عارفان كم سن و سال

كودك آمادگی بیشتری برای دریافت و شكوفایی معنوی دارد و چه بسا كه به تخلیه برای رشد محتاج نباشد
معنویت برای كودكان، نشستی بود كه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را با سخنرانی دكتر هادی وكیلی برگزار كرد. بحث جذابی كه البته پرسش های بسیاری را نیز بر می‌انگیزد.
معنویت و عرفان اختصاص به بزرگسالان و برگزیدگان ندارد و از مقولاتی است كه قابل تعمیم به كودكان و عوام نیز می‌تواند باشد. دكتر هادی وكیلی با بیان این سخنان ادامه داد: امروزه عرفان‌های نوظهور می‌توانند خطرات بالقوه بسیار قدرتمندی باشند، از این رو كه عقل و قلب مخاطبینشان را هدف قرار می‌دهند. وی با اشاره به این كه ما برخوردار از میراث گرانبها و عمیق عرفانی و معنوی هستیم تصریح كرد: این میراث را باید به آموزش گذارد و چه بهتر كه از آغاز كودكی و اوان نوجوانی آموزش صورت گرفته و در جامعه نهادینه شود تا نسلی سرشار از معنویت، اخلاق و معنا را در جامعه تسری دهند.
دكتر وكیلی معنویت برای كودكان (S4C) را یادآور فلسفه برای كودك (P4C) دانست و عنوان داشت، معنویت برای كودك هیچ تداخلی با فلسفه برای كودكان نخواهد داشت از این رو كه فلسفه و معنویت و عرفان 2 مقوله جدا و 2 رشته تخصصی مجزا هستند. وی در بیان یكی از سوالات كودكان از والدین گفت: یكی از سوالات بچه از والدین، این است كه دلیل رفتن به مسجد چیست؟ در غرب نیز این سوال مطرح می‌شود كه چرا به كلیسا می‌رویم؟ كودك می‌گوید به كتابخانه می‌رویم كه در آنجا كتاب وجود دارد و ما به آن نیازمندیم، به فروشگاه از این جهت می‌رویم كه كالایی در آنجا وجود دارد كه به آن احتیاج داریم، به بانك نیز برای گرفتن پول مراجعه می‌كنیم، اما چرا به مسجد و كلیسا می‌رویم؟ چه سودی از رفتن به آنجا به ما می‌رسد و كدام نیازمان را برطرف می‌كند؟ پاسخ به این سوال لزوم توضیح درباره معنویت به كودك را می‌نمایاند، اما همچنان نخستین سوال این است كه چرا باید به كودك معنویت آموخت؟ وی این بحث را با این مقدمه آغاز كرد كه آیا آدمی از بدو تولد بر فطرت پاكی یا با گناه اولیه یا لوح سفید زاده می‌شود؟ وی گفت: فیلسوفان و روانشناسان در این خصوص اظهار نظر كرده و با هم اختلاف دارند. هابز معتقد است كه بشر با گرایش به بدی فطری زاده می‌شود اما واتسون كه بنیانگذار رفتارگرایی است به لوح سفید بودن بشر اعتقاد دارد و می‌گوید: كودكان را به من بسپارید تا من از آنها جنایتكاران حرفه ای یا خدمتگزاران صدیق به وجود آورم.
بنابراین لوح سفید خمیره ای است كه جهت مثبت و منفی در آن وجود ندارد و ماییم كه به آن شكل داده و رفتارش را رقم می‌زنیم. در تعابیر اسلامی نیز به لوح پاك، ناپاك یا سفید اشاره شده است. تلقی دكتر هادی وكیلی این است كه اسلام از لوح سفید دفاع می‌كند به این معنا كه انسان در بدو خلقت واجد هر دو بار خوب و بد و بهشتی و جهنمی بودن است. البته در این زمینه تعبیر صریح و روشنی وجود ندارد و سوال این است كه اگر آدمی حق اختیار و انتخاب دارد با روایت انسان ها مادرزاد نیكند و سعید و مادرزاد تیره بخت و شقی، چگونه قابل جمع است. به گفته او در عرفان مراحل تخلیه، تجلیه و تحلیه وجود دارد كه ابتدا قلب از آلودگی و زنگار پاك و خالی می‌شود، سپس جلادیده و شفاف می‌شود زیرا برطرف كردن آلودگی به معنای تمیزی قلب نیست. سپس تحلی و تزیین و مزین شدن به خوبی ها و نیكی ها صورت می‌گیرد. نیكی هم از بیرون وارد می‌شود و هم از درون شروع به تابش می‌كند. بنابراین پاسخ این سوال كه چرا كودك برای آموختن معنویت انتخاب می‌شود این است كه كودك از این رو مناسب است كه لوح دلش برای دریافت آماده تر است و شاید نیاز به تخلیه نداشته باشد و چه بسا تجلیه نیز لازم نداشته باشند. معنویت در كودكان با شادی و ارتقای سلامت جسم و روان و افزایش ضریب هوشی و تحول در رشد و شكوفایی شخصیت ارتباط دارد.
وكیلی: عرفان‌های نوظهور می‌توانند خطرات بالقوه قدرتمندی باشند و با توجه به برخورداری ما از میراث گرانبهای عرفانی باید آن را آموزش دهیم و بهتر كه این آموزش از كودكی انجام شود تا در جامعه نهادینه شود
از نظر دكتر هادی وكیلی پرسش دیگر این است كه معنویت چیست؟ آیا با تدین و دینداری یكی است یا تفاوت دارد؟ به گفته وی معنویت سیستم انگیختگی درونی است و دینداری سیستم آیینی بیرونی. این جوشش درونی هم ناشی از عوامل معرفتی و هم غیرمعرفتی است كه شامل مطالعه كتاب، شنیدن وعظ و جوششی درونی است كه فرد را به وادیی وارد می‌كند كه از آن به مكاشفه یاد می‌كنیم. در گزارش شرح حال عارفان آمده است كه نگرش به طبیعت، مشاهده یك واقعه یا شنیدن سخنی، تحول روحی در آنها ایجاد كرده كه آنها را وارد وادی خودسازی و سلوك كرده است. در این حالت، ابتدا هدایت شده و سپس به دنبال كسب جذبه بوده‌اند و سالك مجذوب خوانده شده‌اند.
دسته دوم آنهایند كه به شكل تصادفی و ناخواسته از درون به جوشش در آمده اند و سپس به دنبال عامل جذبه رفته اند كه مجذوب سالك خواهند بود، اما دینداری، پذیرفتن یك سیستم آیینی و مناسكی از بیرون است كه خانواده، جامعه، مدرسه و رسانه در اختیار انسان قرار می‌دهد. این وعظ دوره مدرن است. بنابراین معنویت برای كودك با دین مدار كردن او یكی نیست. البته بسته به نگاه متافیزیكی متفاوت است. اگر نگرش، توحیدی باشد، اعتقاد بر این است كه فطرت خداجویی از بدو تولد وجود دارد و كودك نیز آن را حمل می‌كند و خانواده و جامعه آن را تقویت می‌كند و كودك از این طریق آداب دین را فرا گرفته و به آن عمل می‌كند، اما معنویت برای كودك، مشروط و منوط به این نیست كه كودك در خانواده یا در مدرسه مذهبی یا غیرمذهبی حاضر باشد. از نظر سن، این بحث در غرب، 7 تا 12سالگی را در نظر دارد.
به گفته دكتر وكیلی پرسشی كه اینجا مطرح می‌شود این است كه معنویت برای كودك، می‌تواند تعلیمی باشد یا تمهیدی؟ آیا معنویت به كودك آموزش داده می‌شود یا صرفا زمینه و بستر قبلی آنها را باید آماده ساخت؟ به نظر می‌رسد كه رویكرد تلفیقی از هر دو مناسب است و در این رویكرد ماهیت تعلیمی معطوف به عمل است. بنابراین در معنویت برای كودكان، آموزش عملی است و تمریناتی در آن در نظر گرفته می‌شود، اما نتایج آن چیست؟ دكتر وكیلی معتقد است كه وقتی سنگ بنای همه تعالیم از كودكی گذاشته می‌شود در مورد معنویت نیز می‌تواند صادق باشد كه نتیجه آن نسلی خواهد بود كه سازنده و متخلق است و حریم معنا را پاس داشته و پارساست و ملك را خرج ملكوت كرده و رابطه حسنه و شفقت آمیز با دیگران و محیط زیست برقرار می‌كند. نباید صبر كرد تا تز موفقیت و كنار زدن بقیه برای توفیق در كودك توسط آموزش و پرورش جهانی در او حاكم شود. روشی كه در آن دیگران را تنها به عنوان رقیب دیده و تنها به سبقت از آن می‌پردازد و آنها را پس زده به مقصود می‌رسد و در آن هر كه باید فقط به فكر خویش باشد. در این صورت حس نوعدوستی و شفقت با جهان و دیگران و تعالیم الهی مبتنی بر رشد و تعالی جوهری، دیگر معتبر نخواهد بود. به گفته دكتر وكیلی جوهره معنویت در كودك و بزرگسال تفاوت ندارد اما سطح و شیوه مواجهه كودك با معنویت متفاوت خواهد بود. نمی توان با داده هایی كه برای دوران بلوغ عقل مطرح می‌شود كودك را مواجه ساخت و حتی تعالیم عملی نیز باید به فراخور حال و شان و قدرت و شخصیت دریافت و باید عرضه شود. بنابراین این معنویت باید نرم تر باشد.

نویسنده: مهدی امام بخش
روزنامه جام جم

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار