بتهای جانداری که به صورت بتهای مجسم و متحرک در بین مردم حرکت می کردند، و یا ماه و ستارگان و یا حیوانات و یا هوای نفس یا درهم و دینار باشد. و لذا اگر بخواهیم الله را در محیطی که آلوده به انواع خداها است تبلیغ کنیم، مادام که در محیطی بتهای فراوان وجود دارد، دعوت به توحید و یگانه پرستی و گرایش به الله نتیجه بخش و موفق نیست. گرایش به الله زمانی پا می گیرد و جان پیدا می کند که محیط از آلودگی ها و بتها پاک شود. و لذا پیامبر اکرم تا وقتی که محیط کعبه را از بت پاک نکرده و بتها را نشکسته است خود را موفق نمی داند. او، علاوه بر این که بتهای بیجان را شکست، بتهای جاندار را هم ریشه کن کرد. یعنی همه ی آن خدایان زر و زوری را که در محیط وجود داشتند از بین برد و اصل اتحاد و یگانگی و برابری و مساوات و هماهنگی را بین مردم ترویج کرد:
یا أیُهَا الناسُ إنا خَلَقناکُم مِن ذَکَر وَ أنثی وَ جَعَلناکُم شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا انَّ أکرَمَکُم عِندَ اللهِ أتقیکُم ... 4
ای مردم! ما همه ی شما را نخست از مرد و زنی آفریدیم و آنگاه شعبه ها و فرق مختلف گردانیدیم تا یکدیگر را بشناسید، همانا بزرگوارترین شما نزد خدا با تقواترین شما است.
بنابراین، مسأ له ی پاک کردن و پیراستن و زدودن آلودگی ها یک مقدمه ی لازم برای رشد کردن کمالات به معنای واقعی است.
یک شاهد دیگر
باز به عنوان شاهد، جمله ای را در مورد صفات خدا عرض می کنم. می دانید که بعضی از صفات خدا سلبیه و بعضی ثبوتیه است. صفات سلبیه شامل صفاتی است که در خدا وجود ندارد. اساسا صفت نیست، چیزهایی است که در خدا راه ندارد. خدا فرزند ندارد، احتیاج ندارد، مرکب نیست، ماده و جسم نیست، محدود به زمان و مکان نیست، خواب و غفلت در او راه ندارد. ما این مسایل را از خدا نفی می کنیم. در مقابل، صفاتی است به نام صفات ثبوتیه که صفات کمال است.مثلا خدا دانای مطلق است، اراده مطلق در خدا وجود دارد و دارای قدرت مطلق و احاطه ی کافی است، دارای حیات مطلق است. در اینجا هم می بینیم وقتی قرار است خدای کامل و آراسته به جمیع فضایل و کمالات در محیطی به مردم معرفی شود ابتدا بایستی آن تصورات باطل موجود در مغز مردم درباره ی خدا و خدایان، یعنی آن صفات سلبیه، را از محیط پاک کنیم تا تصوری که مردم می خواهند از خدا داشته باشند، با نیاز و احتیاج و زمان و مکان بودن و جسم بودن همراه نباشد. وقتی می خواهد خدا را مجسم و تصور کند خدایی را که بالای عرش بر کرسی نشسته و گاهی بوده و گاهی نبوده تصور نکند. نگوید چگونه ممکن است هزار سال قبل خدا موجود باشد ؟ اصلاً خدا را وارد زمان نکند. خدا را جدای اززمان و ماورای آن بداند و بتواند خدا را با آن کمالاتی که دارد از قبیل قدرت و علم و اراده و حیات و احاطه ی مطلق و بی نهایت تصورنماید و فکر کند. بنابراین، معمولا پاک کردن و پیراستن، مقدمه ای برای رشد دادن و تربیت کردن و بالا آوردن است.
نقش تزکیه در خیرجویی و کمال طلبی انسان
اصلی که از اسلام با استفاده از شواهد قرآنی و روایات متعدد حاصل می شود و در مسایل تربیتی بسیار مفید و قابل بهره برداری است این است که اساسا انسان به گونه ای آفریده شده که متوجه خیرات و کمالات در خود او و در ذات و جانش وجود دارد. یعنی خداوند استعدادی به انسان داده است که می تواند رو به کمال و رشد حرکت کند و اوج بگیرد. ذاتا این گونه آفریده شده است: ((و نفس و ما سویها فألهمها فجورها و تقویها))5. یعنی اساسا انسان خودبه خود می - تواند خیر و شر را تمیز بدهد. این بینش و درایت، این بصیرت و روشن بینی در کنه ذات انسان قرار داده شده است.
اما این آیینه ی دل زنگار برمی دارد؛ این آیینه ی روح و نفس در اثر غبارهای تربیت های غلط، خرافات، افسانه ها، اساطیرو شهوات زنگار می گیرد و مانع می شود از این که روح و نفس و جان آدمی بتواند رشد و نمو خود را بکند و به سوی کمال تربیت و پیشرفت و بالا رفتن گام بردارد. باید این غبارها و زنگارها و آلودگی ها از محیط دل و صفحه ی روح پاک شود. در غیر این صورت، تربیت و تعلیم نیز یا اثر کامل ندارد و یا تأثیر معکوس خواهد داشت. مثلا کسانی معلومات فراوانی پیدا می کنند، اما چون تربیت کافی اخلاقی ندارند و روح شان از آلودگی ها پاک نشده است این معلومات برای آن ها وسیله ای برای شرارت و سوی استفاده و بهره برداری غلط می شود. اما اگر روح و اخلاق از آلودگی ها مهذّب و پاک شود انسان می تواند از سرمایه ای که در احتیارش می گذارند بهره برداری بیشتر و بهتری بکند.
تأثیر فساد درجامعه
دراینجا به طور فشرده و به عنوان نتیجه ی بحث بایستی عرض کنم که فسادهای اخلاقی یا فکری که در جامعه وجود دارد مانع رشد و کمال اجتماع است. مثلا اعتیاد به مواد مخدر یک فساد اجتماعی و اخلاقی است، اما فساد آن تنها محدود به این نیست که مقداری پول و نیرو و وقت و سرمایه و سلامتی یک فرد معتاد در راه آن مصرف می شود و به هدر می رود و در نتیجه او ضرر کرده و آلوده شده است، بلکه اساسا این فساد و آلودگی سدّ ترقی است و مانع از این می شود که درجامعه نیروها بتوانند رشد کافی بیابند. بدین معنا که در نتیجه ی اعتیاد یک فرد، آن استعداد، روح، بینش و قدرت علمی و فکری و کاری او در جامعه ضعیف می گردد. در نتیجه، سطح پیشرفت جامعه نه تنها متوقف می شود بلکه پایین می آید. لذا فساد مانع تربیت و رشد به معنای وسیع در جامعه خواهد شد.
آفت دروغ
برای مثال، دروف نیز یک آفت اخلاقی و یک فساد است. دروغگویی عادت زشتی است. دروغگویی عادت زشتی است که، وقتی در یک جامعه یا در یک فرد پیدا شد، میزان استفاده از نیروهای جامعه را کاهش می دهد. یعنی وقتی یک وعده دروغگو پیدا شدند اعتماد سلب می -گردد و در نتیجه نظم و روال امور ضعیف می شود و بخش زیادی از نیروها باید برای جلب اعتماد به مصرف برسد. اگر در معاملات بازار دروغ رایج شد باید نیروی زیادی صرف از بین بردن آفات دروغ گردد. یعنی برای خرید یک کالای مختصر، که مجموع وقتی که به طور طبیعی احتیاج دارد ده دقیقه است، ممکن است دو ساعت وقت و نیرو صرف شود تا تحقیق زیادی برای به دست آوردن قیمت واقعی جنس صورت گیرد تا، علی رغم خیانت و دروغی که در محیط کار وجود دارد، بتوان قیمت واقعی آن را به دست آورد. بنابراین، با به وجود آمدن آفت دروغ، جلوی رشد نیروها گرفته می شود؛ یعنی مقدار بازده و پیشرفت کار کاهش می یابد و بخشی از نیروها له می شود و از بین می رود. عیناً مثل این که باغبان شاخه های زاید درخت را نزند و باعث شود مقداری نیرو و آب و مواد غذایی، که درخت برای رشد خود از زمین
گرفته است، به هدر رود و از آن بهره برداری نشود. پس، به دنبال این آفت، از بین رفتن نیرو و جلوگیری از رشد و تربیت خواهد بود و نیز هر فساد و گناهی که در جامعه پیدا شود آفت و بلای رشد و تربیت آن جامعه است. بنابراین، تزکیه زمینه ی تربیت و بلکه عین تربیت است.
تأثر فساد در عقب ماندگی جوانان
در مسایل اجتماعی که با آن مواجه هستیم، توجهی که جوانان به مراکز فساد پیدا می کنند 6 ، گذشته از این که مقداری از پول و وقت شان را صرف می کنند بازده کار آن ها در پیشرفت تحصیلی هم پایین می آید. یعنی جوانی که باید تکلیف روز بعدش را انجام دهد با رو آوردن به یک مرکز فساد و توجه به یک فساد اخلاقی به عنوان تفریح و سرگرمی، علاوه بر فساد اخلاقی که پیدا کرده است، در نتیجه ی توجه فکر و ذهنش به مسایل شهوی و جنایی، قدری از نیروی فکر و ذهن و حواس و عقل و هوش او در این قسمت از بین رفته و نابود شده است. یعنی بعد از چند ساعت اتلاف وقت، نه تنها وقتی برایش باقی نمانده که به دنبال تحصیل باشد بلکه روحش آن چنان آشفته و پریشان شده که اساسا علاقه و توجهش را به کار و تحصیل سلب کرده است. دیگر مسأ له ی فیزیک، ریاضی، هندسه، و جبر برایش آن شور و شعف و علاقه و رغبت را به وجود نمی آورد زیرا رغبت و علاقه اش معطوف به جای دیگر شده و جای دیگر او را جذب کرده است. بنابراین، آفت های اجتماعی آفت پیشرفت و رشد یک جامعه است؛ یعنی هر چه مراکز فساد اخلاقی و فکری و شهوت انگیزیها در یک جامعه بیشتر شود، و خریداران آن زیادتر گردد، سطح تولید و پیشرفت علمی و پیشرفت اجتماعی و ترقی فکر پایین می آید.
نقش تخریبی فساد اخلاقی در کشورهای پیشرفته ی صنعتی
ممکن است برای بعضی این سوال مطرح شود که چگونه کشورهای اروپایی یا محیط های دیگر با وجود این گونه آلودگی های اخلاقی یا فسادهای اجتماعی آن همه از نظر علمی و صنعتی پیشرفت کرده اند؟ آیا این فسادها با آن پیشرفت های علمی مزاحمت و منافات دارد؟ من فکرمی- کنم یکی از اشتباهات بزرگی که بسیاری از جوامع جهان سوم و نیز جامعه ی ما گرفتار آن هستند همین مسأ له باشد. این جوامع وقتی آن پرتاب موشک، یا تسخیرکره ی ماه، یا کارخانه- های عظیم و بزرگ، یا شکافتن دل اتم و انواع پیشرفت های علمی را در کنار کاباره ها و مراکز فساد و فحشای و این گونه مسایل می بینند، تصور می کنند این دو مسأ له با هم ارتباط دارند و یا لااقل با هم منافات ندارند. یعنی اگر یک جامعه بخواهد به آن پیشرفت برسد باید این فسادها را هم داشته باشد. و متأسفانه در انتخاب هم ، به جای انتخاب اصلح، انتخاب افسد می -کنند. یعنی جوامع عقب مانده و به اصطلاح در حال رشد وقتی که می خواهند مقلد باشند، به جای این که به مصداق آیه ی شریفه ی ((... فبشر عِبادِ الذینَ یَستَمِعُونَ القَولَ فَیَتَّبعُونَ أحسَنَهُ ...)) 7آن سخن را که بهتر و مفیدتر است برگزینند و به آن عمل کنند، آن چه که پر زرق و برق و فریبنده است و بهتر و زودتز می تواند شهوات و تمایلات نفسانی را اشباع کند، آن را می گیرند. یعنی بر خلاف این اصل که در تربیت اسلامی مطرح است که بایستی دل و گوش و چشم به آن چه که بهتر و مفیدتر است انتخاب گردد، عمل می کنند. البته، من تصور می کنم در این گونه جوامع نوعی عمد هم در کار باشد که، بر خلاف آن مسایل عمیق علمی و پیشرفت های عظیم دیگر، روی این گونه مسایل بیشتر تکیه می شود و آن ها را بیشتر دامن می زنند و ترویج می -کنند.
درمحیط های به اصطلاح مترقی و متمدن، پیشرفت های علمی بسیار مطلوب و قابل تحسین است ،8 اما ما می بینیم که خود آن ها از این گونه فسادها به عنوان آفت پیشرفت یاد می کنند. یعنی وقتی آمار ازدیاد فحشاء و سقط جنینها و روابط نامشروع و آمار فراوان طلاق و امثا ل آن را می دهند، آن را به عنوان یک آفت اجتماعی و یک خطر تلقی می کنند. می گویند جامعه ی ما با داشتن این اعتیادهای خطرناک، این فسادها و این پیشرفت های آماری در زمینه ی فحشاء یا طلاق، به کجا می رود؟ این مسأ له را به عنوان یک درد و مشکل و مسأ له ذکر می کنند. البته، این حقیقت را روان شناسان، علمای تربیتی و جامعه شناسی که تا حدی صداقت دارند و منافعی در این فسادها ندارند اقرار می کنند، نه آن سودجویان و پول پرستان و کسانی که به دنبال این هستند که از راه های مختلف برای جذب پول مردم دام بگسترانند و اساسا در برانگیختن تمایلات جنسی و ترویج این فسادها منافعی دارند.
یکی از اهداف رسا لت
شما تصور می کنید یک جامعه چقدر از نظر خلقت و طبیعت آمادگی رشد فکری دارد؟ بسیار زیاد. می تواند آزاد بیندیشد و فکر کند و در رشته های مختلف علمی و فکری و اجتماعی و معنوی پیشرفت کند. اما وقتی از این آزادی فکر جلوگیری شد و آفات و زنگارهایی ایجاد گردید که مانع شکوفایی و ثمر دادن این سرمایه ی معنوی گشت، آن آفات، باعث رکورد و عقب ماندگی می شود. لذا یکی از تعبیراتی که قرآن درباره ی شخصیت گرامی پیامبر اسلام رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرماید این است که: ((... وَ یَضَعُ عَنهُم إصرَهُم وَ الأغلالَ الَّتی کانَت عَلَیهِم ...))9. یکی از اهداف پیامبر اسلام (صلی علیه وآله) این بود که بارهای گران را از دوش جامعه ی انسانیت بردارد و غل و زنجیرهایی را که به پای مردم بسته شده بود پاره کند. اگر یک انسان معمولی به طور طبیعی می تواند در پانزده دقیقه حدود یک کیلومتر راه برود و یا در هفت دقیقه یک کیلومتر راه بدود، اگر چنان چه به پایش غل و زنجیرهایی بستند، این قدرت حرکت از او گرفته می شود و امکان پیشروی از او سلب می گردد. اکنون باید غل و زنجیر را پاره کرد تا امکان حرکت پا فراهم شود. یکی از اهداف اسلام همین است که این غل و زنجیرها را پاره کند؛ و زنجیرهایی که کلیساها به فکر مردم بسته بودند، زمامداران به دست و پای مردم بسته بودند، اشراف و طبقات مرفه اجتماع در جامعه به وجود آورده بودند؛ این بارهای گران فکری، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی را بردار تا انسان آزاد گردد، خلاص و راحت شود و در نتیجه بتواند تربیت شود و رشد کند و بالا بیاید.
نوآوری اسلام
یکی از نوآوری های اسلام همین است. چون این خود بحثی است که اسلام چه آورد؟10 نوآوری اسلام چه بود؟ یکی از بزرگترین وظایف اسلام همین بود که همه ی ناهمواری ها و خرافات و کج فکری ها و کجروی های گذشتگان را بزداید و انسان را از آلودگی های گذشته پاک کند. مگر کار کوچکی است که بگوید: ای انسان! آن خدایی که تو تصور می کردی غیر از خدا است؛ آن موقعیتی که برای رهبران کلیسا یا برای زمامداران و رهبران اجتماعی و اشراف و ثروتمندان قایل بودی اشتباه است. اساساً فکررا از آن آلودگی ها و زنگارها پاک و پیراسته گرداند تا جامعه آزاد شود و وقتی آزاد شد می تواند پرواز کند؛ مثل پرنده ی بلند پروازی که می -تواند اوج فراوان بگیرد اما در قفس گرفتار است. قفس را باز کنید ببینید تا کجا اوج می گیرد. یکی از بزرگترین خدمات اسلام باز کردن در این قفس است. آن قفسی را که برای روح و جان و اجتماع و آینده ی انسان ها درست شده است می گشاید و غل و زنجیرها را پاره می کند. در نتیجه، انسان آزاد می شود و می تواند اوج بگیرد.
آلودگی های دروغ و حسد و کینه و نفاق و بدبینی و بی اعتمادی مانند غل و زنجیری است که به دست و پا و روح یک جامعه بسته می شود و مانع آزادی جامعه برای رشد و ترقی و پیشرفت می گردد. ((... وَ یُزَکیهِم وَ یُعَلِمُهُمُ الکِتابَ وَ الحِکمَةَ ...))11. یعنی اول پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) تزکیه و پیراسته می کند و به دنبال آن تعلیم می دهد و تربیت می کند. در غیر این صورت، هر چه برای یک محیط آلوده خوراک خوب تهیه شود، معلوم نیست در برابر آن همه استفاده از خوراک های فاسد بتواند کار خود را انجام دهد. بنابراین، درمسأ له ی تربیت جهت خاصی که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد و روی آن تکیه شود مسأ له ی مبارزه با آفات و فسادهای اخلاقی و اجتماعی است.
نقش حساس تربیت در جوانان
این مطلب خصوصاً برای دانش آموزان و جوانان بسیار مطرح است که جوان در آن سنین اساساً به دنبال گمشده می گردد. دایما می خواهد چیزی را بیابد که خود را با آن سرگرم و دل گرم کند، و در حالی که جوشش فراوان و کوشش و تلاش دارد و به دنبال گمشده می گردد، چقدر زود دام -های خطرناک فسادهای اجتماعی می تواند دست و پای او را به بند بیندازد و او را گرفتار سازد و از هر گونه ترقی و پیشرفت باز دارد. و لذا بایستی برای این آلودگی ها و دام هایی که جلوه ی راه جوانان گسترده می شود فکری کرد تا یک جوان خود را به این دام ها نیندازد و آلوده نکند و بتواند آن کوشش ها و تلاش ها و جنب و جوش ها را در طریق یک فعالیت صحیح و ترقی و تکامل و تعالی به کار بندد.
خداوند ان شاءالله به همه توفیق پذیرفتن تربیت و تعلیم کافی عنایت فرماید. خداوند ان شاء الله همه ی ما را به معارف واقعی اسلام آشنا فرماید. خداوند ان شاءالله ریشه های فساد و ناهمواری - های اجتماع را قطع کند. خداوند ان شاءالله به همه ی ما توفیق کمال و پیشرفت و ترقی عنایت فرماید.

پی‌نوشت:

1. (( حقا که فلاح و رستگاری یافت کسی که تزکیه ی نفس کرد و به ذکر نام خدا به نماز پرداخت. )) –(اعلی/14و15).
2. (( هر کس نفس خود را از گناه پاک سازد به یقین رستگار خواهد بود و هر کس که آن را به کفر و گناه پلید گرداند البته زیانکار خواهد گشت.))-(شمس/9 و 10 ) .
3. (( اوست خدایی که میان عرب امی پیامبری بزرگوار از میان همان مردم برانگیخت تا بر آنان آیات وحی خدا را تلاوت کند و آنها را از لوث جهل و اخلاق زشت پاک سازد و به آنان شریعت کتاب سماوی و حکمت الهی بیاموزد . )) –(جمعه/2 ) .
4. حجرات/13 .
5. (( قسم به نفس و آن که او را بیافرید و به او شر و خیر را الهام کرد. ))-( شمس/7و8).
6. شایان ذکر است که ابن سخنرانی قبل از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و بنا بر شرایط جامعه ی آن زمان ایراد گردیده است. (د)
7. به رحمت من بشارت ده آن بندگان را که چون سخن را بشنوند نیکوترین آن را عمل می کنند. )) –( زمر/17 و 18) .
8. البته، قابل تحسین که گفتم این جمله به نظرم رسید که معمولا ما فقط تحسین و اعجابش را می کنیم و آفرین گفتنش برای ما است، اما تا چه حد خودمان شرکت می جوییم یا تشریک مساعی می کنیم و همت به خرج می دهیم تا به آن افق بازی که اسلام جلوی ما گشوده است برسیم و خودمان سرقافله و پیشرو و سرمشق باشیم؟
9. اعراف/157.
10. البته، تصور نشود که می خواهم بحثها را مخلوط کنم، فقط به هر یک از این بحثها اشاره ای می کنم و همه اش تقریبا به هم مربوط است.
11. جمعه/2 .

منبع: گفتارهای تربیتی –شهید دکتر محمد جواد باهنر –دفتر نشر فرهنگ اسلامی –تهران 1373-چاپ سوم –صص183- 198

 
ثبت نظر شما  
نام و نام خانوادگی
 
نشانی پست الکترونیکی
 
متن نظر شما
 
   
jfd
خوب بود
سه شنبه 2 اسفند 1390
میران
استفاده کردیم خوب بود
شنبه 12 فروردین 1391








ارتباط با ما نوار ابزار اخبار ایران و جهان تاریخ و سیاست مهدویت علمی فرهنگی خانواده معارف اسلامی صفحه اصلی

پرتال فرهنگی اطلاع رسانی نور
copyright 2007 Noorportal.net All Right Reserved ©
صفحه اصلیارتباط با مانقشه سایتدرباره ما