اتحاد ملي و انسجام اسلامي از ديدگاه منافع و امنيت ملي

امسال را مقام معظم رهبري به نام «اتحاد ملي و انسجام اسلامي» نام گذاري كردند. بدون ترديد اين نامگذاري با يك بينش و نگاه جامع و تحليلي همه جانبه شرايط و عوامل محيطي در عرصه داخلي و خارجي انجام گرفته است.
«اتحاد ملي» با توجه به بعد داخلي نظام و «انسجام اسلامي» با نگاه به وحدت ميان جوامع اسلامي، ساز و كارهايي است كه مي تواند در شرايط حساس جهان امروز كه دشمنان شديداً با تفرقه و تضادهاي داخلي بين مسلمانان و به خصوص ايران اسلامي را سرلوحه فعاليت هاي خصمانه خود قرار داده اند، مورد توجه قرا گيرد. معظم‌له در سخنان خود فرمودند: «اتحاد ملي يعني يكپارچگي ملت ايران، انسجام اسلامي يعني ملت هاي مسلمان با هم همراه باشند. ملت ايران رابطه خود را با ملت هاي اسلامي محكم تر كند. ما اگر بخواهيم اتحاد ملي و انسجام اسلامي تحقق پيدا كند بايد بر اصولي كه بين ما مشترك است، نبايد خودمان را سرگرم فروعي بكنيم كه مورد اختلاف است. » و البته اين امر را مي توان از زواياي مختلف مورد بررسي قرار داد.
در اين مقاله تنها به بعد وحدت ملي از ديدگاه منافع ملي و امنيت و تأثير وحدت ملي در ساز و كارهاي داخلي مورد توجه قرار گرفته است كه اميد است بتوان در راه تشريح و تثبيت و اهميت «اتحاد ملي» و تقويت همبستگي‌ها با همگرايي و دوري از واگرايي‌ها در جهت تثبيت و تحكيم و تداوم نظام جمهوري اسلامي و جهان اسلام گام برداشت.
سيري درگذر واژه‌ها
واژه هاي منافع ملي، امنيت ملي، قدرت و وحدت كلماتي هستند كه در عرصه سياست بار معنايي مهم و خاص خود را دارند. اما به راستي مفهوم اصلي اين واژه ها چيست؟ چه ابعادي را در بر مي‌گيرد؟ گستره معنايي آن در عرصه سياست داخلي و خارجي تا كجاست؟ تعيين كنندگان سياست ملي چه كساني هستند؟ مردم در اين ميان چه نقشي دارند؟ رابطه منافع ملي با ثبات و اقتدار يك نظام و وحدت ملي چيست و چه نقشي مي تواند در گذر از بحرانها داشته باشد؟ جهت تحقق منافع ملي و وحدت ملي چه اصول و ارزش‌هايي را بايد در نظر گرفت تا در مناسبات بين المللي با شناخت درست از منافع ملي كشور بتوان دفاع كرد؟
منافع ملي
«منافع ملي» مفهومي است مركب از «منافع» كه جمع منفعت و به معناي سود است و «ملي» كه منسوب به ملت است. يعني منفعت هايي كه در يك محدوده جغرافيايي «سرزميني» مربوط به ملت (مردم) مي شود و مي تواند ابعاد وسيعي را در برگيرد. براي منافع ملي تاكنون تعاريف گوناگوني از سوي كارشناسان سياسي و بين المللي ارائه شده است كه هر يك از تعاريف با در نظر گرفتن شيوه نگرش و محتوي و ارزش هاي در نظرگرفته شده به ابعاد مختلفي از منافع ملي اشاره شده است؛ از ميان تعاريف موجود، در يك تعريف عام مي توان گفت منافع ملي به معني «هدف‌هاي عام و ماندگاري است كه يك ملت براي دستيابيبه آنها تلاش مي‌كند. »1
اين اهداف مي تواند شامل راه‌هاي برنامه ريزي شده براي دستيابي به انرژي، منابع و مواد خام، فناوري جديد، توسعه و رفاه اقتصادي، منطقه نفوذ و دفاع از مرزهاي يك كشور و دفاع از اتباع خود در خارج از مرزها را نيز در خود جاي دهد. با اين تعريف مشخص مي شود كه ارتباط نزديكي ميان سياست خارجي و سياست داخلي يك كشور وجود دارد كه به طور مستقيم با ارزش ها، باورها و اعتقادات و فرهنگ ملي و ديني يك كشور ارتباط دارد. در كشور ما با حاكميت گستره فرهنگ ديني و آموزه هاي آن در سطح جامعه مي توان گفت كه ميان منافع ديني و ملي پيوندي نزديك وجود دارد كه از هم قابل تفكيك نيست.
در حقيقت بهم پيوستگي دين و مليت، فرهنگ ملي ما را به وجود آورده است كه سياست، اقتصاد و امور اجتماعي را خط و جهت مي دهد و از همين رو است كه امام خميني (ره) با توجه به فرهنگ ديني جامعه فرمودند: «يك ملت احتياج به فرهنگ دارد، ملت با فرهنگش زندگاني سياسي مي تواند بكند. »2 در جامعه اي كه فرهنگ، ارزش ها و باورهاي اجتماعي را شكل مي دهد، مسئولان بايد روند سياسي و اقتصادي جامعه خود را با آن هماهنگ كنند و در چارچوب رسيدن به اهداف و منافع ملي از اين فرهنگ عظيم ملي بهره ببرند تا به موفقيت دست يابند.
از اين رو تصميم گيرندگان و تعيين كنندگان منافع ملي كشور (كه عموماً رؤساي دستگاه هاي اجرايي و قانون گذاري و مديران كلان در سطح جامعه هستند) با توجه به آموزه هاي ديني بايد تصميمات سياسي و اقتصادي و اجتماعي را در سطح داخلي و خارجي اتخاذ كنند تا استقلال سياسي را در بعد داخلي و عرصه نظام بين الملل محفوظ و مصون از تعرض نگاه دارند و به ثبات و اقتدار نظام بيفزايند.
در اين راستا هر قدر منافع ملي براي كشورها روشن و شفاف باشد و در چارچوب اصول و ارزش هاي ملي شكل گرفته باشد و جلب رضايت مردم و حمايت هاي آنها را به دنبال داشته باشد، باعث مي شود كه عزت و اقتدار و قدرت نظام در معاملات و معادلات سياسي و اقتصادي در داخل و خارج از كشور بيشتر شود و نظام موجود را براي دستيابي و رسيدن به اهداف توسعه و محقق ساختن مطالعات ملي موفق تر سازد.
در تعريف منافع ملي ابعاد و عناصر گوناگوني در نظر گرفته مي شود كه مي توان گفت «تعريف منافع ملي بر سه اصل استوار است: يكي امنيت ملي، ديگري رفاه ملي و سومي عرق يا شخصيت ملي. اين تعريف در همه جاي دنيا پذيرفته شده است. ملاحظه مي كنيد كه فقط پارامترهاي مادي در تعريف منافع ملي به كار نرفته است. عرق ملي هم جز منافع ملي است و منظور از آن ايدئولوژي يا افكار و انديشه هايي است كه باعث انسجام يك ملت مي شود و به آنها هويت و شخصيت ملي مي بخشد. باز هم در همه كشورهاي دنيا اين طور است كه به هيچ وجه حاضر نيستند بر سر اين موضوع سوم معامله بكنند. »3
زيرا اين امر ارتباط مستقيمي با ايدئولوژي و ارزش هاي يك ملت دارد كه هويت ملت ها را مي سازد و به آنها اقتدار و قدرت مي دهد تا بتوانند در عرصه نظام بين الملل با حفظ هويت و شخصيت ملي خود حضور يابند. از اين روي است كه ملاحظه مي شود منافع ملي با امور اجتماعي در جوامع ارتباطي مستقيم دارد كه داراي انواعي است كه مهم ترين انواع آن شامل «وحدت ملي»، «امنيت ملي» و «قدرت ملي» استكه در اينجا وحدت ملي و امنيت ملي به صورت بسيار مختصر به هر يك از انواع آن اشاره مي شود.
وحدت
در بحث جوامع انساني يكي از بحران هاي شش گانه كه پيشرفت و توسعه آنها منوط به گذر و عبور از اين بحران ها مي باشد، بحران يكپارچگي است. كشوري كه دچار بحران يكپارچگي باشد هيچ گاه نخواهد توانست راه رشد، تعالي و سعادت و كمال خود را طي كند؛ چرا كه قوميت هاي مختلف درون جامعه هر كدام خود را تافته اي جدا بافته از كل احساس نموده و به يك هويت جامعي كه كل كشور و قلمروهاي سرزميني آن را در بر مي گيرد، باور ندارند. بنابراين چنين جامعه اي دايماً درگير مسايل داخلي خود خواهد بود و انرژي و سرمايه هاي مادي و معنوي آن در مسير رشد، شكوفايي و بالندگي هزينه نخواهد شد، چنان كه علي (ع) در نهج البلاغه با اشاره به تفرقه و آثار و پيامدهاي منفي آن مي فرمايند: «اي مردم كوفه، بدن هاي شما در كنار هم، اما افكار و خواسته هاي شما پراكنده است؛ سخنان ادعايي شما، سنگ هاي سخت را مي شكند، ولي رفتار زشت شما دشمنان را اميدوار مي سازد. در خانه هاي تان كه نشسته ايد، ادعاها و شعارهاي تند سر مي دهيد، اما در روز نبرد، مي گوييد اي جنگ از ما دور شو و فرار مي كنيد. »4
از اين روي وحدت و حفظ آن در اين ميان از جمله راهكارهاي اساسي و قابل تأمل است. در حقيقت يكي از راهكارهاي برون رفت از بحران يكپارچگي تأكيد و تمركز بر اصول مشترك بين اقوام و گروه ها و طوايف مختلف درون جامعه است.
وجوه مشترك بين اقوام، هميشه در جوامع انساني و حتي در عالم موجودات و مخلوقات نظام هستي، منشأ وحدت، اتحاد و يكپارچگي خواهد بود. از اين روي تقويت نكات مشترك و تأكيد بر يكپارچگي و حفظ اتحاد از رموز اصلي پايداري جوامع انساني است، در ميان مباني و اصول مشتركي كه مي تواند موجب وحدت و تقويت همگرايي و يكپارچگي ملي تلقي شود مي توان به موارد ذيل اشاره كرد:
«دين و مذهب واحد، سرزمين مشترك، زبان مشترك، اصول مشترك انساني، نيازهاي انساني و ملي، وجود دشمن مشترك، فرهنگ و آداب و سنن مشترك، نژاد واحد، هويت ملي.... » كه پيوست اين اشتراكات، زمينه تحقق وحدت ملي را محقق مي سازد.
وحدت ملي
«وحدت ملي» با منافع عمومي و مصالح يك كشور گره خورده است و هويت منسجمي را ايجاد مي كند كه نظام موجود را در دستيابيبه اهداف و عبور از بحران ها و رسيدن به توسعه ياري مي دهد و داراي اهميت بسياري است. در يك تعريف كلي مي توان گفت «وحدت ملي عبارت است از چگونگي واكنش مردم در باب دفاع از منافع عمومي و مصالح كشور. 5» كه به هر ميزان رابطه حكومت با مردم منطقي و در چارچوب قانون با بعد مشروعيت و مقبوليت شكل گرفته باشد و اعتماد و اطمينان مردم نسبت به نظام حاكم در جهت تحقق بخشيدن به مصالح و منافع ملي وجود داشته باشد، «وحدت ملي» در كشور نيز افزايش مي يابد و اتحاد و يكپارچگي و وحدت كلمه آحاد كشور را موجب مي شود كه نظام را در تحقق بخشيدن به منافع عمومي و دفاع از مصالح ملي موفق تر مي سازد.
در حقيقت وحدت ملي به احساس همبستگي ملي، اعتماد مردم به حكومت، افزايش اطمينان مردم به نظام و دستگاه هاي اجرايي، متكي است كه بخش مهمي از فرهنگ سياسي جامعه را شكل و جهت مي دهد. در اين راستا به هر ميزان آموزه هاي ملي و فرهنگي با اعتقادات و ارزش هاي اجتماعي در روند جامعه پذيري سياسي مردم هماهنگ باشد و آموزش ها به طور مستقيم و غيرمستقيم به عنوان يك فرهنگ در سطح جامعه (ملي) نهادينه شده باشد ضريب افزايش همبستگي ملي را به دنبال دارد كه موجبات تقويت روحيه ملي را فراهم مي سازد كه مي تواند كشور را در مواقع بحراني و چالش هاي موجود نظام بين الملل مقاوم سازد.
اگر وحدت ملي در جامعه اي دچار خدشه شود و عوامل وحدت آفرين ملي وجود نداشته باشد، مي تواندثبات سياسي و اقتدار نظام را ضربه پذير سازد و فعاليت هاي قومي و گروهي، مداخلات داخلي و خارجي را به عنوان عوامل تهديدكننده يك نظام به دنبال خود داشته باشد كه اين امر مي تواند در جامعه تشتت و پراكندگي به وجود آورد كه هر قوم و گروهي به جاي توجه به مصالح و منافع ملي و ثبات كشور تنها به فكر منافع قومي، سياسي و نژادي خود خواهند بود كه جامعه را با بحران هاي داخلي و آشوب و شورش مواجه مي سازد كه اين امر مي تواند زمينه و بسترساز نفوذ بيگانه در داخل كشور و در نهايت وابستگي را به دنبال خواهد داشت كه مي تواند شيرازه موجوديت يك نظام را از هم بپاشد.
امنيت ملي
بين منافع ملي و «امنيت ملي» رابطه مستقيمي وجود دارد. اگر چه امنيت ملي يكي ديگر از انواع منافع ملي به شمار مي آيد كه بيشتر مفاهيم تهديدات نظامي و محافظت از كشور را به ذهن متبادر مي سازد (كه بيراهه نيست) «در مباحث مديريت استراتژيك مبحثي وجود دارد به نام «بازسازي اهداف ملي» كه متعاقب آن «بحث منافع ملي» ديده مي شود و اين اساس هر حكومت و دولتي به حساب مي آيد كه قلمرو آن را مشخص كرده و بسياري از فعل و انفعالاتش را توجيه مي كند و متعاقب اين «منافع ملي» مبحث «اهداف امنيت ملي» را داريم كه در قلمرو نظامي، امنيتي، اقتصادي، ارزشي شكل مي گيرد. مثلاً آمريكا حضورش را در نقاط مختلف دنيا در قلمرو ارزش اهداف امنيت ملي با شعار «ايجاد دموكراسي» توجيه مي كند. »6
بر اين اساس اگر بخواهيم «امنيت ملي» را در يك تعريف عام بيان كنيم مي توان گفت امنيت ملي عبارت است از: «توانايي كشور در دفع تهديدهاي خارجي، عليه حيات سياسي يا منافع ملي خود»7 كه بيشتر بر جنبه نظامي و حالت تدافعي آن تأكيد شده است. به عبارت ديگر مفهوم امنيت ملي بدين معناست كه به يك كشور امكان مي دهد تا با دستيابيبه شرايطي ويژه، تهديدهاي بالقوه يا بالفعل داخلي و خارجي را با امكانات خود دفع كند و از نفوذ سياسي و اقتصادي بيگانه كشور خود را در امان نگاهدارد.
در اين ميان هر كشوري كه از ثبات سياسي، توسعه اقتصادي و رفاه عمومي برخوردار باشد در مقابل تهديدات بالقوه با تكيه به وحدت ملي، بهتر مي تواند مقاومت و ايستادگي كند. هم چنان كه امام خميني (ره) بارها با عنوان وحدت كلمه ياد كردند و فرمودند كه وحدت كلمه مانع تحقق توطئه هاي دشمن عليه نظام مقدس جمهوري اسلامي مي شود و اين خاصيتي بود كه انقلاب اسلامي در ذات خود آن را به وجود آورد و بدان تحقق بخشيد تا با وحدت مردم و مسئولان حركت به سوي اهداف و منافع ملي و مصالح عمومي جامعه صورت گيرد. امام (ره) فرمودند: «اين خاصيتي كه در اين انقلاب هست كه اسلامي است و ملي، اين خاصيت سبب شده است كه همه شما آقايان [مسئولان نظام] را وادار به كار [براي مردم و خدمت به آنها] كند. »8
زيربناي آرامش و سازندگي
اتحاد و وحدت ملي زيربناي امنيت است. در حقيقت زيربناي آرامش و سازندگي و توليد در جامعه است و نقش مهمي در ايجاد رفاه اجتماعي و تأمين اطمينان خاطر مردم براي فعاليت هاي روزمره و برنامه ريزي براي آينده دارد كه به فرموده مقام معظم رهبري: «امنيت به نظر من، در درجه اول حقوق مردم است، احساس خود مردم هم همين است، يعني اگر محيط ناامن باشد هيچ خواسته و خوشي براي مردم باقي نمي ماند. لذا شما ديده‌ايد كه گاهي در بعضي از ادوار تاريخ، مردم تن به قلدري يك قلدر با همه رنج ها و سختي‌هايش داده‌اند، براي اين كه امنيت را در اختيار آنها بگذارد. پس امنيت، اين قدر مهم است. امنيت يك مقوله اي است هم كاملاً واقعي و ملموس و هم بسيار گسترده. »9
امنيت در بعد مرزي و شهروندي قابل بيان است كه هر يك در جايگاه خود حائز اهميت است. در بعد منافع ملي، امنيت ملي حافظ ثبات و اقتدار نظام است كه هر قدر كشوري از توانايي ها و امكانات لازم براي دفاع برخوردار باشد و آماده باشد بهتر مي تواند در حفظ اصول و ارزش ها و منافع ملت خويش در عرصه نظام بين الملل گام بردارد. چنان كه اسلام نيز در اصول و محتواي خويش به اين نكته اشاره كرده است و در قرآن در سوره انفال آمده است: «و اعدوالهم ما استطعتم من قوه و من رباط الخيل ترهبون به عدوالله.... » براي مبارزه با كفار، آذوقه و تسليحات و ادوات جنگي فراهم آوريد و امكانات لازم را براي رويارويي داشته باشيد.
زيرا آمادگي دفاعي و «مقوله بسيار مهم امنيت [است كه]، پيش نياز اساسي هرگونه پيشرفت علمي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي است و سپاه و ارتش، بسيج و نيروي انتظامي به تناسب وظايف خود در تأمين اين نياز فوق العاده مهم ملت و كشور، نقشي بي نظير بر عهده دارند. 10» در دوران جنگ تحميلي و تهاجم استكبار جهاني به انقلاب و ارزش هاي آن شاهد بوديم كه تنها در دفع متجاوز و حفظ امنيت مرزي كشور، وحدت ملي توانست طمع خام انديشان استكباري و يارانش را دفع سازد.
جنگ تحميلي، وجود شرايط مخاطره آميزه در عرصه نظام بين الملل عليه انقلاب اسلامي، تبليغات و جنگ رواني عليه انقلاب و ارزش ها و اصول آن طراحي و اعمال حمايت هاي همه جانبه از عراق عليه ايران، اجراي طرح هاي داماتو، ايران گيت، محاصره هاي اقتصادي و تحريم ايران از همان ابتداي پيروزي انقلاب آغاز شد كه به علت معارضه عميقي كه ميان منافع ملي ايران با استكبار جهاني به وجود آمد امنيت ملي مورد هجوم قرار گرفت و جنگ نابرابري آغاز شد كه تاكنون در گذر زمان به شيوه هاي گوناگوني ادامه دارد.
در اين ميان مهم ترين چالش منافع ملي ايران با غرب، تهاجم فرهنگي است كه آمريكا و غرب عليه انقلاب از سال ها پيش آغاز كرده اند: «امروز دشمن از همه روش ها دارد استفاده مي‌كند، امروز هزاران سايت فعاليت مي كنند و هدف عمده آنها اين است كه تفكرات اسلامي و به خصوص تفكرات شيعي را مورد تهاجم قرار بدهند. تهاجم [همه‌جانبه] هم تهاجم استدلالي نيست، از روش هاي تخريبي و از روش هاي روانشناسانه و غيره استفاده مي كنند. »11
انتخابات در سال اتحاد ملي
حفظ وحدت و دوري از تفرقه از اصول اساسي است كه موجب «اتحاد ملي» مي شود و بالعكس عدم توجه به عوامل وحدت، تفرقه و تضاد را به همراه مي آورد كه به جاي ايجاد همگرايي، واگرايي را به دنبال مي آورد كه در اين ميان مي توان به تلاش هاي مذبوحانه دشمن در ايجاد اختلاف ميان قوميت ها و طوايف خاص، ايجاد نااميدي در ميان مردم، تضعيف خودباوري و اعتماد به نفس مردم، ترجيح منافع شخصي و جناحي بر منافع ملي، بي اعتماد كردن مردم نسبت به مسئولين و دولت مردان نظام جمهوري اسلامي، ترويج تحجر و مقدس‌مابي به نام دين و دين باوري، ايجاد منيت ها و بدبيني در ميان مردم و مسئولين، اشاره كرد كه هر يك از اين عوامل آفت هاي بزرگي هستند كه اتحاد ملي را تهديد و واگرايي ها و سرخوردگي ها را تهديد مي كند. چنان كه پيامبر گرامي اسلامي فرمودند: الجماعه رحمه و الفرقه عذاب: وحدت مايه رحمت و تفرقه موجب عذاب است. »12
و از آنجا كه يكي از موضوع هاي مهم سياسي در ايران و بخصوص در امسال، برگزاري انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراي اسلامي است، دشمن با توجه به حساسيت جايگاه مجلس، با تهديدها و تحريك ها مي تواند زمينه هاي نفوذ و تخريب و تهديد عليه نظام را افزايش دهد. بنابراين نيروهاي مؤمن و معتقد به ايران اسلامي اگر زمينه ها و روزنه هاي نفوذ را نشناسند و راه هاي تخريب فرهنگي دشمن را ندانند، قطعاً نظام ضربه خواهد خورد. به خصوص در طول انقلاب شاهد بوديم كه هنگام حضور مردم در صحنه هاي حماسي، دشمن از تمام توان خود در بعد داخلي و خارجي استفاده مي كند تا ضربه نهايي را بر پيكر انقلاب وارد سازد و به ظن خويش براندازي نظام را نظاره گر باشد.
چنان كه رهبري در يكي از بيانات خود در مورد انتخابات فرمودند: «مسائل كشور ما دو نوع است؛ مسائل عام و هميشگي و مسائل موسمي؛ دشمن براي ضربه زدن به كشور و نظام اسلامي، هم از وسايل عام و هميشگي و هم از وسايل موسمي استفاده مي كنند. دشمن در هر فصلي ملاحظه مي كند كه چه كار بايد كرد، مثلاً نزديك فصل انتخابات چه كار بايد كرد. البته دشمن كه مي گوييم هميشه دستگاه جاسوسي آمريكا نيست، گاهي سرنخ در دست آنهاست، اما بازيگران كساني هستند كه گاهي خودشان هم نمي فهمند بازي خورده اند و دارند به اشاره دست چه كسي حركت مي كنند. »13
به خصوص با موسم انتخابات اين حملات شدت مي گيرند. در نزديك انتخابات «مسأله آفريدن التهاب سياسي است، مردم را از لحاظ سياسي دچار التهاب كردن، نگران كردن، سرگرم مسائل كوچك كردن، به جان همديگر انداختن جناح ها، مسائل كوچك را بزرگ كردن، اين جزو برنامه‌هاست، مي‌خواهند كاري كنند كه فضاي كشور، فضاي تب آلود بشود. »14
از اين رو گروه‌ها و احزاب و كانديداهاي انتخابات مجلس شوراي اسلامي بايد با نگرش جدي به اهداف نظام و طرح مسائل و برنامه‌هايي كه در راستاي منافع ملي و مصالح عمومي جامعه باشد، وارد صحنه انتخابات شوند و بدانند كه استكبار و عوامل داخلي از توطئه عليه امنيت ملي و منافع ملي انقلاب دست برنداشته اند و با شيطنت و طرح مسائل حاشيه اي و انحرافي و سياه جلوه دادن فضاي انتخابات سعي در آتش افروزي دارند. كه بايد مورد توجه كانديداها و مردم قرار گيرد.
نتيجه
با توجه به موقعيت حساس جمهوري اسلامي و تلاش دشمنان در اقدام هاي براندازانه در سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي ضروري است مردم با حضور مقتدرانه خود و كانديداهاي انتخابات مجلس شوراي اسلامي با آگاهي و هدف گذاري منافع ملي و برنامه ريزي با توجه به فرهنگ ديني جامعه، طرح ها و برنامه هاي خود را ارائه كنند تا بتوانند در صحنه نظام بين الملل در جهت تحقق مطالبات و خواسته هاي مردمي، با حفظ وحدت و انسجام ملي در جهت منافع و مصالح ملي گام بردارند و بستر پيشرفت و توسعه همه جانبه را براي مردم و نظام اسلامي هموار سازند.

پي‌نوشت‌ها:

1- جليل روشندل، امنيت ملي و نظام بين المللي، تهران: سمت، 1374، ص 33
2- امام خميني(ره)، صحيفه نور، ج 4، تهران: وزارت ارشاد اسلامي، 1364، ص 124
3- روزنامه كيهان، 10/4/82
4- نهج البلاغه، خطبه 29
5- جليل روشندل، همان، ص 38
6- امام خميني(ره)، صحيفه نور، ج 12، ص 17
7- غلامرضا علي بابايي، فرهنگ سياسي، ج 1، چ دوم، تهران، ويس، 1369، ص 340
8- روزنامه كيهان، 7/4/82
9- بيانات مقام معظم رهبري در 26/11/79
10- سوره انفال، آيه 60
11- بيانات مقام معظم رهبري در 16/2/84
12- متقي الهندي، كنزالعمال، ح 20242
13- همان پيشين
14- بيانات مقام معظم رهبري در 26/11/79

نويسنده: فرزانه - نيكوبرش‎راد

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار