خلاقیت و نوآوری در کودکان

اشاره:

همان گونه که می¬دانید امسال از سوی مقام معظم رهبری به عنوان سال(( نوآوری و شکوفایی)) نامگذاری شده است. بسیار روشن است افرادی می¬توانند دست به نوآوری بزنند که دارای ذهنی خلاق باشند. در این راستا این نوشتار به بیان چگونگی پرورش خلاقیت در کودکان و نوجوانان می¬پردازد.

خلاقیت چیست؟

خلاقیت، یعنی داشتن قدرت خودبیانگری به روش شخصی. کودکان به طور طبیعی خلاق هستند. آن¬ها با چشمان تیزبین و تازه¬نفسشان جهان را می¬بینند و سپس براساس آن چه دیده¬اند، از خود خلاقیت نشان می¬دهند. یکی از ارزشمندترین و شیرین ترین بخش¬های کار کردن با کودکان، دیدن خلاقیت آن هاست.پرستاران و مربیان کودک وظیفه دارند تا خلاقیتی را که در نهاد کودکان به صورت بالقوه وجود دارد، تقویت کنند تا به فعلیت برسد.
کودکان در همه بازی¬ها و کارهایشان از خود خلاقیت نشان می¬دهند، ولی خلاقیت آن ها در چهار زمینه بیشتر به چشم می¬خورد: 1. هنر؛ 2. زبان؛ 3. موسیقی؛ 4. قوه مخیله.

چرا کسب آگاهی درباره خلاقیت مهم است؟

مهم¬ترین کاربرد خلاقیت، خودبیانگری است. خودبیانگری، به کودک فرصت می¬دهد تا احساسات و باورهایش را درباره خودش و جهان اطرافش آشکار سازد. کودکان سه ساله شاید توانایی فهماندن پریشانی خود را نداشته باشند، ولی می¬توانند تصویری بکشند و در آن تصویر از رنگ¬های تاریک و گرفته، استفاده کنند و چهره¬های درهم و ناراحت را بکشند. کودکان هشت ساله شاید قدرت سخن گفتن درباره زندگی در شهری دیگری یا توانایی ابراز عقیده و نظریه خود را نداشته باشند؛ ولی می¬توانند داستان-هایی بنویسند و در آن داستان¬ها ا زکودکان دیگری بگویند که برای زندگی به شهرهای بهتری سفر کرده¬اند. خود بیانگری راهی است که به وسیله آن، کودکان می-توانند نیازهای خود را به اطرافیانشان نشان دهند.
توانایی¬های تصور و تخیل کودکان هم با خودبیانگری تقویت می¬شود. پرسش¬هایی که با( چه می¬شد اگر...) آغاز می¬شود، به تقویت و رشد قوه تخیل کودکان کمک می¬کند. چه می¬شد اگر گربه¬ها هم گوش¬هایی مثل گوش¬های فیل داشتند؟ چه می¬شد اگر زمین جاذبه نداشت؟ چه می¬شد اگر گیاهان می¬توانستند راه بروند؟ وقتی از کودکان چنین پرسش¬هایی می¬شود، آن ها نه تنها شرایط واقعی جهان را در نظر می¬گیرند و به آن فکر می¬کنند، بلکه شرایطی را که این پرسش¬ها بیان می¬کند نیز در ذهن خود مجسم می¬کنند. در مقابل، پرستاران و مربیان معمولاً پس از شنیدن پاسخ کودکان ، به جای فکر کردن و شریک شدن در تصورات وگمان¬های کودکانه، به آن ها می¬گویند: (( گیاهان راه نمی¬روند و هیچ زمانی هم این کار را نخواهند کرد.)) این کار خلاقیت را ضعیف می¬کند، نه این که سبب رشد آن شود. مربی باید خودش درکنار کودک شروع به تفکر و خیال پردازی کند: (( اگر گیاهان راه می¬رفتند، حتماً هر روز تا مدرسه پشت سر ما می¬آمدند)).
خلاقیت، لوازم و زمینه رشد هوش را نیز فراهم می¬کند. کودکی که رنگ¬های قرمز و زرد را با یکدیگر ترکیب می-کند تا رنگ نارنجی بسازد، افزون برخلاقیت، از نظر هوش هم در حال رشد است.
دانشمندان و فضانوردانی که با وزنی و بی¬جاذبگی فضا سر و کار دارند، همان کودکانی بوده¬اند که همیشه می-پرسیده¬اند: (( چی می¬شد اگر زمین جاذبه نداشت؟)) افراد بسیاری بر این باورند که با توجه به سرعت بالای تغییر و تحول جهان، نیاز ما به افراد خلاق برای پاسخ به پرسش¬های جدید( چی می¬شد اگر...) هم بیشتر می¬شود.
همچنین خلاقیت این امکان را به کودکان می¬دهد که در جهان به جست وجو و کاوش برخیزند. کودکان با استفاده از قوه مخیله و توهم می¬توانند وانمود کنند که افسر پلیس یا کارشناس گیاهان هستند. به وسیله زبان می-توانند ایده¬های خود درباره جهان را آزمایش کنند. با هنر می¬توانند جهان را آن گونه که می¬بینند، نشان دهند.
با بالارفتن سطح دانش و علم کودکان، آن ها می¬توانند سبب پیشرفت خود و جهان اطرافشان شوند. در این فرآیند، تشویق و تقویت، در خلاقیت آن ها بسیار مؤثر است. همچنین با تشویق کودکان احساس عزت نفس و بزرگی می¬کنند. بچه¬های دو ساله که لِی لِی می¬روند و صدای قورباغه درمی¬آورند، از این که می¬توانند مثل یک قورباغه رفتار کنند، احساس غرور و افتخار می¬کنند. بچه¬های هفت ساله¬ای که درباره زمین بدون جاذبه فکر می¬کنند و به ایده¬ها و نظریه¬های جدید می¬رسند، به سبب این توانایی¬های خیالی¬شان، در تصور خویش بدان¬ها احترام می¬شود. به طور کلی، آن ها به این نکته پی می¬برند: (( من در فکر کردن و خیال پردازی توانا هستم. من می¬دانم چگونه این کار را انجام دهم)).
این احترام و افتخار برای آن ها مهم است؛ چون پایه موفقیت¬ها و کارهای بزرگ آن ها درآینده می¬شود.
بازی¬¬هایی که نیازمند خلاقیت است و از آن ها به عنوان بازی¬¬های خلاق یاد می¬شود، در بیشتر موارد ارزش¬هایی برای کودکان خلاق به همراه دارد. این ورزش رشد فیزیکی آن ها را تحریک می¬کند و به آن سرعت می¬بخشد. برای مثال، بازی-هایی مانند جنگ ستارگان یا سوپر من، با دویدن¬ها، پریدن¬ها و بالا و پایین رفتن¬های بسیار همراه است. حتی درست کردن یک گردنبند کودکانه با استفاده از بندکفش و چند دانه تسبیح یا بافتن و پیچیدن چند رشته نخ به دور هم و درست کردن یک ریسمان محکم¬تر، به همکاری و فعالیت ماهیچه¬ها نیازمند است.
بازی¬های خلاق به رشد اجتماعی کودکان نیز کمک می¬کند. این بازی¬ها به کودکان این فرصت را می¬دهد تا جهان را آن گونه که دیگر کودکان می¬بینند، مشاهده کنند. این نگرش¬ها در داستان¬ها، نقاشی¬ها، بازی¬های اختراع و ابداع شده خود کودکان و همچنین حرکات آن ها محسوس است. هرچه کودکان به سبب آشنایی با دیدگاه¬ها و اعتقادات دیگر کودکان به درک و فهم نکته¬ای نزدیک شوند، یاد خواهند گرفت که به حقوق، باورها و احساسات دیگران احترام بیشتری بگذارند.
خلاقیت به کودکان اجازه می¬دهد درباره خودشان احساس خوبی داشته باشند. شما هم می¬توانید با واکنش¬های مثبتی که از خود نشان می¬دهید، این احساس را در آن ها تقویت کنید. برای مثال، می¬توانید به فرزندتان بگویید: (( از رنگ آبی به خوبی در نقاشی¬ات استفاده کرده¬ای. من کارت را دوست دارم.)) یا (( خیلی خوب است که ادعا کنی یک فیل هستی. من از حرکت دادن خرطومت خوشم آمد.)) به یاد داشته باشید که صدها راه و روش برای خلاقیت وجود دارد و هر کودک سبک ویژه خود را دارد.

عملکرد والدین در مقابل خلاقیت کودکان
1. بازگشت به گذشته

به ایده¬ها، افکار وکنجکاوی¬های شاداب، سرزنده، پرانرژی و در عین حال ساده لوح خود هنگامی که کودک بودید، فکر کنید و برای آن ها احترام و ارزش بگذارید. خودتان را برای تجربه¬های نو و خلاقیت جدید کودکتان آماده کنید و علاقه¬ها و خواسته¬های خلاق خود را با کودکتان قسمت کنید و به آن چه کودکتان به آن فکر می-کند و علاقمند است، تمایل نشان دهید.

2. پرورش خلاقیت

کودکانی که اطرافیانشان به آن ها اعتماد می¬کنند و با رفتارهای محبت آمیز با آن ها برخورد می¬کنند، به طور طبیعی اعتماد به نفسشان برای متفاوت بودن قوی می¬شود و جرئت و شهامت نوآوری را پیدا می¬کنند. زیاده¬روی در قراردادهای اجتماعی و بایدها و نبایدهای رفتاری و همچنین برخورد با آن ها به شیوه¬ای نادرست و نیز محدودیت¬ها و ممنوعیت¬های مربوط به جنسیت کودکان و خردسالان- در سنین بسیار پایین- عواملی هستند که خلاقیت را محدود و متوقف می¬کنند.

3. تشویق کودکان

کودکتان را به آزمایش و کاوش تشویق کنید. سعی کنید به قصد داوری، حرف¬های کودکتان را بشنوید. هنگام پرسیدن و نیز انتقاد کردن ایده¬های کودکتان، مراقب باشید در ناکامی¬ها از او حمایت کنید.

4. گسترش و آماده سازی محیط اطراف

اسباب بازی¬¬هایی که مدل و شکل خاصی ندارند، نیروی توهم و تصور کودکان را تحریک می¬کند و آن ها را قادر می¬سازد ایده¬های خودشان را خلق کنند. مجله¬ها، کتاب¬ها، روزنامه¬ها، بازی¬های قدیمی، لباس¬های کهنه و جواهرات و زینت¬آلات بی¬استفاده می¬توانند گنجینه با ارزشی از امکانات نامحدود باشند، همچنین به مسافرت بروید. با افراد آگاه و با تجربه مشورت کنید و به طور کلی، زمینه را برای گسترش قوه مخیله و تصورات کودکان فراهم آورید.

5. تماشا کردن تلویزیون

تلویزیون تماشا کنید و مراقب تلویزیون نیز باشید. تلویزیون می¬تواند سبب بالارفتن خیال پردازی و نیز افزایش سطح دانش شود، ولی افراد خلاق، تولیدکنندگان ایده¬های جدید هستند، نه مصرف¬کنندگان ساده ایده¬های دیگران.

6. تشویق کودکان در حفظ کردن ایده¬های خود

کودکان سنین بسیار پایین عاشق نقاشی کردن و رنگ¬آمیزی هستند که این، یکی از بهترین روش¬ها برای حل مسائل و مشکلات است و آن ها پیش از آن که خواندن و نوشتن یاد بگیرند، می¬توانند با نقاشی، افکارشان را به دیگران منتقل کنند. بعدها نیز شما می¬توانید از آن چه کودکتان نگه¬داری کرده است، آلبومی تهیه کنید و کودکتان نیز می¬تواند برای آموزش فرزند خودش از آن بهره بجوید.

7. سخن گفتن با کودکان درباره خلاقیت و دادن آموزش به آن ها در این زمینه

هیچ گاه فرآیند خلاقیت بدون فراز و فرود نیست. کودکان زمانی که ناکام و ناتوان می¬مانند، ناراحت می¬شوند. در این هنگام به آن ها بفهمانید که رؤیاپردازی در طول روز، وانمود کردن به هر چیز، داشتن دوست خیالی، فکر کردن به آن چه دیگران درباره¬اش فکر نمی¬کنند و علاقه نداشتن به چیزی که بسیاری از کودکان آن را دوست دارند، هیچ اشکالی ندارد و نادرست نیست. تلاش در آشکار¬کردن و پرورش دادن نیروی خلاق کودکان و برافروختن شعله هنر و توان زنده¬ای که در نهاد کودکان قرار دارد، خرسندی و شادابی بزرگی به همراه می¬آورد.
در پایان باید به این نکته توجه کرد که شما بزرگ¬ترها باید بکوشید به کودکان اعتماد به نفس و فرصتی برای آزادانه عمل کردن، خلق آثار و ایده¬های جدید و نوآوری و به عبارتی دیگر، فرصت دیدن جهان با روشی دیگر ببخشید.1

پی¬نوشت:

1. http://www.cfc.efc.ca

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار