| در سپيده دم اسلام و سالهاي حادثه خيز عصر پيامبر و پس از آن در دوران پرالتهاب ائمه، جايگاه و پايگاه زنان و حضور آنان در تمام صحنه، فصلي درخشان و خواندني است. اين فصل ناخوانده كتاب صدر اسلام، تصويري شگفت و بديع و الگوهايي زيبا از تعهد، ايمان، معرفت و پاكبازي را مقابل نگاه و ذهن و ضمير خواننده مي نشاند. تاثير ژرف و والاي زنان در اين دوره را در چند بعد مي توان بازشناسي و مطالعه كرد.
1- بعد تأييد، پذيرش و همراهي كدام افتخار براي زنان فراتر از اين كه نخستين ايمان آورنده «زن» است و حمايت مالي و حمايت جاني او در هنگامه خطر و همدلي روحي او پشتوانه تحقق آرمانهاي پيامبر. از همين منظر چهره هاي بزرگي چون فاطمه بنت اسد، سميه، لبينه را مي توان مطرح كرد.
2- بعد تبليغ و نشر حقايق و دفاع از حريم دين اعتصاب زنان در مكه و نشستن در سر راه حمزه، حمزه را به دفاع از پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و مجازات ابوجهل كشاند. خنساء با تبليغات خويش، طايفه بني سليم را مسلمان كرد، با شعر از پيامبر دفاع كرد و حتي چهار فرزندش در جنگ قادسیه به فرمان مادر به ميدان رفتند و همگي به شهادت رسيدند.
غزيه نيز چنين بود. تبليغ اسلام كرد و در اين راه، دست و پايش را به شتر بستند و سه روز در بيابان سوزان رها كردند و او سرفراز از اين آزمون بيرون آمد.
3- حضور در صحنه رزم، امداد رساني و مداواي مجروحين دختر گرامي پيامبر، شخصا در صحنه نبرد حضور مي يابد. مرهم بر زخمهاي پدر و همسر مي گذارد و همراه با زنان ديگر تسلاي خاطر پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و ياران مي شود. ام زياد، ام ايمن و نسيبه در غزوات پيامبر حضور دارند. سقايت رزمندگان مي كنند، مداوا مي كنند و در لحظه هاي خطير، سلاح در كف مي جنگند.
4- شركت در جهاد و پذيرش شهادت ام عماره يا نسيبه پس از سقوط تل عينين در غزوه احد، همين كه جان پيامبر را در خطر ديد به دفاع از او پرداخت. زخمها يكي پس از ديگري بر بدن او نشست. سيزده زخم برداشت. يكي از سربازان در حال فراز از كنار پيامبر گذشت. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: مي گريزي، دست كم سپر را بينداز. نسيبه سپر را برداشت يكي از دشمنان به او حمله كرد با سپر دفاع كرد و سپس با كمك فرزندش عبدالله، او و اسبش را از پاي در آوردند. ناگهان عبدالله، خود را در تنگنا و محاصره ديد. انديشه فرار در ذهنش جوشيد. مادر جلوي او را گرفت و گفت: به كجا مي گريزي؟ از خدا و پيامبر مگر مي توان فرار كرد؟ عبدالله بازگشت و جنگيد. يكي از سواران به عبدالله حمله كرد. عبدالله زخمي شد. مادر با چابكي زخمش را بست و گفت: عزيزم برخيز جهاد را ادامه بده. نسيبه خود به آن سوار حمله كرد و چنان زخمي بر پايش زد كه اسب فرو افتاد. پيامبر از نظاره چابكي و جهاد نسيبه چنان خندان شد كه دندانهاي آسیابش پيدا شد و به نرمي گفت: آفرين نسيبه، چه خوب انتقام گرفتي.
لحظه اي بعد، عبدالله به شهادت رسيد. نسيبه از كنار بدن غرقه در خون عبدالله گذشت. درنگ نكرد. شمشير او در فضا مي چرخيد. وقتي چشمش به كماني افتاد كه يكي از ياران فراري پيامبر بر زمين انداخته بود، كمان را برداشت و تير اندازي آغاز كرد. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)، زخمي و خون آلود او را مي ستود. پس از نبردي سخت نزد پيامبر بازگشت.
يا رسول الله از خدا بخواه ما در بهشت همراه شما قرار دهد. پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) همين دعا را كرد.
قمر، مادر فداكار وهب در كربلا جنگيد و هانيه همسر جوان وهب در لحظه هاي شهادت همسر به ميدان آمد و در كنار او با عمود آهنين غلام عمر سعد، به شهادت رسيد تا كربلاي حسيني، زن شهيد نيز داشته باشد.
قمر پس ازشهادت فرزند، سر فرزند را كه به سويش پرتاب كرده بودند به سوي دشمن پرتاب كرد و گفت: ما هديه اي را كه در راه خدا داده ايم پس نمي گيريم. آن گاه با ستون خيمه به جنگ دشمن رفت. دو تن را كشت و به فرمان امام حسين (علیه السلام) به خيمه بازگشت. تاريخ درخشان اسلام، شناسنامه زناني بزرگ و فرهنگنامه ايثار و فداكاري مادران و همسراني چنين پاكباز و از خود گذشته است.
5- روشنگري و تداوم راه شهيدان ذات النظامين، زني شجاع است كه همراه با حضرت علي (علیه السلام) در صفين حضور يافته است. گرما بخش ميدان رزم است و با سخنرانيهاي آتشين، بذر شجاعت در جانها مي افشاند. پس از شهادت مولاي خويش نيز دمي از پاي نمي نشيند و حتي پيش روي معاويه، عدالت علي (علیه السلام) را مي ستايد و عظمت او را بازگو مي كند. اما درخشان ترين چهره روشنگر، صبور و رسول كربلا زينب كبري (سلام الله علیها) است كه دوام و كمال و تمام كربلا اوست و بي او امروز نشاني از كربلا نبود.
حضور زنان در دفاع مقدس تحول شگرف و شكوهمند انقلاب اسلامي، راهي نو و زيستني ديگر گونه فرا روي انسان امروز گشود. از زيبا ترين جلوه هاي آن، حضور زنان در تمام عرصه هاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، سياسي و حتي نظامي است.
آنان كه روزهاي خيزش و حركت بزرگ مردم مسلمان را در سال 1357 به خاطر دارند، پیشتازي زنان و تاثير وصف ناشدني آنان را هرگز فراموش نمي كنند.
در هشت سال دفاع مقدس، حماسه همراهي، همدلي، صبوري، ترغيب و برانگيختگي، ايثار و پاكبازي زنان، آن چنان عظيم و ستودني و شگفت است كه بي ترديد اگر اين بخش به درستي و روشني نوشته و نمايانده شود، در مجموعه تاريخ ما بي بديل و بي نظير خواهد نمود و نمونه هايي هم اندازه صدر اسلام و همانند كربلا در آن فراوان مي توان يافت.
حضور شور آفرين زنان در سالهاي ارغواني دفاع مقدس از چند منظر و چشم انداز قابل مطالعه است.
1- حضور در صحنه هاي نبرد با شروع جنگ، خطوط مقدم جبهه و حتي صحنه جنگ شاهد حضور زنان بود. نگارنده خود شاهد جنگيدن و شهادت دختران و زناني در جبهه هاي جنوب، در خرمشهر و آبادان بوده است. زناني كه رزمندگان را تشويق مي كردند و خود، گاه سلاح بر كف با دشمن مي جنگيدند. برخي از اين دختران و زنان براي امداد يا پرستاري و مداوا به جبهه مي آمدند و در همانجا به شهادت مي رسيدند يا درتنگناي جبهه، سلاح به دست مي گرفتند و مي جنگيدند و به شهادت مي رسيدند. شهيد پروين حاجي شاه كه بعدها در هيئت رمان نخلهاي بي سر، اثر قاسمعلي فراست، به شهادت او پرداخته شد، از آن جمله است. اسارت برخي از خواهران در آغاز جنگ گواه روشن ديگر بر اين ادعاست.
بعد ديگر اين حضور، همان گونه كه اشاره شد، كمك پزشكي، پرستاري و امداد در جبهه هاي نبرد بود. در لحظه هاي آتش و خون، در شكفتن زخم ها و بارش سرب مذاب، زناني بي نشان از هراس و ترديد، گرم و عاشق و مطمئن، مرهم بر زخمها مي نهادند. در چند قدمي دشمن، در شلمچه، در همان ماههاي آغازين دفاع مقدس، ناظر و شاهد بودم كه چند زن، نستوه و بي پروا به كمك آمده بودند و با حضور خويش، نه تنها بخشي از نيازهاي پزشكي و امدادي را پاسخ مي گفتند كه خون غيرت را در رگها به جريان مي آوردند.
اين خاطره از درخشان ترين خاطرات نگارنده در آخرين ساعات سقوط خرمشهر است. آخرين نيروها، با آخرين گلوله مي جنگيدند. امكان تامين نيروها نبود. پل خرمشهر در تيررس گلوله هاي مستقيم بود. رزمندگان كه تعداد آنان در آخرين روز شايد به چهل نفر نمي رسيد، سرسختانه مقاومت مي كردند. كم كم كوچه ها از خون آخرين ياران ارغواني مي شد، نگارنده جزء آخرين نفراتي بود كه ساحل رودخانه رسيد، انفجار در پي انفجار و شهيد در پي شهيد.
امكان گذشتن از پل نبود. آخرين ماشيني كه تعدادي زخمي را از پل مي گذارند هدف گلوله آرپي جي قرار گرفت و روي پل ماند. مجبور شديم از سقف پل حركت كنيم. آويزان به ميله هاي سقف پل، همراه با تجهيزات سنگين، با اندك رمقي كه مانده بود. گلوله ها به اطراف مي خورد. تركشها صفير زنان از كنارمان مي گذشتند. بيش از چهل دقيقه آويزان به سقف پل، خود را به آن سوي خرمشهر يعني آبادان رسانديم.
آن طرف رودخانه دهها زخمي كه خود را به سمت ديگر پل رسانده بودند، افتاده بودند. چند دختر جوان مشغول پانسمان و مداواي زخمها بودند. دختري جوان سر يكي از رزمندگان را بر زانو گرفته بود. رزمنده جوان تمام سطح لباسش خون آلود بود. نزديك تر كه شدم كلمات مقطع و بريده بريده اش را مي شنيدم كه مي گفت: مرا بگذار به بچه ها برس. معلوم شد خواهر و برادرند. دختر جوان، دكمه لباس جوان را كه خون از آن مي جوشيد گشود. گويي تاب ديدن نداشت جوان آرام زمزمه كرد.
مو از قالو بلي تشويش ديرم
گنه از برگ و بارون بيش ديرم
اگر لا تنقطوا دستم نگيره
مو از ياويلنا انديش ديرم
صداي رزمنده اي زخمي، دختر جوان را از جا كند، سر برادر را به نرمي بر زمين گذاشت و به سراغ زخمي رفت. خون از سينه برادر مي جوشيد و دختر جوان تنها با نگاهي خون را بدرقه كرد و به سمتي ديگر شتافت و... . اين نمونه اي از هزاران نمونه ايثار، فداكاري وخدمات درخشان زنان در سالهاي زخم و شهادت و ايثار است و بي ترديد در حافظه و خاطره رزمندگان از اين دست نمونه ها فراوان مي توان يافت.
2- تشويق و ترغيب و دل گرمي بخشيدن به جبهه ها نقش و تاثير زنان در اين بعد بسيار وسيع و داراي چشم اندازهاي گوناگوني است. برخي از اين مصاديق زير ترجمان اين بعد از حضور و تاثير زنان است.
- حضور در جبهه ها و تشويق رزمندگان؛
در آغاز جنگ، در جبهه هاي جنوب مادراني بودند كه تا خط مقدم حضور مي يافتند و مشوق رزمندگان بودند. در جبهه فياضيه آبادان، پير زني با نشاط حتي در سنگرها حضور مي يافت و همه او را «ننه» صدا مي زدند. وقتي گلوله هاي خمپاره و توپ به اطراف مي خورد با لحني آرام و مهربان مي گفت: ننه نترسيد، ننه چيزي نيست. خدا پشت و پناهتان در آن لحظه ها و صحنه ها كمتر رزمنده اي بود «حلواي ننه» كام او را شيرين نساخته باشد.
- ارسال بسته هاي آجيل و شيريني همراه با نوشته ها و نامه هاي دل گرم كننده در طول سالهاي دفاع مقدس، به ويژه در هنگام عملياتها، فرا رسيدن نوروز و مناسبتهاي خاص. بسته هاي شيريني و آجيل كه توسط خواهران تهيه شده بود به جبهه گرمي و نشاط مي بخشيد.
ـ ارسال لباس و پوشاك و وسايل مورد نياز جبهه ها؛
اين نوع محموله ها، معمولا محصول تلاش خواهران در پشت جبهه ها بود.
ـ ارسال پيامها چه به وسيله راديو و چه به شيوه نامه ها و نوشته ها و طومار ها؛ اين نوع پيامها گرما آفرين، روحيه بخش و پشتوانه رواني جبهه ها بود.
3- فرستادن همسران، برادران، فرزندان و عزيزان خويش به جبهه ها بدرقه رزمندگان در اشك و لبخند و ازدحام دود و هلهله و ترنم ذكر و صلوات ا ز خاطرات فراموش ناشدني، سالهاي دفاع مقدس است. گاه مادري پس از شهادت همسر، فرزندش را روانه مي كرد و پس ا ز شهادت فرزند، فرزند ديگر را.
خانواده هايي كه چند فرزند شهيد يا چند شهيد به انقلاب و اسلام هديه داده اند فراوان اند. صبر و شكيبايي مادران، آرامش بخش ديگر خانواده ها بود.
يك بار چند شهيد را با هم براي تدفين آورده بودند. عجيب غوغايي بود. يكي از مادران بيش از همه بي تابي مي كرد. تلاش براي آرام كردن او چندان نتيجه بخش نبود. ناگهان زني كه چادر دور كمر گره زده بود پيش آمد در گوش او چيزي گفت كه آرام شد و او را با خود همراه كرد. بعد معلوم شد كه او مادر شهيد است و اكنون پنجمين شهيد او را آورده بودند تا به خاك بسپارند.
مادر پنجمين شهيدش را با دستهاي خود در مزار نهاد و صبور و آرام بالا آمد و گفت: «پسر من نرفته است. اين جوانان ـ اشاره به جوانان و همرزمان شهيد ـ پسران من هستند. آنها عزيزتر از علي اكبر امام حسين (علیه السلام) كه نيستند.» آن گاه سمت سخن را عوض كرد و گفت: «عزيزان من، جبهه، كربلاست. امام حسين را تنها مگذاريد.»
قصه حماسه حضور زنان در جبهه ها ابعادي وسيع تر و ژرف تر از آنچه گفتيم دارد؛ تا كدام قلم و كدام همت سترگ اين كتاب بزرگ را ورق بزند و ناگفته هاي ديگر را بازگويد تا آيندگان بدانند چه نسل بزرگ و چه زنان حقيقت آشنايي تاريخ بي بديل امروز را رقم زده اند.
دكتر محمد رضا سنگري
فرهنگ پايداري/ شماره دوم |