فناوري‌ زيستي و ‌امنيت‌ غذايي‌

استفاده مناسب از فناوري زيستي شرايط مطلوبي براي ارتقاي امنيت غذايي ايجاد مي‌كنند. تعدادي از اين فناوري‌ها مانند كشت بافت و نشانگرهاي مولكولي تاكنون به طور كاملا ايمن براي تسريع در تكثير گياهان به كار گرفته شده‌اند. اما با توجه به خطرات احتمالي ارگانيسم‌هاي اصلاح ژن‌شده (GMO) براي سلامت انسان و محيط زيست، ضرورت توجه بيشتر در معرفي و ارائه آنها لازم است. در واقع با توجه به توسعه فناوري زيستي و منافع بسيار زياد اقتصادي آن، تلاش‌ها بايد معطوف به گسترش سودمندي‌هاي آن به ميان كشاورزان خرده‌پا، فقرا و گرسنگان شود.

فناوري زيستي چيست‌
مطابق عهدنامه تنوع زيستي(1992) فناوري زيستي عبارت است از هر نوع كاربرد فناوري كه از سيستم‌هاي زيستي، ارگانيسم‌هاي زنده يا مشتقات آنها براي ساخت يا اصلاح محصولات يا تدارك فرآيند‌هايي براي كاربردهاي خاص استفاده كند. اين تعريف حتي روش‌هاي سنتي را كه براي تهيه پنير و غيره به كار مي‌روند را هم در بر مي‌گيرد. البته فناوري زيستي نوين عموما به معناي اصلاح ارگانيسم‌هاي زنده (گياهان، جانوران و ماهيان) از طريق دستكاري ژن‌ها است.
فرآيندهاي زيست فناورانه بر دو قسم است: نوع اول از اطلاعات ژنتيكي براي تسريع و بهبود ازدياد گياهان و جانوران مورد نظر استفاده مي‌كند و نوع دوم كه پيشرفته‌تر است الگوي ژنتيكي يك گياه يا جاندار را تغيير مي‌دهد تا ارگانيسم جديدي بسازد.
تحقيقات انجام شده در سوريه به منظور افزايش تحمل سرماي گياه عدس نمونه‌اي از حالت اول است. در اين جا به عوض تلاقي‌دادن عدس‌هاي گوناگون كه بسيار كند رشد مي‌كنند و آزمايش عملكرد آنها تا زمان ظهور يك نوع اصلاح شده به درازا مي‌كشد؛ با استفاده از انتخاب به كمك نشانگر، ژن مقاوم به سرماي عدس را پيدا مي‌كنند. سپس محققان از عدسي كه حاوي اين ژن است در برنامه رايج تكثيراستفاده مي‌كنند.
توسعه محصولات زراعي مقاوم در برابر حشرات نمونه‌اي از روش دوم است. دانشمندان محصولات زراعي اصلاح شده‌اي مانند پنبه و ذرت را با وارد كردن ژني از يك باكتري به نام (BT) تهيه كرده‌اند. اين محصولات جديد، سمي از خود تراوش مي‌كنند كه از بين برنده حشرات است. بنابراين نياز به آفت‌كش‌ها در آنها بسيار كم است.
محصولات اصلاح ژن شده: نكات مجهول ‌
سودمندي‌هاي احتمالي‌
افزايش ارزش غذايي مواد خوراكي اصلي: با وارد كردن ژن‌هايي به برنج در آن بتا كاروتن توليد مي‌كنند كه در بدن به ويتامين A تبديل مي‌شود. اين رقم تراريخته كه برنج طلايي نام دارد؛ امكان كمبود ويتامين A را كاهش مي‌دهد. كمبود ويتامين A سبب ضعف بينايي مي‌شود. همچنين عدم وجود اين ويتامين، عامل مهمي در مرگ و مير اطفال به شمار مي‌آيد.
كاهش تاثيرات نامطلوب بر محيط‌زيست: دانشمندان در حال پرورش درختاني هستند كه ميزان ليگنين سلول آن تعديل شده باشد. در موقع ساخت خمير كاغذ يا خود كاغذ، چوب اصلاح شده اين درختان (در موقع فرآوري) كمتر به مواد شيميايي احتياج خواهد داشت.
افزايش توليد مثل ماهيان: محققان‌ ژني را كه هورمون‌هاي رشد تيلاپيا ( يك نوع ماهي پرورشي) را تنظيم مي‌كند، اصلاح كرده‌اند كه باعث افزايش توليد آن گشته و امكان دسترسي بيشتر مردم به پروتئين را فراهم ساخته است.
افزايش جذب مواد غذايي در دام‌ها: تغذيه حيوانات در اين شرايط سبب افزايش جذب فسفر در آنها خواهد شد كه اين امر از فسفر موجود در فضولات آنها كه آب‌هاي زيرزميني را آلوده مي‌سازد؛ خواهد كاست.
افزايش تحمل شرايط زيست‌محيطي ضعيف: دانشمندان در تلاش هستند تا محصولات ترا ريخته‌اي توليد كنند كه مقاوم به خشكي و متحمل شوري باشند. در نتيجه اين گياهان مي‌توانند در اراضي كم بنيه حاشيه‌اي رشد نمايند.
خطرات احتمالي‌
كنترل ناكافي: اگر چه نظام امنيتي ارتقا يافته، اما كنترل بر تمام محصولات اصلاح ژن شده كاملا تاثير گذار نيست. مثلا در سال 2000، يك نوع ذرت كه فقط براي مصرف حيوانات تاييد شده بود در محصولات انساني پيدا شد.
انتقال حساسيت: حساسيت مي‌تواند به طور غير عمدي از يك موجود زنده به يك ارگانيسم تراريخته انتقال يابد و حساسيت‌هاي جديدي ايجاد كند. مثلا ژني از يكي از ميوه‌هاي مغزدار برزيل به سويا انتقال يافت و بعد آزمايش نشان داد كه يك حساسيت شناخته شده نيز در اين بين منتقل شده است. البته اين خطر به موقع و ضمن آزمايش سويا كشف شد و اين سويا تاييد نشد.
عدم قطعيت: محصولات اصلاح ژن شده اثرات پيش‌بيني نشده‌اي بر نظام‌هاي زراعي دارند. از جمله برداشت منابع زيادتري از خاك يا استفاده بيشتر از آب در قياس با محصولات زراعي معمول.
حركت نا خواسته ژن :ژن‌هايي كه به طور مصنوعي وارد يك گونه مي‌شوند؛ ممكن است اتفاقي با يك گونه ديگر كه مورد نظر محققان نيست تلاقي يابند. مثلا احتمال دارد مقاومت به علف‌كش‌ها از گياهان اصلاح ژن شده داراي اين خصلت به علف‌هاي هرز انتقال يابد و آنها را نيز از اين خاصه بهره‌مند سازد.
خطرات زيست‌محيطي: اگر ماهيان اصلاح ژن شده به محيط وحش بگريزند؛ احتمال دارد كه تركيب جمعيتي ماهيان طبيعي را به هم بزنند. مثلا ماهياني كه از نظر ژنتيكي چنان اصلاح شده‌اند كه براي رشد سريع خود غذاي بيشتري بخورند؛ ممكن است به قلمروهاي جديدي يورش ببرند و جايگزين جمعيت ماهيان بومي آن جا گردند.
فناوري زيستي و كاهش گرسنگي‌
فناوري زيستي كنوني، عملكرد محصولات زراعي و هزينه‌هاي توليد را حتي براي كشاورزان خرده‌پاي كشورهاي در حال توسعه كاهش مي‌دهد. اين كشاورزان در واقع بخش اعظم فقرا و گرسنگان جهان را تشكيل مي‌دهند. چيزي كه در اين ميان اهميت دارد؛ تلاش محققان براي ايجاد محصولات زراعي مقاوم به خشكي يا تحمل‌كننده شوري است كه از تقلاي اين دسته از كشاورزان براي زندگي در اراضي حاشيه‌اي مي‌كاهد.
فناوري زيستي حتي مي‌تواند به كشاورزان كم زمين از طريق غني كردن غذاهاي اصلي‌شان كمك كند. اين موضوع با افزودن ويتامين‌هاي ضروري به اين محصولات غذايي انجام مي‌گيرد. توسعه فناوري زيستي با حق مالكيت اختراع يا ديگر اشكال حقوقي مالكيت معنوي حفظ مي‌شود. يكي از مسائل كليدي، حدود قانوني اختيار كشاورزان خرده‌پا براي استفاده مجدد از بذور اصلاح ژن شده حاصل از برداشت به منظور استفاده در فصل زراعي بعد است.
بخش عمده تحقيقات فناوري زيستي و توسعه آن مرهون منافع اقتصادي زياد آن است. اگر قرار باشد كه اين فناوري در خدمت آحاد مردم قرار گيرد؛ بخش دولتي بايد نقش موثري در توسعه آن و فعاليت براي تضمين دسترسي عادلانه فقرا و گرسنگان ايفا كند.

محسن سنجري‌

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار