رضاع در قرآن

مقدمه

بر هیچ كس پوشیده نیست كه تربیت فرزند و نقش والدین در تربیت فرزند از پیش از انعقاد نطفه شروع می‌شود،به طوری كه عنوان شده است:تغذیه پدر و مادر و نحوه كسب آن از نظر شرعی(حلال یا حرام بودن آن) بر روی روحیات كودك بالقوه،تأثیر بسزایی خواهد داشت و این خود بیانگر نقش تغذیه خود فرزند در رشد شخصیتی او خواهد بود.امروزه متخصصین علوم تغذیه و علوم پزشكی،همگی بر این نظر هستند كه بهترین تغذیه كودك تا سن دو سالگی،تغذیه با شیر مادرش می باشد.در حالی كه در سال 600 میلادی در قرآن و بعد از آن در روایات اسلامی،بارها به این مسئله اشاره شده است.در قرآن و روایات از كلمه «رضاع» به معنی شیر دادن به كار رفته است كه در این مقاله به نمونه‌ای از این ایات و روایات اشاره شده است.
والوالدات یرضعن اولادهن حولین كاملین لمن أراِد أن یتم الرضاعة و علی المولود له رزقهن و كسوتهن با لمعروف لا تكلف نفس الا وسعها لا تضار والدة بولدها و لا مولود له بولده و علی الوارث مثل ذلك؛مادران،فرزندانشان را تا دو سال تمام شیر می‌دهند.این برای كسی است كه بخواهد دوران شیر خوارگی را تكمیل كند و بر آن كس كه فرزند برای او متولد شده است(پدر)،لازم است،خوراك و پوشاك مادر را به طور شایسته در مدت شیر دادن بپردازد ـ اگر طلاق گرفته باشد ـ هیچ كس را جز به اندازه توان تكلیف نكنند.نه مادر باید در نگهبانی فرزند به زیان و زحمت افتد و نه پدر(بیش از متعارف برای كودك متضرر شود!) و(اگر كودك پدر ندارد) وارث باید در شكل و اندازه متعارف از كودك نگهداری كند.(هزینه مادر را در دوران شیر خوارگی تأمین كند ;.
وظیفه شیر دادن در دو سال شیرخوارگی بر عهده مادر است؛زیرا تغذیه جسم و جان نوزاد در این مدت،با شیر و عواطف مادر پیوند ناگسستنی دارد و اوست كه می تواند در این مدت فرزند خود را شیر دهد،هر چند كه عواطف مادری نیز باید رعایت شود، مادر نمی‌تواند در چنین لحظه‌های حساسی آغوش خود را خالی از فرزند دلبند خود ببیند،بنابراین،اختصاص حق حضانت و شیر دادن یك نوع حق دوجانبه است كه هم برای رعایت حال فرزند و هم برای رعایت حال مادر لازم می‌باشد و هزینه زندگی مادر حتی در صورتی كه طلاق بگیرد،از نظر غذا و لباس،در حد معمول و شایسته وی در دوران شیردهی بر عهده پدر است،تا با خاطری آسوده فرزند را شیر دهد.بعد از مرگ پدر،باید وارثان او نیازهای مادر را در دورانی كه به كودك شیر می‌دهد،تأمین كنند.
اختیار از شیر بازداشتن كودك به پدر و مادر واگذار شده است و پدر و مادر با توجه به شرایط بدنی كودك و صلاحدید و توافق یكدیگر می‌توانند،طفل را در هر زمان مناسب از شیر بازدارند.

حضرت علی(ع) می‌فرماید:

«برای طفل شیر خوار،هیچ شیری مباركتر از شیر مادرش نیست».
شیر مادر هدیه ویژه پروردگار برای طفل می‌باشد.دوران شیرخوارگی حساس‌ترین مرحله از مرحله رشد و تكامل كودك است،بنابراین،در این برهه از زندگی باید توجه بیشتری به مراقبت از تغذیه و سلامت كودك و مادر داشت.
ووصّینا الانسان بوالدیه حملته امه وهناً علی وهن و فصاله فی عامین ان اشكر لی و لوالدیك الی المصیر؛و انسان را سفارش كردیم به پدر و مادرش كه مادرش در حالی كه ضعفی بالای ضعف داشت، او را حمل كرد و او را دو سال شیر داد كه شكرگزار من و پدر و مادرت باش كه بازگشت به سوی من است ;.
بر اساس ایات 233 سوره بقره و 14 سوره لقمان،مرز سفارش شده برای شیر دادن مادران به كودكان خود،دو سال تمام و بر اساس ایه 15 سوره احقاف،دست كم مدت لازم برای شیر دادن به كودكی كه پس از طی 9 ماه جنینی متولد شده،21 ماه است.
فقیهان و مفسران با الهام از روایت‌های اسلامی در پاسخ به این پرسش كه چرا در ایات 233 سوره بقره و 14 سوره لقمان،مدت شیرخوارگی بیست و چهار ماه و در ایه 15سوره احقاف این مدت 21 ماه عنوان شده است،چنین گفته‌اند:
حداقل دوران حمل شش ماه و حداكثر دوران مفید رضاع بیست و چهار ماه است.ضمناً از این تعبیر قرآنی می توان استفاده كرد كه هر اندازه از مقدار دوران حمل كاسته شود،باید بر مقدار دوران شیرخوارگی افزود،به گونه‌ای كه روی هم رفته،سی ماه تمام را شامل گردد.از ابن عباس نیز نقل شده كه هرگاه دوران بارداری زن نه ماه باشد،باید بیست و چهار ماه شیر دهد(قانون طبیعی)بنابراین،هر اندازه كودك زودتر از دوران حمل طبیعی به دنیا آمد،به همان اندازه باید بر دوران شیرخوارگی‌اش افزود؛ چرا كه كمبودهای دوران حمل در دوران شیرخوارگی باید جبران گردد.
در شرایطی كه به اصطلاح علمی،نوزاد نارس و یا شش ماهه متولد می گردد. شیر مادر تأمین كننده نیازهای غذایی كودك و به طور همزمان،تأمین كننده و ایمنی بخش لازم برایی كوودك است.
این دو ویژگی،به طور یكجا،از راه‌های دیگر قابل دسترسی نیست.ناگفته نماند كه ارتباط عاطفی مادر و كودك به هنگام شیر دادن از پستان نیز یك امتیاز استثنایی برای شیر مادر است و تأثیر شگفت انگیزی بر رشد عاطفی،ذهنی و روانی كودك دارد.
نوزاد نارس،هنوز برای زندگی خارج از رحم مادر آماده نمی باشد و بنابراین، سیستم گوارشی نارسی نیز دارد و چون پروتئین شیر مادر «سهل الهضم‌تر» می‌باشد برای نیازهای نوزاد مناسب‌تر است.وجود آنزیم لیپاز در شیر مادر به كودك كمك می‌كند تا چربی را كه به عنوان یك منبع انرژی مهم برای رشد نوزاد نارس است،به آسانی هضم نماید. در نوزاد رسیده نیز شیر مادر،از لحظه اول تولد تا پایان شش ماهگی،به تنهایی تمام نیازهای شیرخوار را جوابگوست و حتی تشنگی شیرخوار با آب موجود در شیر مادر برطرف می‌شود.

ام اسحاق از حضرت امام جعفر صادق(ع) روایت كرده است:

به كودك از یك پستان شیر ندهید،بلكه از هر دو به او شیر بخورانید؛زیرا یكی به منزله غذا و دیگری به منزله آب است.
بخشی از شیر به منزله آب وبخش دیگر به منزله غذای مورد نیاز كودك است و چنانچه در چهار ماه تا شش ماه اول زندگی،طفل،تنها از شیر مادر تغذیه كند،نیازی به دادن آب اضافی به كودك نیست».
با گذشت زمان،تركیب شیر مادر متناسب با نیاز رشدی شیرخوار تغییر پیدا می كند.چربی شیر‌مادر، در شروع هر بار شیر دهی،كمتر و سپس میزان آن به تدریج زیاد می‌شود،به همین دلیل، متخصصین معتقدند در هر نوبت شیر دهی،حتماً باید یك پستان كاملاً تخلیه شود و در نوبت بعدی،تغذیه از پستان دوم شروع شود.
به علت وجود چربی بیشتر در شیر انتهایی هر وعده شیردهی،شیرخوار به طور كامل سیر شده، پرخوری نمی‌كند و در نتیجه كمتر چاق می‌شود. چاقی این دوران در شیرخوارگی كه با شیر خشك تغذیه می‌شوند،زمینه ساز عوارض قلبی ـ عروقی وبیماری قند در بزرگسالی است.
بنابراین،حتی در دوران سالمندی نیز تأثیر خوب شیر مادر بر سلامت انسان آشكار شده است؛یعنی آنها كه دوران كودكی را با برخورداری از نعمت گران قدر شیر مادر سپری كرده‌اند،در دوران سالمندی به مراتب كمتر از كسانی كه در دوران شیرخوارگی‌شان با محرومیت از شیر مادر طی شده است،به بیماری‌های قلبی و عروقی گرفتار می‌شوند.
تندرستی یكی از نعمت های بزرگ پروردگار است كه زندگی بدون آن لذتی ندارد.
در كتاب‌های فقهی از جمله:«حلیه المتقین» و «جواهرالكلام» تغذیه كودك با «آغوز» یا شیر غلیظ شده،در چند روز اول زایمان كه در اصطلاح علمی به آن «كلستروم» یا «ماك» می گویند،مورد تأكید قرار گرفته است و امروزه دانشمندان دریافته‌اند كه این شیر زرد رنگ و غلیظ در بردارنده مواد بسیار مفید و ارزنده‌ای است كه به منزله اولین واكسیناسیون و مهم ترین اقدام ایمن سازی برای محافظت كودك در برابر بیماری‌های عفونی است.
بنابراین،بنابر فرمایش قرآن و عترت تغذیه كودك با شیر مادر ضروری است و كاستن از حداقل زمان لازم برای شیر دادن به طفل،گونه‌ای ستم بر كودك دانسته شده است.
از نظر علمی نیز تغذیه كودك با شیر مادر تا پایان دو سالگی ضروری است،اما در سال دوم زندگی، بر خلاف سال اول،سایر غذاها منبع اصلی تغذیه كودك هستند،به همین دلیل،در هر وعده ابتدا باید كودك غذا بخورد و سپس با شیر مادر تغذیه شود.
از ایات قرآن چنین برمی‌اید،اگر به هر دلیلی مادر نتواند به كودك خود شیر دهد،باید برای كودك دایه واجدالشرایط جهت شیر دادن گرفته شود،تا به هر شكل ممكن كودك از این نعمت الهی بی‌بهره نماند:
فان ارضعن لكم فآتوهن اجورهن و أتمروا بینكم بمعروف و ان تعاسرتم فسترضع له اخری؛آنگاه اگر فرزند شما را شیر می‌دهند،اجرتشان را بپردازید(زنان مطلقه را) و با مشورت و مسالمت به خوبی آن را انجام دهید و اگر به توافق نرسیدید،دیگری،شیر دادن بچه را عهده‌دار شود ;. (سوره طلاق،ایه 6)

بنا بر حدیثی از رسول اكرم(ص):

مكیدن پستان توسط طفل موجب افزایش شیر می‌گردد و اجر شیردهی شبانه مادر برابر با آزاد كردن هفتاد بنده در راه خدا می‌باشد.
امروزه كارشناسان علم تغذیه با شیر مادر می‌گویند:مهم‌ترین عامل در افزایش شیر مادر،مكیدن درست شیر از پستان توسط شیرخوار و تخلیه پستان است.اگر شیر ترشح شده،پی در پی تخلیه نشود،به تدریج،تولید و ترشح آن كاهش می‌یابد،وقتی كودك پستان را می‌مكد،پیام‌های عصبی از نوك پستان به هیپوتالاموس در مغز رفته و موجب می‌شوند،مقدار ترشح پرولاكتین(هورمون محرك تولید شیر) به ده برابر افزایش یابد.

نتیجه گیری:

در هر صورت آنچه كه امروز حاصل آخرین دست یافته های علمی است:بر این نكته تأكید می‌كند كه:برای كودك شیری بهتر از شیر مادرش نیست و این در حالی است كه چهارده قرن پیش از این نیز،همین پیام از زبان گویا و پاك پیامبر بلند مرتبه اسلام،حضرت محمد(ص) به گوش جهانیان رسیده است:«برای كودك شیری بهتر از شیر مادرش نیست».

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار