حضرت حجت علیه السلام در آینه وحی

در اينجا تنها به شمارى از آيات اشاره مى‏كنيم و گذشته از بيان معناى هر آيه، به تأويل هر يك بر اساس سخن اهل بيت‏(عليهم السلام) نيز، مى‏پردازيم. گذشته بر این تنها به یکی از آیات پیرامون آن حضرت پرداختیم، و قصد آن داریم در این مجال به یکی دیگر از آیات مربوط به آن حضرت اشاره ای داشته باشیم:

¨آيه دوّم:

«وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوفِهِمْ أَمْناً».
«خداوند به آنان كه ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند وعده نموده است كه ‏آنان را در زمين خليفه نمايد همانگونه كه آنان را كه پيش از آنان بودند به‏ خلافت برگزيد، و نيز دينی كه براى آنان انتخاب فرموده و پسنديده است ‏در زمين مستحكم گرداند و آنان را از، پسِ ترس و وحشتشان ايمنى عطا نمايد».

¨«وعد» و «وعید»:

اين آيه، از آياتى است كه بر وعد إلهى اشتمال دارد. مفسّران در تفاوت ميان «وعد» و «وعيد»، آورده‏اند كه منظور از وعد آنست كه كسى، ديگرى را به رسانيدن منفعتى و يا ايصال خيرى اميدوار سازد. در اين شمار است وعد به اهداى اشياء گرانقيمت، يا وعد به پذيرائى از كسى، و يا رسانيدن هر منفعت ديگر. امّا «وعيد» از نظر معنى در مقابل وعد قرار دارد. بدين ترتيب كه اگر كسى را به ضرر و يا امر غير نافعى تهديد كنند، آن را وعيد مى‏خوانند. تمامى تهديدها و انذارها از همين گونه است.
قرآن كريم نيز از اسلوب «وعد» و «وعيد» براى بشارت و انذار مؤمنان و كافران ‏بسيار استفاده كرده است. وعده به ورود به بهشت و يا وعيد به ورود به جهنّم و متنعّم‏ شدن به نعمتهاى بهشت و معذّب بودن از عذابهاى جهنّم، تماماً در اين شمار هستند.
حال توجّه به اين نكته لازم است كه از نظر عقلى و شرعى، انجام وعد واجب ‏است؛ ولى انجام وعيد نه تنها واجب نيست كه اگر كسى در عين توانائى، به وعيد خود عمل ننمايد، بزرگوارى و حسن خلق خود را به نمايش در آورده است. از همين‏روست كه اگر كسى به وعد خود عمل ننمايد در عرف مردمان مرتكب عمل قبيحى ‏شده است، امّا اگر به وعيد خود در عين توانائى و قدرت بر انجام آن عمل نكند، و ازمخاطب آن وعيد گذشت نمايد، او را تحسين مى‏كنند و بزرگوار و خليقش مى‏خوانند.

¨«منظور از خلیفه»:

نكته ديگرى كه در اين آيه شريفه سخت قابل توجّه است، آنست كه خداوند متعال چنين مؤمنانى را خليفه و جانشين خوانده است. در باره خليفه و معناى آن‏ سخن بسيار است، امّا در اينجا به اختصار اشاره مى‏كنيم كه براى «خليفه» پنج معنى ‏مى‏توان در نظر گرفت:
معناى نخست: گاه منظور از خليفه، جانشينىِ يك طبقه از طبقه ديگر است. بدين‏ ترتيب كه پس از حضرت آدم‏(عليه السلام)، طبقه فرزندان او، زان پس طبقه نوادگان و زان پس‏ طبقه فرزندان آنان و بهمين ترتيب تا روزگار ما، هر طبقه جانشين طبقه پيشين‏ شده‏اند. بديهى است كه اين سلسله، زين پس نيز ادامه خواهد داشت و تا برپائىِ‏ قيامت كبرى تمامى طبقات جانشين طبقه پيشين خواهند شد.
معناى دوّم: گاه نيز منظور از خليفه، جانشين در حكومت است. بدين معنى كه از پس انقراض حكومت گروهى از حاكمان، گروهى ديگر به حكومت مى‏رسند و جانشينان آنان در اين امر مى‏شوند. قرآن كريم در وصف قوم حضرت موسى فرموده ‏است:
«ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِلنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُون»؛
«سپس ما شما را خليفگان در زمين قرار داديم بعد از آنان، تا ببينيم كه چگونه عمل مى‏كنيد».
بدين ترتيب، منظور از خلافت در اين آيه شريفه، انقراض حكومت فرعونيان و تسلّط موسويان بر اريكه حكومت و فرمانروائى است؛ چه آنان پس از قبطيان - كه قرنها حاكمان ديار مصر و توابع آن بودند -، به حكومت اين منطقه دست يافتند و وارد اين آزمايش إلهى شدند.
معناى سوّم: گاه نيز منظور از خليفه، جانشينىِ خداوند و نماينده حضرت حق‏ بودن است. بدين ترتيب كه هر يك از موجودات، مى‏تواند نماينده يكى از اسماء و صفات حضرت حق واقع شود و به نشر آن صفت در عالم وجود بپردازد. بر اين ‏اساس، هر يك از موجودات خليفه يكى از اسماء حضرت حق است و مى‏تواند با تخلّق به احكام آن اسم، به خلافت ناقص آن اسم نائل شود.
خلافت حضرت آدم(علیه السلام) ازخداوند متعال نيز به همين معنى است، چه او نخستين موجود انسانى در عالم وجود بود و از آنرو كه روح إلهى در او دميده شده بود، با اشياء مادّىِ اين عالم تفاوتى ‏جوهرى و ماهوى داشت؛ چه او نخستين و تنها موجودى بود كه نشانگر مرتبه ‏رحمت كامل و نيز مراتب حكمت و نبوّت إلهى بود.
بر اين اساس در مى‏يابيم كه هر يك از ما انسانها نيز، مى‏توانيم به مرتبه خليفة اللهی ‏نائل شويم و نشانگر مراتب گوناگون حضرت حق واقع شويم.
بديهى است كه اين خلافت، در غير صاحبان عصمت كبرى ناقص است، چه‏ تخلّق كامل به اخلاق الله تنها در توان چهارده نور پاك قرار دارد و بس.
معنى چهارم: گاه نيز خلافت را به معناى قيام به اجراى احكام إلهى دانسته‏اند. براين اساس شمارى از انبياء و ائمّه هدى‏(عليهم السلام) كه به تشكيل حكومت و اجراى احكام‏ إلهى پرداختند، خليفة الله خوانده مى‏شوند. فقهاء كه در زمان غيبت به اين امر مهم‏ مى‏پردازند نيز، در همين شمار هستند.
معناى پنجم: گاه نيز خليفه را به معنى واسطه فيض و آنكس كه با يك جنبه -: جنبه ‏يَلِي الحَقِّي - فيض را از بارگاه ربوبى دريافت مى‏كند، و با جنبه ديگر -: جنبه يَلِي‏الخَلقي - به امداد موجودات و ايصال فيضِ وجود به آنان مى‏پردازد، دانسته‏اند. اين‏ خلافت در تمامىِ روزگاران، تنها در حيطه معصومان بوده است و در روزگار ما نيز، جز از وجود مبارك حضرت حجّت‏(عليه السلام) هيچ كس ديگرى مصداق آن نمى‏باشد. چه ‏اين نوع از خلافت مستلزم سنخيّت خليفه با مستخلَفٌ منه - يعنى حضرت حق- است و مرتبه كامل چنين سنخيّتى، تنها از آنِِ، آن حضرت مى‏باشد. از همين روست كه با توجّه به آيه‏ شريفه: «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ»3 درخطاب به اهل‏بيت‏(عليهم السلام) مى‏خوانيم: «السلامُ‏عليكَ أيُّها النُّورُ السَّاطعُ»4 چه نور با نور سنخيّت دارد و مى‏تواند از آن خلافت كند...
پر واضح است كه منظور از «خلافت» در اين مورد، خلافت در حكومت است؛ چه پيش از اين به معانى متعدّد خلافت اشاره كرديم و از آن ميان، تنها معنائى كه ‏سزاوار اين آيه است، همان معناى خلافت در حكمرانى است. چه خلافت به معناى‏ جانشينى از نسل گذشته، و يا خلافت از اسماء و صفات إلهى و يا معانى ديگر آن، با ظاهر آيه شريفه حاضر مطابقت ندارد؛ هر چند اين معناى دوّم مى‏تواند در شمار تفاسير عرفانى آن قرار گيرد...

مؤيّد اين مطلب، رواياتى است كه در تأویل اين آيه شريفه صادر شده است:

حضرت صادق‏ در تأويل اين آيه شريفه فرموده‏اند:(عليه السلام)
«نزلَت فِي القائمِ و أصحابِه»
«اين آيه در شأن حضرت حجّت و ياران ايشان نازل شده است».
از همين روست كه علاّمه طبرسى (‏قدس سره) در مجمع‏البيان، در ذيل اين آيه شريفه ‏مى‏فرمايد:
«المرويُّ عَن أهلِ‏البيت ‏عليهم السلام: أنّها فِي المهديِّ من آل‏ محمّدٍ صلى الله عليه وآله»

منبع : دارالهدی

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار