| در تکميل مطالب فشرده قبل، تذکر هشت نکته زير، لازم بنظر مي رسد:
عمل، لازمه ولايت و دوستي اهل بيت همان طور که در فصل دوم گفتيم، مومن کسي است که قلبا به خدا و رسول و اهل بيت عليهم السلام اعتقاد داشته، به فرامين آنها عمل مي کند. ترويج اعتقاد بدون عمل از باورهاي نادرست گروه مرجئه بوده، که روايات بسياري در رد و لعن آنها وارد شده است. زيرا علاوه بر آن که لازمه ايمان، عمل به ارکان است، نشانه محبت راستين و معرف محب صادق، پيروي محب از محبوب خويشتن است. حضرت باقر عليه السلام فرمودند: (تعصي الاله و انت تظهر حبه - هذا لعمرک في الفعال بديع) (لو کان حبک صادقا لاطعته - ان المحب لمن احب مطيع) [1] خدا را عصيان مي نمايي و محبت او را اظهار مي کني؟ به دينم قسم که اين کار از اعمال شگفت مي باشد! اگر محبت تو راستين مي بود، از خدا اطاعت مي نمودي زيرا محب مطيع محبوبش مي باشد.
وعده و وعيد خداوند به محبين وعده معمولا در معناي مژده به رحمت خدا و وعيد عموما در مفهوم ترسانيدن از عذاب و غضب خدا بکار مي رود. آنچه در فصول گذشته از وعده هاي الهي گفته شد، اگر چه مشتي از خروار و اندکي از بيشمار بيش نبود، ولي هرگز به معناي انکار وعيد خداوند متعال در قران نيست. خداي متعال، صادق في وعده و وعيده [2] بوده، فرموده هاي او درباره بهشت و جهنم، رحمت و عذاب، هر دو صحيح و مطابق واقع است. ولي به علت لطفي که خداوند در حق مومنين يعني پيروان اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام دارد مجازات گناهان آنان را موکول به عذاب ابد در جهنم ننموده، وعيد خويش درباره گناهان آنان را - اگر آنها را به رحمت خويش نبخشوده باشد - با بلاها و سختي هاي دنيا، با مرگ سخت و سهمگين، با فشار و عذاب قبر و چه بسا با عذاب موقت او در جهنم اجرا نموده، بدين گونه او را آماده ورود در رحمت جاودان خويش مي سازد. حضرت عسکري عليه السلام فرمودند: مردي همسر خويش را به نزد حضرت فاطمه عليها السلام فرستاد تا از آن حضرت بپرسد: آيا من از شيعيان شما هستم يا خير؟ حضرت فاطمه عليها السلام فرمودند به او بگو: اگر به آنچه، امر کرده و از آنچه نهي نموده ايم عمل مي نمايي شيعه ما هستي و الا خير. زن، پيغام را رسانيد و شوهرش ناله سرداد: اي واي بر من، چه کسي است که گناه و اشتباهي نداشته باشد؟ پس من همواره در جهنم خواهم بود، زيرا هر کس که شيعه آنان نباشد، جاودانه در جهنم بسر خواهد برد. همسر او به نزد حضرت فاطمه عليه السلام آمد و سخنان شوهرش را عرضه داشت. آن حضرت فرمودند: اين گونه نيست (که او فهميده است). شيعيان ما از بهترين افراد بهشت هستند و تمام دوستان ما که دوست دوستداران ما بوده با دشمنان ما دشمن باشند و با قلب و زبان تسليم امر ما گردند، اگر با اوامر و نواهي ما مخالفت کرده، اعمال زشت ديگري نيز مرتکب شوند به بهشت مي روند، ولي پس از اينکه با بلايا و مصائب (دنيا) يا شدائد موجود در مراحل قيامت پاک شدند و يا در طبقه بالاي جهنم عذاب گرديدند. ما آنان را بعلت محبتي که به ما دارند، از جهنم نجات داده به جوار خود در بهشت انتقال مي دهيم. [3] اميرالمومنين عليه السلام فرمودند: فاعلموا و اطيعوا لا تتلکوا و لا تستصغروا عقوبه الله عز و جل فان من المسرفين من لا تلحقه شفاعتنا الا بعد عذاب ثلاثمائه الف سنه به دستورات خدا عمل کرده و اطاعت کنيد و به پشتوانه شفاعت ما گناه نکنيد و کيفر خداي بزرگ را کوچک نشماريد، زيرا به برخي از گناهکاران (از شيعه) شفاعت ما نمي رسد مگر بعد از اينکه سيصد هزار سال عذاب شوند. [4] لذا ائمه عليهم السلام در روايات متعدد به ما فرموده اند: با تقوي و عبادت و اطاعت ما را (به شفاعت خود) کمک کنيد. [5] .
نهي از غلو در شاًن اهل بيت با آن که ما هر چه در وصف اهل بيت عليهم السلام بگوييم، که گفته ايم و اوج مقامات و مدارج آنان براي ما قابل درک و بيان نيست، [6] ولي در بيان مرتبه آنان، نبايد آنان را از حد مخلوق بالاتر برده، به انديشه هايي همچون: اتحاد آنان با خدا و يا حلول خدا در آنان و يا ازليت وجود آنان و يا استقلال کمالات آنان از خدا گراييد که اين گونه انديشه ها، ولايت نبوده، غلو و چه بسا شرک و باعث خروج از اسلام باشد. [7] اميرالمومنين عليه السلام فرمودند: اياکم و الغلو فينا، قولوا انا عبيد مربوبون و قولوا في فضلنا ما شئتم. از گزافه گويي درباره ما پرهيز کنيد. ما را بنده خدا و تحت سرپرستي او بدانيد و (با قيد اين خصوصيت) در فضائل ما هر چه خواستيد بگوييد. [8] در جاي ديگري فرمودند: هلک في رجلان: و محب غال و مبغض قال در (اعتقاد به) من دو نفر هلاک و گمراه شدند: کسي که مرا دوست دارد ولي در (مقام) من غلو مي کند، و کسي که با من دشمن بوده در دشمني افراط کند. [9] .
شرط ولايت اهل بيت برائت از دشمنان بديهي است، انسان، دوستدار هر کسي که باشد، از دشمنان او فاصله مي گيرد والا در محبت او بايد ترديد کرد. قرآن نيز در آيات متعددي به اين اصل، تصريح نموده مي فرمايد: لا تجد قوما يومنون بالله و اليوم الاخر يوادون من حاد الله و رسوله. کسي را که به خدا و قيامت ايمان دارد نخواهي يافت که با دشمن خدا و پيامبر دوستي نمايد. [10] لذا، شرط صحت ولايت اهل بيت، دشمني با کساني است که غاصب حق خلافت آنان بوده، آنان را آزار داده، به قتل رسانيده، فضائل آنان را انکار کرده اند. رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم در روايتي در شان حضرت علي عليه السلام که اهل سنت نيز نقل کرده اند، فرمودند: لا يقبل الله ايمان عبد الا بولايته و البرائه من اعدائه. خداوند ايمان هيچ کسي را نمي پذيرد مگر اينکه او به ولايت حضرت علي معتقد بوده، از دشمنان او بيزار باشد. [11] بدين جهت در روايات، آن کس از دوستداران اهل بيت عليهم السلام که با دشمنان اهل بيت دوستي نموده، دوستداران اهل بيت را دشمن بدارد، به دجال تشبيه شده، وجود آنان را باعث گمراهي مردم دانسته و فرموده اند: ان ممن يتخذ اهل البيت لمن هو اشد فتنه علي شيعتنا من الدجال از ميان کساني که دوستدار ما اهل بيت هستند کسي است که فتنه او در جمع شيعيان ما از فتنه دجال شديدتر است. راوي پرسيد: به چه جهت؟ اي پسر رسول خدا؟ فرمودند: بموالاه اعدائنا و معاداه اوليائنا. زيرا با دشمنان ما دوستي نموده، دوستان ما را دشمن مي دارند. [12] در حقيقت، محبت اهل بيت و اقرار به فضائل آن بزرگواران، اختصاصي به فرقه ناجيه، شيعه اثنا عشري نداشته، بسياري از دانشمندان اهل سنت همچون ابن شعيب نشاني (م 303)، ابن مردويه (م 410)، ثعلبي (م 427)، ابونعيم (م 430)، ابن مغازلي (م 483)، حاکم حسکاني (م حدود 470)، ابن شيرويه (م 509)، خطيب خواندي (م 5680)، ابن عساکر (م 573)، گنجي شافعي (م 658)، محمد بن طلحه (م 652)، سبط ابن جوزي (م 6540)، محب الدين طبري (م 694)، مير سيد علي همداني (م 786) و... در اين امر با ما مشترکند. آنچه جدا کننده اعتقاد شيعي از آنها مي باشد، علاوه بر اعتقاد به خلافت ائمه اهل بيت عليهم السلام، توجه به لزوم تبري در کنار تولي است، که بنا بر مدارک فوق، ولايت بي برائت منشا نجات نخواهد بود.
تنها محبت اهل بيت کافي نيست اگر چه محبت اهل بيت عليهم السلام خود گوهر گرانقدري است، ولي آن کس که از دوستداران اهل بيت بوده، به امامت و خلافت آنان معتقد نباشد (مانند بسياري از دانشمندان اهل سنت) نجات نيافته، به بهشت برين الهي وارد نمي گردد. لذا در روايت مشهوري که سني و شيعه، متواترا از رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم نقل نموده اند، آن حضرت فرمود: مثل اهل بيتي فيکم مثل سفينه نوح من رکبها نجي و من تخلف عنها هلک. اهل بيت من در ميان شما مانند کشتي حضرت نوح است، هر کس در آن در آيد نجات يابد و هر که از آن تخلف ورزد هلاک مي شود. [13] مثال نقل شده در اين روايت که به حديث سفينه شهرت دارد، بيانگر حقيقت فوق است. زيرا فرزند حضرت نوح عليه السلام با آنکه به پدر علاقمند بود، ولي به علت عدم اطاعت از رهنمود او در عذاب الهي هلاک شد. لذا کساني که محب اهل بيت عليهم السلام بوده، به مقام خلافت الهي آنان بعد از پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم اقرار ندارند و ديگران را در اين مقام بر آنان ترجيح مي دهند، مانند فرزند نوح، نجات نمي يابند. اميرالمومنين عليه السلام در گفتگو با يکي از رهبران يهود، پس از بيان اين که ملت يهود به هفتاد و يک فرقه، و مسيحيان به 72 فرقه و مسلمانان به 73 فرقه منشعب خواهند گرديد و تنها فرقه ناحيه از ميان آنان، پيروان اوصياء الهي، پس از درگذشت پيامبر آن دين بوده است، فرمودند: ثلاث عشره فرقه من الثلاث و السبعين کلها تنتحل مودتي و حبي، واحده منها في الجنه و اثنتا عشره منها في النار. از هفتاد و سه فرقه مسلمان، سيزده فرقه، مودت و محبت مرا پذيرفته اند، ولي فقط يکي از آن سيزده فرقه در بهشت بوده، بقيه دوازده فرقه از محبين در جهنم خواهند بود. [14] اين دوازده فرقه از محبيني که نجات نيافته، به جهنم در خواهند افتاد، چه گروههايي هستند؟ با مطالبي که در فصول قبل گفته شد برخي از صفات آنان معلوم مي گردد: کساني که محب اهل بيت بوده ولي امامت آنان را نپذيرفته اند، کساني که ولايت و امامت اهل بيت را پذيرفته ولي اهل تبري نيستند يعني با دشمنان اهل بيت دوستي مي کنند، کساني که به تولي و تبري معتقد هستند ولي به همه امامان اثنا عشر ايمان نداشته زيدي يا اسماعيلي هستند، امام زمان حضرت مهدي عليه السلام را نشناخته و درباره آن حضرت ترديد دارند، کساني که به تولي و تبري و چه بسا به ائمه اثنا عشر ايمان دارند ولي در شان اهل بيت غلو کرده آنان را به مقام خدايي رسانيده اند.
اولويت ولايت، بر ديگر فرائض توجه به آيات و روايات نقل شده در فصول گذشته بخوبي مي رساند که پس از توحيد و نبوت، فريضه اي واجب تر و مهم تر از معرفت و ولايت اهل بيت عليهم السلام در دين يافت نمي شود و حتي بهره گيري از اعتقاد به توحيد و نبوت نيز مشروط به اين است که فرد، پيرو ولايت ائمه اطهار عليهم السلام باشد و امام زمان خود را بشناسد. اعمال و عبادات او نيز به همين شرط پذيرفته شده، نجات اخروي او نيز مشروط به همين شرط مي باشد. لذا زيبنده است که توجه انسان به ولايت آل محمد صلوات الله عليهم اجمعين، از هر امر ديگري بيشتر باشد و اين امر را خفيف نشمرد. امام صادق عليه السلام فرمودند: لا تستصغروا مودتنا فانها من الباقيات الصالحات محبت ما را کم نشمريد زيرا که از مصاديق باقيات صالحات است. [15] بنابر اين انسان بايد همه هم خويش را مصروف به امر ولايت کند، زيرا امام صادق عليه السلام فرمودند: ما استاهل خلق من الله النظر اليه الا بالعبوديه لنا کسي شايسته توجه خدا نمي گردد مگر يا کوچکي در برابر ما. [16] لذا کساني که رحمت و عنايت خدا را مي طلبند، جز به در خانه امام زمان حضرت بقيه الله عليه السلام مراجعه نمي کنند، زيرا خداي عز و جل فرمود: فاستبقوا الخيرات [17] حضرت باقر عليه السلام درباره اين آيه فرمودند: منظور از خيرات، ولايت است. [18] به اين ترتيب معناي آيه شريفه اين گونه خواهد بود: پس بشتابيد بسوي ولايت. کسي که رعايت مرزهاي اعتقادي را نموده، در حق اهل بيت گزافه گويي نمي کند، هر اندازه در مقام توجه و توسل و کوچکي در برابر آنان قرار گرفته، درجات و مراتب آنان را توصيف کند، نبايد تصور کند که زياده روي کرده است که امام صادق عليه السلام فرمودند: لا تظنن انک مفرط في امرنا مبادا گمان کني که در ولايت ما افراط کرده اي. [19] زيرا مقام و فضائل آنها بالاتر از درک و بيان ما بوده، عبادت خدا از طريق اطاعت و محبت و توسل به آنها نيز حدي ندارد.
لزوم تربيت فرزندان بر ولايت آل محمد ع یهم السلام آرزوي هر پدر و مادري داشتن فرزندان صالح بوده، دغدغه ذهني آنها همين نکته و تلاش آنان براي فرزندان خويش نيز در همين جهت مي باشد. هنگامي که ما جايگاه اعتقاد به ولايت و معرفت امام زمان عليه السلام را در صحنه تفکر ديني دانستيم، لازم است تا اهميت ويژه اي به معرفت و تربيت فرزندان خويش در جهت تولي و تبري داده، آن را محور تربيت ديني فرزندان خويش قرار دهيم. يعني با فراهم آوردن زمينه هاي معرفت ديني، آنان را با اصول ولايت آل محمد عليهم السلام و منطق شيعه آشنا سازيم. تلاشهاي دشمن در طول قرون متمادي را براي نابودي اهل بيت عليهم السلام و اخفاء فضائل و مناقب آل محمد عليهم السلام به آنان گوشزد کنيم. آنان را در مجالس سرور و عزاي اهل بيت عليهم السلام شرکت دهيم و به اين ترتيب، قلب آنان را از محبت اهل بيت عليهم السلام و تنفر نسبت به دشمنانشان مالامال گردانيم. بايد به آنان بياموزيم که وحدت سياسي با اهل سنت در برابر دشمن مشترک، تعارضي با تفکي مرزهاي حق از باطل در مقام عقيده نداشته، رفتار اميرالمومنين عليه السلام در اين جهت بهترين الگوي عصر ما است. بايد به امر ولايت در اعتقادات فرزندان خويش و بروزات بيروني آن بيشتر اهتمام کنيم که اميرالمومنين عليه السلام بارها فرمودند:ايها الناس، دينکم دينکم، تمسکوا به و لا يزيلنکم و لا يردنکم احد عنه، لان السيئه فيه خير من الحسنه في غيره، لان السيئه فيه تغفر و الحسنه في غيره لا تقبل اي مردم، دينتان را مواظب باشيد، مبادا کسي شما را از دينتان لغزانده و منحرف کند. زيرا گناه اگر همراه با اعتقاد صحيح باشد، بهتر از حسنه اي است که با عقائد باطل انجام گيرد. زيرا گناهي که با دينداري همراه باشد بخشوده شده، حسنه اي که با انحراف فکري قرين باشد، مورد پذيرش خدا قرار نمي گيرد. [20] يعني که پدر و مادر در عين پيگيري و توجه به نماز، تقوا، حجاب و ديگر فرائض فرزندان، بايد به معرفت ديني آنان: خداشناسي، پيامبر شناسي، معادشناسي و بالاخص ولايت و امام زمان شناسي آنان بهاي بيشتري داده، هم بيشتري بر آن بگمارند. در روايت ديگري که اهل سنت از رسول اکرم صلي الله عليه و آله و سلم نقل کرده اند، آمده است: جابر بن عبدالله انصاري، صحابي بزرگوار رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم در کوچه ها و محله هاي شهر مدينه مي چرخيد و مي گفت: يا معاشر الانصار، ادبوا اولادکم علي حب علي اي گروه انصار، فرزندانتان را بر محبت علي عليه السلام تربيت کنيد. [21] ادبوا اولادکم علي ثلاث خصال: حب نبيکم و حب اهل بيته و علي تلاوه القرآن فرزندان خود را بر سه صفت تربيت کنيد: ب علاقه به پيامبرتان و بر محبت به اهل بيت پيامبر و بر تلاوت قرآن. [22] .
درجات بالاتر ولايت، با تقاضاي از خدا براي افزايش معرفت و محبت اهل بيت عليهم السلام بايد از خداي متعال تقاضا کرد. در فصل 11 گفته شد که معرفت و محبت اهل بيت عليهم السلام و پيوند و توسل به امام زمان عليه السلام، نعمت، بلکه برترين نعمت خداوند در حق انسان است و اينکه اين نعمت، لطف و رزقي است که خداي عز و جل صرفا به بندگان نيک و برگزيدگان از آنها عطا فرموده است. لذا خداي عز و جل مي فرمايد: و لکن الله حبب اليکم الايمان و زينه في قلوبکم و کره اليکم الکفر و الفسوق و العصيان ولي خداوند شما را علاقمند به ايمان گردانيد و ايمان را در قلب شما آراست، و کفر و گناه و نافرماني را منفور شما گردانيد. [23] امام صادق عليه السلام مصداق ايمان که خدا مومنين را بدان علاقمند ساخته، به اعتقاد اميرالمومنين عليه السلام بيان فرموده، منظور از کفر و گناه و نافرماني را دشمنان آن حضرت دانسته اند. [24] خداي عز و جل نيز فرمود: يا محمد اليت علي نفسي و اقسمت علي اني لا الهم حب علي بن ابي طالب الا من احببته به خودم سوگند خورده ام که محبت علي بن ابي طالب را جز به (قلب) کساني که آنها را دوست دارم الهام نکنم. [25] . و امام صادق عليه السلام فرمودند: محبت ما اهل بيت را خداوند از آسمان، از مخازني زير عرش فرو مي فرستد که مانند معادن طلا و نقره بوده، آن را به مقدار مشخص نازل کرده، به بهترين مخلوقات خويش عطا مي کند. [26] اکنون که دانستيم معرفت و محبت اهل بيت عليهم السلام و توجه و پيوند قلبي با امام زمان عليه السلام، لطف و کرامت خدا در حق انسان است، لذا علاوه بر انجام اعمال شايسته که شايد مقدمه اين لطف الهي قرار گيرد، بايد به خداي متعال استغاثه نمود و براي خود و فرزندان خود، تقاضاي مقادير عظيم تر و بهره وافرتري از اين نعمت نمود. همان گونه که امام صادق عليه السلام و حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف، در دو حديث گوناگون به ما آموخته اند که بگوييم:... اللهم عرفني حجتک فانک ان لم تعرفني حجتک ضللت عن ديني خدايا معرفت حجت خويش را به من ارزاني کن که اگر معرفت او را به من عطا نکني، از دينم گمراه خواهم شد. [27] .
خاتمه خاتمه بحث خود را بخشي از دعاي امام رضا عليه السلام درباره امام زمان حضرت مهدي عليه السلام قرار مي دهيم که شيعيان را به خواندن اين دعا امر مي فرمودند. شايد که خداوند متعال، تفضلي کند و به يمن اين دعاي شريف، ما را از پيروان اهل بيت عليهم السلام و از ياران حضرت مهدي عليه السلام قلمداد فرمايد: اللهم اسلک بنا علي يديه منهاج الهدي و المحجه العظمي و الطريقه الوسطي، التي يرجع اليها الغالي و يلحق بها التالي خدايا بر دست امام زمان عليه السلام ما را به مسير هدايت و راه بزرگ و طريقه معتدلي که هر کس که تند رفته و گزاف گفته بايد به آن راه بازگشت کند، و آن کس که کند رفته و عقب مانده بايد به آن بپيوندد برسان. و قونا علي طاعته و ثبتنا علي مشايعته و امنن علينا بمتابعته. و ما را بر پيروي از امام زمان عليه السلام نيرو ده و بر دنباله روي از او ثابت قدم فرما، به متابعت او بر ما منت گذار. و اجعلنا في حزبه القوامين بامره الطالبين رضاک بمناصحته. و ما را در گروه او - که به امر او قيام کرده، در رکاب او شکيبايي نموده، با دلسوزي براي او خشنودي ترا جستجو مي کنند - قرار ده. حتي تحشرنا يوم القيامه في انصاره و اعوانه و مقويه سلطانه. تا اينکه در قيامت ما را در بين ياران و ياري دهندگان و تقويت کنندگان حکومت او محشور گرداني. اللهم و اجعل ذلک لنا خالصا من کل شک و شبهه و رئاء و سمعه حتي لا نعتمد به غيرک و لا نطلب به الا وجهک و حتي تحلنا محله و تجعلنا في الجنه معه. خدايا تمام اين کارها (ئي که در راه پيوند و ياري آن حضرت انجام مي دهيم) را خالص از هر گونه ترديد و اشتباه و تظاهر و شهرت طلبي قرار ده، تا با انجام آنها جز بر تو اعتماد نکرده، خشنودي غير ترا نجوئيم، تا (در نتيجه) ما را در مکان او و در بهشت همراه با او جاي دهي. و اعذنا من السامه و الکسل و الفتره. و (در مسير خدمت به امام زمان عليه السلام) ما را از تنگدلي و تنبلي و سستي پناه ده. و اجعلنا ممن تنتصر به لدينک و تعز به نصر وليک و لا تستبدل بنا غيرنا فان استبدالک بنا غيرنا عليک يسير و هو علينا کثير. و ما را از کساني قرار ده که توسط آنها دينت را ياري داده، پيروزي امام زمانت را توسط آنها بزرگ مي گرداني و (در اين خدمت) و ما را با ديگري جايگزين مکن، که جايگزين کردن ديگري بجاي ما بر تو آسان و براي ما زياد خواهد بود.
پاورقي [1] تحف العقول: 303.
[2] التوحيد شيخ صدوق:235 ح 2 از رسول اکرم صلي الله عليه و آله و سلم.
[3] بحار 155:68 ح 11.
[4] معاني الاخبار:288 ح 2 - بحار 154:6 ح 9.
[5] تفسير فرات:551 ح 705 از امام صادق عليه السلام.
[6] تعبير زيارت جامعه از امام هادي عليه السلام: موالي لا احصي ثنائکم و لا ابلغ من المدح کنهکم و من الوصف قدرکم.
[7] عروه الوثقي، مرحوم آيه الله سيد کاظم يزدي 68:1 مساله 2.
[8] خصال 614:2 - بحار 270:25 ح 15.
[9] نهج البلاغه، حکمت 113 و 461.
[10] سوره مجادله: 23.
[11] المناقب، خطيب خوارزمي:33 و 32 ح 2.
[12] صفات الشيعه:50 ح 14 از حضرت رضا عليه السلام.
[13] اين روايت را دانشمندان شيعه از 92 کتاب اهل سنت سند داده اند. مراجعه کنيد به احقاق الحق جلد 9 و خلاصه العبقات جلد 4 و الغدير جلد 2.
[14] کتاب سليم:176 و 175 ج 39.
[15] بحار 75:27 ح 3.
[16] بحار 294:26 ح 56.
[17] سوره بقره:148 - سوره مائده: 48.
[18] کافي 313:8 ح 487 - بحار 288:52 ح 316 ، 26 ح 369 ، 10 ح 156.
[19] صفات الشيعه:37 ح 37 - بحار 69:68 ح 124.
[20] معاني الاخبار:6 و 185.
[21] من لا يحضره الفقيه 318:3.
[22] جامع الصغير، سيوطي 42:1.
[23] سوره حجرات: 7.
[24] کافي 426:1 ح 71.
[25] بحار 47:40 ح 83.
[26] تحف العقول: 313.
[27] الغيبه نعماني:166 ح 6 از امام صادق عليه السلام، کمال الدين:512 ح 43 از حضرت مهدي عليه السلام آثار اعتقاد به امام زمان علیه السلام-هادی قندهاری-نرم افزار شمیم گل نرگس |